قانون کار در افغانستان

چارچوب رسمی، قانون کار شماره 35 سال 2007، جریده رسمی شماره 914 است. این قانون کارگران وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی، آژانس‌های مشترک و خصوصی، کمیسیون‌های مستقل، سازمان‌های غیردولتی داخلی و خارجی و عموماً کارکنان اداری بخش نظامی، پولیس و امنیت ملی را پوشش می‌دهد، هرچند ممکن است قواعد خاص اعمال شوند. کارگران خارجی عموماً به اجازه کار یا نامه معرفی نیاز دارند و باید از قواعد جداگانه اتباع خارجی پیروی کنند. آژانس‌های خصوصی کاریابی به تأیید وزارت کار و امور اجتماعی (MoLSA) نیاز دارند. کار روزمزدی غیررسمی و کار موقت اغلب حمایت عملی ضعیفی دارند یا ممکن است پوشش مؤثری نداشته باشند. قرارداد کتبی اشتغال می‌تواند مدت‌دار یا نامحدود باشد. باید مبنای قانونی، کار یا حرفه، دستمزد و مزایا، ساعات کاری، مرخصی، محل کار یا واحد سازمانی، تاریخ امضا و مدت را ذکر کند. کارفرما، کارگر و MoLSA نسخه‌های جداگانه می‌گیرند. قرارداد مدت‌دار معمولاً یک سال طول می‌کشد؛ تمدید با توافق ممکن است و اگر هیچ‌یک از طرفین تا یک ماه پس از پایان اقدام نکند، قرارداد با همان شرایط ادامه می‌یابد. دوره آزمایشی می‌تواند تا سه ماه طول بکشد و کارگر زیر 18 سال از راه نماینده قانونی امضا می‌کند. تغییر قرارداد به توافق دوطرفه نیاز دارد و نباید حمایت را پایین‌تر از قانون کار کاهش دهد. میانگین ساعات کار عادی نباید از 40 ساعت در هفته بیشتر باشد. یک ساعت وقفه برای نماز یا ناهار جزو ساعات کار نیست و جمعه روز استراحت هفتگی است. برای کارگران 15 تا 18 سال، کارگران باردار و افراد شاغل در کار زیرزمینی یا زیان‌آور محدودیت‌های پایین‌تری اعمال می‌شود. سقف اعلام‌شده برای کارگران 15 تا 18 سال و کارگران باردار 35 ساعت در هفته و برای کار زیرزمینی یا زیان‌آور برای سلامت 30 ساعت است. جبران اضافه‌کاری معمولاً 25 درصد بالاتر از دستمزد عادی ساعتی و در آخر هفته یا تعطیلات رسمی 50 درصد است. کار در تعطیل رسمی به توافق، تأیید کارفرما و دلیل اضطراری واجد شرایط یا خدمت پیوسته نیاز دارد. مرخصی سالانه تفریحی با حقوق عموماً 20 روز است؛ برای افراد زیر 18 سال 25 روز و برای کار زیان‌آور یا زیرزمینی 30 روز است. کارگر معمولاً پس از 11 ماه حق مرخصی سالانه پیدا می‌کند. مرخصی اضطراری می‌تواند سالانه به 10 روز و مرخصی بیماری به 20 روز برسد؛ پس از پنج روز پیاپی بیماری گواهی پزشکی لازم است. مرخصی بارداری با حقوق 90 روز است و برای زایمان غیرعادی یا دوقلو 15 روز اضافه دارد. مرخصی حج می‌تواند یک‌بار تا 45 روز باشد. مرخصی تفریحی استفاده‌نشده به‌صورت متناسب پرداخت می‌شود. کارفرمایان برنامه مرخصی را آماده می‌کنند و کارگران فصلی ممکن است مزایای متناسب دریافت کنند. دستمزد از تاریخ قرارداد یا انتصاب آغاز می‌شود و می‌تواند ماهانه، هر 15 روز، هفتگی یا بر اساس تعداد تولید پرداخت