کورنۍ او خپلوان عموماً د ماشومانو، امیندوارو یا شیدې ورکوونکو ښځو، زړو خپلوانو او ناروغو یا معلولو کسانو پالنه کوي. خپلوان له بېځایه کېدو، کډوالۍ، نیول کېدو یا مړینې وروسته د کور، خوړو، ترانسپورټ، ښوونځي ته د لاسرسي، روغتیايي پاملرنې او ساتنې په برخه کې هم مرسته کولای شي. د ټولنې مشران، ملک، وکیلګذر، ارباب، د شورا یا جرګې غړي او دیني مشران ډېر ځله د کورنۍ شخړې هواروي؛ خو د دوی د پرېکړو واک توپیر لري او د تاوتریخوالي په قضیو کې ښايي خوندي ساتنه برابره نه کړي. په افغانستان کې د کورنۍ ملاتړ او پاملرنې لپاره یو جامع، ټولهېوادنی عامه خدمت په شواهدو نه دی ثابت شوی. دولتي ادارې، محکمې، د حقوقي مرستې لارې، روغتیايي مرکزونه او بشري پروګرامونه بېلابېلې اړتیاوې پوښي، او لاسرسی یې د ولایت، امنیت، تمویل، وړتیا، اسنادو او سیمهییز عمل له مخې تړلی دی. ملاتړ کې نغدې پیسې، خواړه، روغتیا، تغذیه، اوبه او حفظالصحې، د ماشومانو د ساتنې د قضیو اداره، رواني ـ ټولنیز ملاتړ، د ملکي اسنادو مرسته او د کورنۍ لټون شاملېدای شي. دا پروګرامونه عمومي حق نه جوړوي او شتون یې ژر بدلېدای شي. د هویت او ملکي ثبت اسناد د نسب، سرپرستۍ، میراث، سفر او خدمتونو ته پر لاسرسي اغېز کولای شي. تذکره د ملي هویت سند دی. د زېږون سند د روغتیايي مرکزونو یا د ثبت د لارو له مخې صادرېدای شي؛ د کور زېږون کېدای شي د سیمهییزو استازو تایید ته اړتیا ولري. د زېږون سند غوښتنلیکونه عموماً تر هغې مخکې کېږي چې ماشوم پنځه کلن شي. د نکاحلیک او د مړینې سند هم د سفر، د شتمنۍ د ادارې، د ملکیت د لېږد، بانکدارۍ، بیمې، تقاعد او دولتي ګټو لپاره شواهد برابرولای شي. د اسنادو نشتوالی، د شاهدانو نهشتون، واټن، د ترانسپورټ لګښتونه او تکراري تګ راتګ رسمي بهیرونه ستونزمنولای شي. واده کې نکاح، مهر، ولي، د کورنۍ ګډون او په ځینو سیمو کې څو ودونه شاملېدای شي. ناثبت شوي ودونه د نسب، سرپرستۍ، میراث، سفر او ګټو په اړه د شخړې خطر جوړوي. د ماشومانو ودونه، په زور ودونه، د ولور یا جهاز فشار، او بد د واده په چارو کې له ماشومانو سره د رسمي او پروګرامي محدودیتونو سره سره جدي خطرونه دي. د کورنۍ جوړښت او ژوند د کورني تاوتریخوالي، اقتصادي یا میراثي محرومولو، د سرپرستۍ ګواښونو، د ماشومانو کار، قاچاق، غفلت او بېلتون له امله هم اغېزمنېدای شي. د کورنۍ بېلتون کېدای شي د طلاق، خلع یا قضايي بېلتون له لارې وي. اوسني بالفعل قواعد نارینهوو ته د یو اړخیز طلاق لاره برابروي، خو د ښځو له خوا پیل کېدونکی قضايي بېلتون سختوي؛ د مهر، نفقې، سرپرستۍ، د واده د ثبوت، حالت او میراث دعوې د قضیې، محکمې، ولایت او د پلي کېدونکي حقوقي یا دیني چوکاټ له مخې توپیر کوي. د عدلیې وزارت، د حقوقو عمومي ریاست، محکمې، حقوقي مرستې، د ملګرو ملتونو ادارې او متخصص سازمانونه مرسته کولای شي، خو عملي لاسرسی او د پرېکړو د پلي کېدو وړتیا توپیر لري. ښځې او نجونې د تګ راتګ، د نارینه سرپرست یا محرم تمو، له ښځینه کارکوونکو سره د اړیکې، روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي، سواد، لګښت او خوندیتوب له امله له اضافي خنډونو سره مخ کېدای شي. د تاوتریخوالي له ژوندي پاتې شوي کس باید په اتومات ډول د کورنۍ منځګړیتوب ته لارښوونه ونه شي، ځکه منځګړیتوب خطر زیاتولای شي. د محرمیت ساتونکې، د ژوندي پاتې شوي کس پر اړتیاوو متمرکزه ساتنه، روغتیا، سرپناه، حقوقي او رواني ـ ټولنیزې راجع کول هلته خوندي دي چې شته وي. په بېړني خطر کې باید له مناسب سیمهییز ساتندوی یا روغتیايي چینل سره اړیکه ونیول شي او قضیه په انفرادي ډول وارزول شي.
کورنۍ په افغانستان کې
په افغانستان کې کورنۍ اړیکې د ورځنۍ پاملرنې، ساتنې، مالي ملاتړ او شخړو هوارولو ډېره برخه سمبالوي. پراخ خپلوان، د ټولنې مشران، دیني شخصیتونه، محکمې، دولتي دفترونه او بشري مرستندویه سازمانونه هر یو جلا رول لوبولای شي. رسمي کورني خدمتونه ټوټهټوټه دي، او بېوزلي، بېځایه کېدل، شخړه، ناروغي، معلولیت او محدودوونکي جنسیتي قواعد د نورو پر تکیې او د پاملرنې پر بار زیاتوالی راوستلای شي.
VivAVia can make mistakes. Check important information.