Шуғли музднок дар Афғонистон

Шуғл дар Афғонистон тавассути хизмати давлатӣ, ширкатҳои хусусӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ, ташкилотҳои байналмилалӣ ва оҷонсиҳои хусусии шуғл ташкил мешавад, аммо мавҷудияти портали ягонаи давлатии шуғл барои тамоми кишвар тасдиқ нашудааст. Вазорати меҳнат ва корҳои иҷтимоӣ (MoLSA) ва сохторҳои вилоятии он масъалаҳои шуғли расмиро баррасӣ мекунанд. Идораи таълими техникӣ ва касбӣ (TVET-A) аз ҷумла курсҳои ғайрирасмии тақрибан 3 то 12-моҳаро дастгирӣ мекунад. Шогирдии хусусӣ, кишоварзӣ, кори рӯзмарра, фурӯши кӯчагӣ, таксӣ, дӯзандагӣ, қолинбофӣ, коркарди ғизо ва дигар фаъолияти хонагӣ роҳҳои иловагии даромаданд. Барномаҳои пул барои кор даромади кӯтоҳмуддат медиҳанд, аммо шуғли доимӣ намесозанд. Чаҳорчӯбаи расмӣ шаҳрвандии Афғонистон, шаҳодатномаи касбӣ, шаҳодатномаи саломатӣ ва таҳсилоти миёна ё олиро аз шартҳои маъмулии кормандон мешуморад, бо истисно барои баъзе кормандони ёрирасон. Синни ҳадди ақали кори одӣ 18, кори сабук 15 ва омӯзиш 14 сол аст. Барои тасдиқи синну сол Тазкира ё дигар корти миллии шахсият метавонад зарур бошад. Дастрасӣ ва иҷрои воқеӣ дар бахшҳо ва вилоятҳо хеле фарқ мекунад. Шартномаи расмӣ бояд кор, музд, соатҳои кор, рухсатӣ, ҷойи кор ва муҳлатро нишон диҳад. Чаҳорчӯба се нусхаро барои коргар, MoLSA ва бахши кадрҳои корфармо пешбинӣ мекунад. Муҳлати муайяни яксола маъмул аст; тамдид розигиро талаб мекунад ва давраи санҷиш метавонад то се моҳ бошад. Коргаре, ки шартномаи бемӯҳлатро қатъ мекунад, одатан як моҳ пеш хаттӣ огоҳ мекунад. Музд метавонад моҳона, ҳар 15 рӯз, ҳафтаина ё вобаста ба кори анҷомшуда пардохт шавад. Дар чаҳорчӯба ҳадди ақали музди давлатӣ зикр мешавад, аммо маблағи ҷории умумимиллӣ бо AFN тасдиқ нашудааст. Вақти кори маъмулӣ дар чаҳорчӯбаи расмӣ то 40 соат дар як ҳафта аст; барои ҷавонон, кори зеризаминӣ ё хатарнок ва коргарони ҳомиладор ҳадди камтар муқаррар шудааст. Иловапулии кори изофагӣ дар рӯзҳои одӣ 25% ва дар рӯзҳои истироҳат ё ид 50% аст. Иловапулии кори шабона дар хизмати маъмурӣ 15% ва дар истеҳсолот 25% мебошад. Чаҳорчӯба ҳамчунин рухсатии пулакии модарии 90-рӯза, одатан 30 рӯз пеш ва 60 рӯз пас аз таваллуд, ва барои таваллуди ғайримуқаррарӣ ё дугоник 15 рӯзи иловагӣ пешбинӣ мекунад. Рухсатии пулакии идона, солона, беморӣ ва фаврӣ, инчунин муқаррароти ҳифзи иҷтимоӣ вуҷуд доранд, аммо фарогирии амалии онҳо пурра тасдиқ нашудааст. Шуғл метавонад бо созиш, анҷоми муҳлати шартномаи муайян, нафақа, марг, нотавонӣ, қатъи кор зиёда аз шаш моҳ, барҳамхӯрии ташкилот ё кам кардани кормандон, маҳкумият ё такрори вайрон кардани вазифаҳо қатъ шавад. Агар ташкилот бо сабабҳои сохторӣ корро қатъ кунад, чаҳорчӯба пас аз як соли кор як моҳ, баъди аз як то панҷ сол ду моҳ, аз панҷ то даҳ сол чор моҳ ва пас аз даҳ сол шаш моҳ муздро ҳамчун кӯмак пешбинӣ мекунад. Баҳс метавонад аз Комиссияи ҳалли баҳс ба Комиссияи марказӣ ва баъд ба суд равад, аммо дастрасӣ ва иҷрои амалии ин роҳҳо пароканда аст. Шаҳрвандони хориҷӣ тавассути MoLSA иҷозатномаи алоҳидаи кор мегиранд. Иҷозатнома як сол эътибор дорад, ҷойи кор, вазифа ва санаи оғозро сабт мекунад ва ҳаққе дорад, ки маблағи ҷории он тасдиқ нашудааст. Раводиди сайёҳӣ кофӣ нест ва мумкин аст раводиди иловагии вуруд аз Вазорати корҳои хориҷӣ талаб шавад. Дар тартиби зикршуда ба кормандони дохилӣ афзалият дода мешавад. Бозори меҳнатро кори ғайрирасмӣ ва худмашғулӣ бартарӣ медиҳад. Моделсозии ILO барои соли 2026 тақрибан 8.5 миллион нафарро шуғлдор, таносуби шуғл ба аҳолиро 32.5% ва иштироки занонро дар қувваи корӣ 5.1% ҳисоб мекунад. Соли 2023 кори муздноки хусусӣ тақрибан 12% шуғлдоронро дар синни 15 то 65 ташкил медод, дар муқоиса бо 5% соли 2020. Афзоиши шуғл аз афзоиши аҳолӣ ақиб монд ва шуғли занон ҳанӯз аз се як ҳиссаи сатҳи соли 2020 камтар буд. Маҳдудиятҳои ҷорӣ дастрасии занонро ба вазифаҳои давлатӣ, кори созмонҳои ғайридавлатӣ ва СММ, роҳбарӣ, толорҳои зебоӣ ва бисёр самтҳои таҳсилу тандурустӣ шадидан маҳдуд мекунанд. Талаботи ҳаракат, қоидаҳои маҳрам, ҷудокунии ҷинсӣ, талаботи либос ва хавфи гузаргоҳ метавонад ба дастрас будани кор таъсир расонад. Аз 7 сентябри 2025 кормандон ва пудратчиёни зан аз ворид шудан ба маҷмааҳои СММ дар Афғонистон манъ шуданд ва баъзе ташкилотҳо кори фосилавиро истифода мебаранд. Кори хонагӣ ва корхонаҳои хурду миёнаи занона алтернативаҳои муҳиманд; занони ҷавон, бозгаштагон, муҳоҷирони дохилӣ, хонаводаҳои сарварии зан ва коргарони деҳот бо хавфҳои баланди дастрасӣ ва даромад рӯ ба рӯянд. Аз ин рӯ, ҳуқуқҳои расмии қонунӣ дастрасии баробар ё иҷрои боэътимодро дар амал кафолат намедиҳанд.