شود. کارفرمایان خصوصی و غیردولتی دستمزد را با کارگران توافق می‌کنند، اما قانون کار مقرر می‌کند که میزان آن نباید از حداقل قابل‌اعمال بر کارکنان دولت کمتر باشد. مبلغ جاری به افغانی در منابع اولیه بررسی‌شده تأیید نشد؛ بنابراین نباید رقم قابل‌اعتمادی فرض کرد. تبعیض دستمزدی ممنوع است و کمک‌هزینه غذا یا مزایای دیگر ممکن است اعمال شود. اگر روز جایگزین جبران‌کننده ظرف دو هفته داده نشود، کار در تعطیل رسمی دو برابر نرخ عادی جبران می‌شود. هنگام توقف کار واجد شرایط، پرداخت اعلام‌شده برای دو ماه نخست 100 درصد و در ماه سوم و چهارم 50 درصد است؛ کار فصلی و روزمزدی مستثنا هستند. مقررات حمایت اجتماعی چارچوب‌های معلولیت، مرگ و بازنشستگی را دربر می‌گیرند، اما دسترسی عملی پراکنده است. قانون کار تبعیض در استخدام، دستمزد و مزایا، حرفه، آموزش و تأمین اجتماعی را ممنوع می‌کند. کارفرمایان وظایفی درباره ایمنی و سلامت شغلی دارند؛ از جمله تجهیزات ایمنی، کمک‌های اولیه، درمان، ترانسپورت و هزینه‌های پزشکی آسیب مرتبط با کار. رویداد باید ظرف سه روز به MoLSA گزارش شود. وزارت صحت عامه و MoLSA بیماری‌های شغلی و دسته‌های کار زیان‌آور را شناسایی می‌کنند. زنان و کارگران جوان از کار بدنی دشوار، زیان‌آور برای سلامت و زیرزمینی منع می‌شوند و کار خطرناک کودک زیر 18 سال ممنوع است. چارچوب 244 شغل زیان‌آور و 31 شکل بدترین کار کودک را شناسایی می‌کند؛ از جمله معدن، خشت‌سازی، کار با مواد کیمیاوی، کار در ارتفاع، ترانسپورت خطرناک، گدایی و کار اجباری. برآورد کار 2024 گزارش کرد که 22 درصد کودکان 5 تا 14 سال کار می‌کردند و 3.4 درصد افراد 15 تا 17 سال در کار خطرناک بودند. قواعد رسمی منع تبعیض در کنار محدودیت‌های شدید عملی دسترسی زنان به کار وجود دارند. محدودیت‌ها بیشتر شغل‌ها را دربر می‌گیرند، شامل ممنوعیت استخدام در سازمان‌های غیردولتی که در 2022 آغاز شد و محدودیت کار در سازمان ملل از 2023 هستند و پس از آن محدودیت‌های بیشتر دسترسی سراسری ذیل چارچوب 2024 امر به معروف و نهی از منکر برقرار شد. بنابراین متن قانون و توان واقعی برای یافتن یا حفظ کار را نباید یکسان دانست. کارگران غیررسمی، زنان و کودکان ممکن است به حمایت مؤثر دسترسی بسیار محدودی داشته باشند. کارگران و کارفرمایان می‌توانند داوطلبانه اتحادیه‌هایی به‌عنوان سازمان اجتماعی تشکیل دهند و کارکنان حق اعلام‌شده پیوستن دارند. تأمین مالی دولتی یا سیاسی ممنوع است. شورای عالی کار بالاترین نهاد تصمیم‌گیری کار است. رهنمودهای MoLSA که در 2025 تأیید شدند، دبیرخانه مسائل کار و حقوق کارگران را با مشارکت نهادهایی چون اتحادیه ملی کارمندان افغانستان، اتحادیه‌ها، آژانس‌های خصوصی کاریابی، اتاق‌ها، گروه‌های کشاورزی و دامداری و صنعتگران پیش‌بینی می‌کنند. افغانستان کنوانسیون‌های ILO با شماره C100، C105، C111، C138 و C182 را تصویب کرده، اما C087، C098 یا C029 