Низоми кори Афғонистон хизмати давлатӣ, ширкатҳои хусусӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ, созмонҳои байналмилалӣ, корхонаҳои оилавӣ, кишоварзӣ, тиҷорат, сохтмон, нақлиёт, истеҳсолот, маориф, тандурустӣ, хизматрасониҳои техникӣ ва фаъолияти башардӯстонаро дар бар мегирад. Кишоварзӣ ҳамоно манбаи асосии таъмини зиндагӣ мебошад, дар ҳоле ки бисёр одамон аз меҳнати муваққатӣ, тиҷорати хурд, фаъолияти мустақилона ё коре, ки тавассути шабакаҳои оилавӣ ва ҷомеавӣ ташкил мешавад, даромад мегиранд. Кори расмӣ одатан корфармои муайян, вазифаҳои мушаххас ва тартиби мувофиқашудаи пардохт дорад. Шартномаи хаттӣ метавонад вазифа, музд ё иловапулиҳо, вақти корӣ, рухсатӣ ва дигар шартҳоро сабт кунад. Чаҳорчӯби қонунгузории меҳнат (Labour Law) барои шуғли расмӣ дахл дорад, аммо матни муттаҳидшудаи ҷорӣ ва татбиқи амалии он дар саросари Афғонистон ба таври яксон дар манбаъҳои оммавӣ тасдиқ нашудааст. Кори ғайрирасмӣ метавонад шартномаи хаттӣ надошта бошад ва даромади камтар пешгӯишаванда, ҳимояи заифтар ва роҳҳои камтари ҳалли баҳсҳоро пешниҳод кунад. Муносибати меҳнатӣ танҳо як қисми вазъи умумии кор аст. Корфармоён кормандонро ҷалб карда, шароити корро муайян мекунанд; кормандон метавонанд ба ҳуҷҷатҳои шахсият, тахассус, тавсияномаҳо ё иҷозаи махсуси вобаста ба вазифа ниёз дошта бошанд. Бекорӣ одатан боиси бақайдгирии умумимиллӣ, суғурта ё низоми кӯмакпулии бекорӣ, ки ба таври тасдиқшуда амал кунад, намешавад. Аз ин рӯ, одамони бе кори музднок аксаран ба дастгирии оила, имкониятҳои ғайрирасмӣ, кӯмаки башардӯстона ё барномаҳои муваққатии таъмини воситаҳои зиндагӣ такя мекунанд. Дастрасии касбӣ вобаста ба шуғл фарқ мекунад. Баъзе вазифаҳо асосан ба таҷриба, шогирдкорӣ ё омӯзиш дар ҷои кор такя мекунанд, дар ҳоле ки вазифаҳои танзимшаванда метавонанд санҷиши тахассус ё иҷозатномаро талаб кунанд. Фаъолияти соҳибкорӣ метавонад ғайрирасмӣ ё тавассути ташкилоти ба қайд гирифташуда анҷом дода шавад. Бақайдгирӣ, иҷозаи соҳавӣ, ӯҳдадориҳои андозӣ, маблағгузорӣ, амният ва тартиби пардохт аз фаъолият, сохтори моликият, маҳал ва бозори мақсаднок вобастаанд. Аз ин рӯ, қарори воқеӣ дар бораи кор санҷиши мақомоти маҳаллӣ ё ташкилот, шартҳои пардохт, ҳуҷҷатҳои зарурӣ, шароити бехатарӣ ва эътимоднокии тартиби корро талаб мекунад.
Кор дар Афғонистон
Кор дар Афғонистон шуғли музднок, фаъолияти мустақилона, меҳнати рӯзмарра, кишоварзӣ, кори бемузди оилавӣ ва фаъолиятҳои хонагиро дар бар мегирад. Ҷойҳои кори расмӣ метавонанд шартнома, музд, қоидаҳои вақти корӣ ва талаботи касбиро дар бар гиранд, дар ҳоле ки кори ғайрирасмӣ аксаран ба робитаҳои шахсӣ, талаботи маҳаллӣ ва захираҳои дастрас вобаста аст. Дастрасӣ ва шароити кор вобаста ба вилоят, соҳа, ҷинс, таҳсилот, имкони ҳаракат, амният ва амалияи кунунии маъмурӣ фарқ мекунад.
Корро бо муқоисаи пардохти боэътимод, вазифаҳои равшан, бехатарӣ ва дастрасии воқеӣ интихоб кунед, на танҳо аз рӯи номи вазифа. Тартиби расмӣ беҳтар аст, агар он шартҳои тасдиқшаванда ва корфармои масъулро таъмин кунад; кори ғайрирасмӣ ҳангоми маҳдуд будани имкониятҳо метавонад амалӣ бошад, аммо санҷиши бештарро талаб мекунад, зеро даромад ва ҳимоя метавонанд камтар пешгӯишаванда бошанд.
