ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਖਣਨ, ਨਿਰਮਾਣ, ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ, ਥੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਪਾਰ, ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ, ਵਿੱਤ, ਲੇਖਾਕਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਵਿਗਿਆਨ, ਮੀਡੀਆ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲਈ کار (kar), ਨੌਕਰੀ ਲਈ وظیفه (wazifa), ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਲਈ مسلک (maslak) ਅਤੇ حرفه (herfa), ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਈ کارگر (kargar) ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਆਮ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਘਰੇਲੂ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣਾ, ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ ਅਪਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੀ ਜਾਂ ਮੌਸਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਛੋਟੇ ਕੋਰਸਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਸਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ; ਯੋਗਤਾ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3–5 ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਲੱਗਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ, ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਫ਼ਤਰ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਪਰਮਿਟ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ, ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਦਿਹਾੜੀ ਜਾਂ ਮੌਸਮੀ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਲਾਗੂਕਰਨ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਸਾਰੀ, ਖਣਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਐਨਡੀਪੀ ਦੇ 2024 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 6–7% ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 83–84% ਮਰਦ ਰੁਜ਼ਗਾਰਸ਼ੁਦਾ ਸਨ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਘਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹੁੰਚ ਸੂਬੇ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਰੈਂਟਿਸ ਤੋਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਮਾਹਿਰ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਰਸਮੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਖੰਡਿਤ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕਸਾਰ ਫ਼ੀਸ-ਦਰ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ-ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਕਰੀਅਰ ਪੌੜੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਲਾਇਸੈਂਸ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂਚ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੱਕੇ ਕਰੋ। ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਖੰਡਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।