Afgʻonistonda ish beruvchi tuzilmalari tarqoq. Rasmiy ish beruvchi odatda mehnat shartnomalari, lavozim tavsiflari, davomat qaydlari va xodimlar hujjatlarini yuritadi hamda tashkilot ichida nazoratni belgilaydi. Shartnomada odatda vazifa, maosh, huquqlar, ish vaqti, taʼtil, ish joyi va muddat yoziladi. Eski qoidalarga koʻra, shartnoma muddatli yoki muddatsiz boʻlishi mumkin; muddatli shartnoma odatda bir yil davom etadi va tomonlardan biri tugatish haqida bir oy ichida chora koʻrmasa avtomatik uzayadi. Sinov muddati uch oygacha. Eski talablar Afgʻoniston fuqaroligi, kamida 18 yosh, sogʻliq maʼlumotnomasi va koʻp kasblar uchun kasbiy malakani nazarda tutadi. Yengil ish 15 yoshdan, kasbiy taʼlim esa 14 yoshdan boshlanishi mumkin; 18 yoshgacha boʻlganlar xavfli ish bajarmasligi kerak. Xorijiy xodimlarga odatda viza va ishlash ruxsatnomasi, sogʻliq sertifikatlari hamda mos malaka kerak; eski doirada mahalliy xodimlarga ustuvorlik beriladi. Ruxsatnoma bir yil amal qilishi xabar qilingan, ammo joriy toʻlov va xizmat muddati ommaviy manbalarda tasdiqlanmagan. Mehnat va ijtimoiy ishlar vazirligi (MoLSA) mehnat maʼmuriyatini, jumladan Mehnat inspeksiyasi va yoʻriqnoma, Ishchi kuchlari bosh boshqarmasi va Qonunchilik va mehnat huquqlari boshqarmasi orqali nazorat qiladi. Ish beruvchi ishni tashkil etishi, unumli va xavfsiz ish joyi yaratishi, maxfiylikni himoya qilishi, xodim ehtiyojlarini qoʻllab-quvvatlashi, sifatni saqlashi va qoʻllanadigan qoidalarga rioya qilishi kerak. Eski doirada majburiy mehnat taqiqlangan, kamsitmaslik himoyalari ham qayd etilgan. Eski qoidalar haftasiga odatda koʻpi bilan 40 soat, yosh xodimlar, xavfli yoki yer osti ishlari va homiladorlik bilan bogʻliq ayrim vaziyatlarda esa pastroq chegarani belgilaydi. Shuningdek, shartlar va kelishuv talablariga rioya qilingan holda qoʻshimcha ish uchun 25%, hafta oxiri yoki bayram uchun 50%, maʼmuriy yoki xizmat ishlaridagi tungi ish uchun 15%, ishlab chiqarishdagi tungi ish uchun 25% ustama nazarda tutilgan. Maosh oyma-oy, har 15 kunda, haftalik yoki bajarilgan ish hajmiga qarab toʻlanishi mumkin; eski matnga koʻra, xodim rozi boʻlsagina toʻlov kechiktirilishi mumkin. Haq toʻlanadigan taʼtil, 90 kunlik tugʻruq taʼtili va emizish tanaffuslari ham qayd etilgan, ammo huquqiy oʻtish davrida amaldagi ijro noaniq. Ish beruvchi gigiyenik va xavfsiz sharoit, himoya anjomlari, uzluksiz xavfsizlik taʼlimi, ogʻir yoki zararli ish uchun tibbiy koʻrik, birinchi yordam hamda jarohatdan keyingi davolash yoki koʻchirishni taʼminlashi kerak. Eski doiraga koʻra, ishlab chiqarishdagi jarohat uch kun ichida MoLSA va xodimga xabar qilinishi kerak. MoLSA tekshiruvlari xavfsizlik, shartnoma va ish haqini koʻrib chiqadi; 2026-yilda 90 inspektor oʻqitilgan, avvalgi yilgi dastur 470 davlat va nodavlat tashkilotni qamrab olgani, 50 arizadan 45 tasini toʻliq hal qilgani va 292 xodim huquqlarini tiklagani xabar qilingan. Xodimlar vakilligi Afgʻoniston ishchilari va xodimlari milliy ittifoqi (NUAWE), kasaba uyushmalari, xususiy bandlik agentliklari, palatalar va soha guruhlari orqali rivojlanmoqda; Oliy mehnat kengashi hujjatlashtirilgan ijtimoiy muloqot yoʻlini taqdim etadi. Mustaqil jamoaviy muzokara va kafolatlangan ish tashlash huquqi tasdiqlanmagan. Mehnat nizolari anʼanaviy ravishda ish beruvchi va xodimning bevosita muloqotidan tashkiliy Nizolarni hal qilish komissiyasiga, Oliy mehnat nizolarini hal qilish komissiyasiga va keyin vakolatli sudga oʻtadi; Oliy komissiya 2026-yilda faol boʻlgan. Ish beruvchilar moliyalashtirish cheklovlari, elektr uzilishi, infratuzilma muammolari, tartibga solishning oldindan aytib boʻlmasligi va malakali kadrlar tanqisligiga ham duch keladi. 2026-yilda rasmiy firmalar bandlik 13% oʻsgani va rasmiy taʼlim 35,2% ni tashkil etgani haqida xabar bergan; soʻrovda bankdan moliyalashtirish 0,28%, oyiga taxminan 13 uzilish va savdo yoʻqotishi taxminan 6% qayd etilgan. Ayollarning bandligi, harakatlanishi va koʻplab ishlarga kirishiga qoʻyilgan cheklovlar yollashga jiddiy taʼsir qiladi; viloyatlarda ijro farqlanadi. Uyda bajariladigan va ayollar boshqaradigan korxonalar amaliy muqobil boʻlib qolsa-da, ochiq rasmiy mehnat bozoriga teng kirishni bermaydi. Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va ijtimoiy taʼminot loyihalari mavjud, biroq ish beruvchi badallari yoki imtiyozlarining joriy ommaviy jadvali tasdiqlanmagan. Mehnat qonuni oʻtish davrida boʻlgani uchun eski qoidalarga tayanishdan oldin masʼul afgʻon organlaridan joriy talablarni tekshiring.
Afgʻonistondagi ish beruvchilar
Afgʻonistonda ish beruvchi, ishchilarni yollab, ish haqi, ustamalar va mehnat sharoitlari uchun masʼuliyat oladigan haqiqiy yoki yuridik shaxs, کارفرما (karfarma) deb ataladi. Rasmiy ish beruvchilarga davlat idoralari, xususiy va qoʻshma korxonalar, NNTlar va xorijiy tashkilotlar kiradi, ammo ishlarning katta qismi norasmiy yoki oilaviy shaklda qolmoqda. Eski 35/2007-sonli Mehnat qonuni shartnoma, ish vaqti, taʼtil, xavfsizlik va nizolar boʻyicha batafsil qoidalar belgilaydi, biroq uning amaldagi jamlangan matni va ijro etilishi ommaviy manbalarda tasdiqlanmagan.
VivAVia can make mistakes. Check important information.