را تصویب نکرده است. منابع بررسی‌شده روند چانه‌زنی جمعی یا اعتصاب را به‌روشنی مشخص نمی‌کنند و استقلال عملی اتحادیه و آزادی آن‌ها محدود است. اختلاف‌های کاری ابتدا می‌توانند مستقیماً میان کارفرما و کارگر بررسی شوند. پرونده رسمی ممکن است سپس به کمیسیون حل اختلاف کار سازمانی، کمیسیون عالی حل اختلافات مرتبط با کار و دادگاه صلاحیت‌دار برود. شکایت انضباطی می‌تواند از کمیسیون سازمانی به کمیسیون مرکزی حل اختلاف و سپس دادگاه برسد. پس از اخراج غیرقانونی، بازگشت به کار ممکن است در دسترس باشد. بازرسی و خدمات شکایت MoLSA مسیر اداری موازی فراهم می‌کنند. گزارش‌ها رسیدگی به 462 شکایت کارگران در نیمه نخست 2024 را ثبت کردند؛ گزارش 2026 نیز 50 دادخواست، 45 پرونده رسیدگی‌شده و بازگرداندن حقوق 292 کارگر را ثبت کرد. منابع بررسی‌شده مهلت قانونی ثبت، هزینه عمومی، روند داوری یا مدت استاندارد را مشخص نکردند. اشتغال ممکن است با توافق دوجانبه، پایان قرارداد مدت‌دار، بازنشستگی، مرگ، ناتوانی بازدارنده، توقف کار بیش از شش ماه، انحلال یا کاهش نیروی کار، محکومیت قطعی مانع انجام کار، تخلف مکرر پس از اخطار، نپذیرفتن انتقال پس از تغییر وظیفه یا شکست دوره آزمایشی پایان یابد. پیش از اخراج، کارفرما باید در صورت امکان کارگر را به شغل مشابه منتقل کند. کارگر قرارداد نامحدود معمولاً یک ماه پیش‌تر اخطار کتبی می‌دهد و منابع بررسی‌شده قاعده عمومی پرداخت به‌جای اخطار را مشخص نمی‌کنند. از مرخصی با حقوق نمی‌توان برای انتقال، اخراج یا استعفا استفاده کرد، مگر آنکه سازمان منحل شود. اخراج گروهی به تأیید MoLSA نیاز دارد و تعطیلی پس از توقف طولانی باید سه ماه پیش‌تر به MoLSA اطلاع داده شود. دوره‌های پایان‌خدمت گزارش‌شده در قانون کار و منابع تطبیقی، پس از یک سال خدمت یک ماه، پس از یک تا پنج سال دو ماه، پس از پنج تا ده سال چهار ماه و پس از بیش از ده سال شش ماه است؛ متن دقیق محلی باید بررسی شود. اخراج غیرقانونی ممکن است به بازگشت به کار و دستمزد و مزایای دوره اخراج بر پایه میانگین شش ماه آخر منجر شود. ریاست بازرسی و راهنمایی کار در MoLSA قراردادها، ساعات کاری، دستمزد، ایمنی، مرخصی، انضباط، اختلاف‌ها و اجازه کار را در مرکز و ولایت‌ها نظارت می‌کند. MoLSA بازرسی 118 نهاد در سه‌ماهه نخست 2025 را گزارش کرد که 8,485 کارگر افغان و 43 کارگر خارجی ارجاع‌شده به‌علت مسائل اجازه کار را دربر می‌گرفت؛ گزارش 2026 نیز بازرسی 470 نهاد دولتی و غیردولتی را ثبت کرد. کارگران، کارآموزان و کارفرمایان می‌توانند از خدمات شکایت استفاده کنند، اما ظرفیت اجرا، بی‌طرفی و امنیت شخصی ممکن است تفاوت داشته باشد. هزینه عمومی قابل‌اتکا، مهلت قانونی یا زمان رسیدگی استاندارد برای شکایت یا اجازه کار مشخص نشده است. در نتیجه، اثر عملی حق قانونی به شکل اشتغال، مدارک، نهاد مسئول، دسترسی محلی و امنیت استفاده از روند موجود بستگی دارد.