Шуғли музднок
Шуғли музднок дар Афғонистон хизмати давлатӣ, кори муздноки хусусӣ, кор дар созмонҳои ғайридавлатӣ ва байналмилалӣ ва бисёр воситаҳои ғайрирасмии дарёфти даромадро дар бар мегирад. Кори расмӣ ба чаҳорчӯбаи Қонуни меҳнат пайравӣ мекунад, аммо дастрасӣ ва татбиқи он аз вилоят, бахш, ҷинс ва амалияи мақомоти кунунӣ вобаста аст. Шартномаи хаттӣ, ҳуҷҷатҳои шахсият, тахассус, қоидаҳои вақти кор ва тартиби пардохт муҳиманд; кишоварзӣ, кори рӯзмарра, худмашғулӣ ва кори хонагӣ низ алтернативаҳои муҳиманд.
Корфармо
Дар Афғонистон корфармо, کارفرما (karfarma), шахси воқеӣ ё ҳуқуқиест, ки коргаронро қабул карда, масъулияти музд, иловапулиҳо ва шароити корро ба уҳда мегирад. Корфармоёни расмӣ мақомоти давлатӣ, корхонаҳои хусусӣ ва муштарак, созмонҳои ғайридавлатӣ ва ташкилотҳои хориҷиро дар бар мегиранд, дар ҳоле ки кори зиёде ғайрирасмӣ ё оилавӣ мемонад. Қонуни меҳнати меросмонда № 35/2007 қоидаҳои муфассали шартнома, вақти кор, рухсатӣ, бехатарӣ ва баҳсҳоро муқаррар мекунад, аммо матни муттаҳидшудаи ҷорӣ ва иҷрои он дар манбаъҳои оммавӣ тасдиқ нашудаанд.
Бекорӣ
Барои Афғонистон низоми умумимиллии тасдиқшудаи бақайдгирии бекорӣ, суғуртаи бекорӣ ё кумакпулии бекорӣ вуҷуд надорад. Шахсони бе кори музднок одатан ба робитаҳои оилавӣ ва маҳаллӣ, кори ғайрирасмӣ, каналҳои эълони ҷойи кор, кӯмаки башардӯстона ё барномаҳои маҳдуди таъмини воситаҳои зиндагӣ такя мекунанд. Дастрасӣ аз макон, маблағгузорӣ, осебпазирӣ, ҷинс, ҳаракат ва ҳуҷҷатҳои мавҷуд вобастагии зиёд дорад.
Бозори меҳнат
Бозори меҳнати Афғонистон байни кори расмӣ, ғайрирасмӣ ва ғайрирасмӣ тақсим шудааст. Кишоварзӣ ҳанӯз бузургтарин манбаи шуғл аст; сохтмон, савдо, нақлиёт, истеҳсолот ва хизматрасонӣ имкониятҳои дигар медиҳанд. Дастрасӣ ба кор аз вилоят, ҷинс, таҳсил, ҳаракат, амният, ҳуҷҷат ва дастрасӣ ба маблағгузорӣ сахт вобаста аст.
Касбу ҳунарҳо
Кор дар Афғонистон соҳаи кишоварзӣ, савдо, сохтмон, нақлиёт, маориф, тандурустӣ, идораи давлатӣ, хадамоти техникӣ, технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ, фаъолияти башардӯстона ва гурӯҳҳои зиёди дигари касбиро фаро мегирад. Далели мавҷудияти феҳристи ҳамаҷониба ва яксон татбиқшавандаи тамоми касбҳо дар Афғонистон вуҷуд надорад; бинобар ин дастрасӣ одатан аз вазифа, соҳа ва вилоят вобаста аст, на аз як меъёри миллии воридшавӣ. Одамон маъмулан тавассути робитаҳои оилавӣ ё ҷомеавӣ, кори мустақилона, шогирдӣ ё омӯзиш дар ҷойи кор ба касб ворид мешаванд; барои касбҳои танзимшаванда санҷиши иловагии ихтисос ва иҷозатнома лозим аст.
Соҳибкорӣ
Соҳибкорӣ дар Афғонистон омодагӣ, таъсис, пешбурд, рушди фаъолият, интиқол ва қатъи фаъолияти мустақил ё ташкилоти доимии иқтисодиро дар бар мегирад. Бақайдгирии расмӣ вуҷуд дорад, аммо дастрасӣ ба иҷозатномаҳо, маблағгузорӣ ва бозорҳо пароканда аст; бисёр фаъолиятҳо ғайрирасмӣ, дар хона ё тавассути шабакаҳои оилавию ҷамъиятӣ анҷом мешаванд. Бақайдгирӣ, иҷозатҳои соҳавӣ, андоз, маблағгузорӣ, амният ва хавфҳои пардохт аз фаъолият, моликият, маҳал ва бозори мақсаднок вобастаанд.
VivAVia can make mistakes. Check important information.