سنت‌ها در افغانستان

سنت‌های افغانستان یک نظام ملی واحد نیستند. خانواده‌ها، خویشاوندان بزرگ‌تر، محله‌ها، جامعه‌های صنعتگری و استادان باتجربه معمولاً رسم‌ها و مهارت‌ها را غیررسمی منتقل می‌کنند. وزارت اطلاعات و فرهنگ، ریاست فرهنگ عامه و دفتر میراث ناملموس فرهنگی برخی از این شیوه‌ها را مستند می‌کنند؛ موزیم مردم‌شناسی پژوهشی اکادمی علوم افغانستان لباس، زیورآلات، وسایل خانه و فلزکاری جامعه‌ها و ولایت‌های مختلف را نگه می‌دارد. خدمت سراسری با قواعد دسترسی، هزینه یا جواز یکسان وجود ندارد. چرخه سال، نوروز یا نوروز را در حدود ۲۱ مارس به‌عنوان سال نوی بهاری فارسی و یلدا یا چله را به‌عنوان واپسین شب پاییز و نشانگر انقلاب زمستانی دربرمی‌گیرد. یلدا را به‌طور سنتی در خانه خویشاوندان بزرگ‌تر برگزار می‌کنند؛ چراغ‌ها نماد روشنایی و پاکی آب‌اند و میوه‌های سرخ مانند انار، هندوانه، چغندر، عناب یا انگور سرو می‌شوند. نوروز در ۲۰۲۴ به فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اضافه شد و یلدا/چله پیش‌تر در ۲۰۲۲ افزوده شده بود. جشن‌گرفتن نوروز طبق قانون امر به معروف و نهی از منکرِ قابل‌اجرا ممنوع است؛ در ۲۱ مارس ۲۰۲۶ دوباره هشدارهایی صادر شد. ممنوعیت یلدا در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۳ اعلام و بعداً در مقررات گنجانده شد. اجرا در مناطق مختلف تفاوت دارد؛ در کابل، زنان را از زیارتگاهی برگرداندند، درحالی‌که مردان اجازه ورود یافتند. رسم‌های خانوادگی خویشاوندی، حمایت اجتماعی، میانجیگری و ترتیبات ازدواج را شکل می‌دهند. نامزدی ممکن است پیش از عقد اسلامی نکاح انجام شود. هنگام ازدواج، اعلام متقابل قصد ازدواج، یعنی ایجاب و قبول، همراه با شاهد بخشی از روند متأثر از دین است. طبق فرمان ۲۰۲۱ رضایت مثبت زن بالغ لازم است و هدیه ازدواج توافق‌شده، مهر، به زن تعلق دارد. مطالبه‌های مربوط به عروسی، شامل ولور، بابیری، تویانه و خوشی، و نیز درخواست‌های اضافی غذا یا لباس، با فرمان ۲۰۲۵ ممنوع شدند. همان فرمان مهر افراطی، هتل‌ها و موترهای گران، جشن مختلط، موسیقی، رقص و تیراندازی در عروسی را هدف می‌گیرد. اجرا در محل‌های مختلف متفاوت است. ازدواج اجباری و کودک‌همسری با وجود این احکام ادامه دارند؛ انتقال دختر یا زن برای تسویه بدهی یا اختلاف، یعنی بد، همچنان گزارش می‌شود. گزارش‌های مقایسه‌ای ۳۲۳ مورد در ۲۰۲۴ و ۷۴۶ مورد در ۲۰۲۵ را ذکر می‌کنند؛ این رقم‌ها برآورد فراوانی سراسری نیستند. رسم سوگواری و تسلیت، تعزیه، طبق فرمان شامل دوره سوگواری سه‌روزه از جمله خاک‌سپاری است. انتظار می‌رود همسایه‌ها و خویشاوندان برای حمایت از خانواده داغدار غذا بیاورند؛ کمک یا بخشش خیریه اجباری نیست. انتخاب گورستان برای زن متوفی تابع رسم محلی است و ممکن است جهت‌گیری به سوی همسر یا فرزندانش داشته باشد؛ انتقال اجباری به گورستان خانواده پدری