غذا در افغانستان

گندم غذای اصلی افغانستان است و معمولاً به شکل نان مصرف می‌شود؛ برنج، جواری، جودر، سبزیجات، میوه، مغزها، لبنیات، گوشت و تخم‌مرغ نیز خوراک‌های دیگر را فراهم می‌کنند. غذاهای رایج شامل پلو یا قابلی پلو با برنج، گوشت، زردک و کشمش؛ قورمه، نوعی خورش؛ منتو؛ آشک؛ بولانی؛ کباب؛ شوربا؛ شوله، غذای نرم برنجی؛ فرنی؛ شیر برنج؛ چای، از جمله چای سبز یا سیاه؛ و دوغ است. دستورها و مواد غذایی با منطقه و فصل تفاوت دارند. نان جواری به‌ویژه با بخش‌های تولیدکننده جواری در شرق و جنوب افغانستان پیوند دارد، در حالی که برنج در شهرها و خانوارهای دارای قدرت خرید بیشتر رایج‌تر است. مناطقی چون هرات، بغلان، کندز، ننگرهار و لغمان به تولید برنج، بامیان به معیشت مبتنی بر کچالو و منطقه ارغنداب قندهار به انار معروف‌اند. این نمونه‌ها نماینده یک آشپزی ملی یکسان نیستند. غذای معمول خانواده ممکن است نان گندم را با شوربا یا خورش همراه کند. غذاهای برنجی اغلب منابع بیشتری می‌خواهند و دستورهای منطقه‌ای وقتی مواد گران یا نایاب می‌شوند تغییر می‌کنند. بازارها، چای‌خانه‌ها، رستورانت‌ها و فروشندگان خیابانی بیرون از خانه غذا عرضه می‌کنند، به‌ویژه در مناطق شهری. قیمت‌ها و بهداشت میان مکان‌ها و فراهم‌کنندگان تفاوت زیادی دارند و فهرست معتبر سراسری قیمت رستورانت برای همه مکان‌ها وجود ندارد. چای و غذای مشترک نیز بخشی از مهمان‌نوازی‌اند، اما این رسم تفاوت در توان خرید یا دسترسی را از میان نمی‌برد. نظام رسمی غذا شامل وزارت صحت عامه، اداره غذا و دوای افغانستان، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری و کمیته ملی کودکس است. هماهنگی و ستندردها همچنان در حال توسعه‌اند. مصرف‌کنندگان حق دارند غذای سالم، پاک، حلال و دارای کیفیت مناسب دریافت کنند. غذای وارداتی باید از مسیرهای دارای جواز رسمی وارد شود؛ واردات غیرقانونی ممکن است ضبط یا نابود شود و به مجازات قانونی بینجامد. در خانه یا کسب‌وکار غذایی، از دست‌ها و آب پاک استفاده کنید، غذای خام و پخته را جدا نگه دارید، غذا را تا دست‌کم ۷۰°C کاملاً بپزید، غذای سرد را زیر ۵°C و غذای گرم را بالای ۶۰°C نگه دارید. شیر خام، غذای آماده مصرفِ نگهداری‌شده بدون یخچال و غذای خام ناامن خطر بیشتری دارند. رهنمودهای غذایی افغانستان تنوع در هفت گروه غذایی را توصیه می‌کنند؛ از جمله میوه و سبزی، گوشت کم‌چرب، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات، و محدودکردن قند اضافی، نوشابه، نمک، چربی و غذای بسیار فرآوری‌شده را نیز توصیه می‌کنند. در صورت امکان، شیرخواران باید شش ماه نخست فقط با شیر مادر تغذیه شوند؛ غذای کمکی از شش‌ماهگی آغاز شود و شیردهی تا ۲۴ ماهگی ادامه یابد. کودکان ۶ تا ۲۳ ماهه برای رسیدن به حداقل تنوع غذایی باید هر روز از دست‌کم پنج گروه از هشت گروه غذایی خوراک داشته باشند. در سال ۲۰۲۵ برآورد شد حدود ۹۰ درصد کودکان زیر دو سال در فقر غذایی کودک زندگی می‌کردند؛ حدود نیمی در فقر شدید غذایی بودند و نزدیک به ۳٫۵ میلیون کودک خردسال دچار لاغری شدید بودند. دسترسی به غذا به درآمد خانوار، فاصله تا بازار، فصل، امنیت و شوک‌هایی که بر واردات، برداشت محصول یا دام اثر می‌گذارند بستگی دارد. تحلیل IPC برآورد کرد که از نوامبر ۲۰۲۵ تا مارچ ۲۰۲۶، ۱۷٫۴ میلیون نفر با ناامنی حاد غذایی در سطح بحران یا بدتر روبه‌رو بودند؛ برآورد متناظر برای اپریل تا سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۳٫۸ میلیون نفر بود. کمک غذایی از سوی سازمان‌های ملل متحد، نهادهای غیردولتی و شرکای محلی ممکن است غذا، پول نقد، کوپن یا حمایت تغذیه‌ای فراهم کند، اما کمک به نیاز، آسیب‌پذیری، شوک‌ها، بودجه و شرایط محلی بستگی دارد و حق عمومی فردی ایجاد نمی‌کند. برنامه «غذاهای نخست افغانستان» برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸، با هدف دسترسی به ۱٫۷ میلیون کودک در هر ۳۴ ولایت، غذاهای کمکی محلی، تولیدشده در خانه و غنی‌شده، تولید محلی و پودرهای ریزمغذی را در نظر دارد. کمک نقدی برنامه جهانی غذا در جاهایی انجام می‌شود که بازارها کار می‌کنند و قدرت خرید خانوارها کافی نیست. برداشت گندم سال ۲۰۲۵ حدود ۴٫۵ میلیون تُن برآورد شد، اما نیاز وارداتی غله برای ۲۰۲۵/۲۶ حدود ۳٫۷ میلیون تُن برآورد شد که عمدتاً آرد گندم بود. قیمت پرچون آرد گندم تا نوامبر ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل بالاتر بود، با تفاوت‌های چشمگیر منطقه‌ای، ماهانه و فصلی. گندم زمستانی عموماً تا نوامبر کشت می‌شود، در حالی که کشت‌های بهاری و تابستانی بسته به محصول و محل از حدود مارچ یا می آغاز می‌شوند. خشک‌سالی، بارندگی کم، کاهش آب‌شدن برف، گرما، فشار بر آب‌های زیرزمینی، بیابان‌زایی و تلفات آبیاری بر محصولات و دام‌ها اثر می‌گذارند. مناطق شمالی، شمال‌غربی و شمال‌شرقی به‌ویژه به خشک‌سالی و شرایط آبیاری حساس‌اند. بازسازی کانال‌ها، جمع‌آوری آب، بندهای کوچک، بذر و آبیاری هوشمند اقلیمی، حفاظت از دام، تنوع‌بخشی محصولات و ذخیره‌سازی بهتر می‌توانند امنیت غذایی را تقویت کنند. تلفات سنتی پس از برداشت همچنان زیاد است؛ یک برآورد سیاستی، تلفات غله پس از برداشت را حدود ۱۵ درصد دانست.