رد شده است. پوشاک هویت منطقه‌ای و قومی را به زندگی روزمره و جشن‌ها پیوند می‌دهد. لباس‌های رایج شامل شلوار قمیص، لباس‌های گلدوزی‌شده، منسوجات گوناگون، زیورآلات و پوشش سر هستند. جوامع پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، نورستانی و پشه‌ای از شکل‌ها و مواد متفاوتی استفاده می‌کنند. مقررات کنونی پوشاک و مشارکت عمومی، به‌ویژه زنان و دختران، را محدود می‌کنند: بیرون از خانه شرایط پوشاندن بدن و صورت اعمال می‌شوند و همراهی محرم و جداسازی جنسیتی ممکن است بر دسترسی به رویدادها اثر بگذارند. مردان نیز با الزام‌هایی درباره ریش و ظاهر اسلامی روبه‌رو هستند. بنابراین باید پوشاک به‌ارث‌رسیده را جدا از محدودیت‌های کنونی دولت سنجید. رباب، ساز زهی زخمه‌ای ساخته‌شده از چوب توت، سنت موسیقی تثبیت‌شده افغانستان و منطقه است. استادان باتجربه اغلب ساخت و نواختن آن را با آموزش عملی و در خانواده‌ها منتقل می‌کنند. موسیقی رباب با عروسی، جشن، آیین سوگواری، گردهمایی و درمان سنتی پیوند دارد؛ هم‌زمان مقام‌ها موسیقی در عروسی‌ها، رسانه‌ها و موترها را محدود می‌کنند و بازداشت‌ها و دستورهای مربوط مستند شده‌اند. بنابراین نمی‌توان اجرای عمومی امنی را در سراسر کشور مفروض گرفت. قالین‌بافی، از جمله در بامیان، اهمیت منطقه‌ای زیادی دارد و کار خانوادگی یا کارگاهی را به درآمد و بازارهای محلی پیوند می‌دهد؛ پروژه‌های مستند اغلب زنان و گروه‌های آسیب‌پذیر دیگر را دربرمی‌گیرند. تولید سنتی ابریشم زنجیره‌ای از درخت توت، کرم ابریشم و پیله تا بازکردن رشته، ریسندگی، رنگرزی و بافندگی را شامل می‌شود. منسوجات ابریشمی، قالین‌ها، قالیچه‌های باریک و پرده‌ها ممکن است در عروسی، سوگواری و گردهمایی خانوادگی به کار روند. نگارگری به سبک بهزاد در کارگاه‌های خصوصی، نگارخانه‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی یا خصوصی از راه دوره‌های شاگردی و آموزش عملی منتقل می‌شود؛ این هنر داستان‌ها، اسطوره‌ها و ارزش‌ها را نیز بازگو می‌کند. منبت‌کاری نورستانی به‌سبب آوارگی، درگیری و جایگزینی مواد و روش‌های ساختمانی سنتی تضعیف شده است؛ بسیاری از صنعتگران مستند اکنون در کابل کار می‌کنند. گلدوزی، هنر نساجی، زیورآلات و فلزکاری عمدتاً همچنان شیوه‌هایی منطقه‌ای، خانوادگی یا پیشه‌ورانه‌اند. درگیری، آوارگی، شهرنشینی، تغییرات بازار و مواد جایگزین ارزان‌تر انتقال سنت‌ها را دشوار می‌کنند. محدودیت جشن‌ها، موسیقی، تصویر و مشارکت عمومی زنان و دختران نیز بر دیده‌شدن و اجرا اثر می‌گذارد. یونسکو به دشواری شرایط فرهنگی و بلایای طبیعی مؤثر بر نگهداری نیز اشاره می‌کند. بنابراین تداوم سنت بیش از همه در خانواده‌ها، جامعه‌های محلی و کارگاه‌ها دیده می‌شود. اطلاعات مقررات دولتی و دسترسی عمومی، وضعیت تا ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ را بازتاب می‌دهد.