Ընտրությունները Հայաստանում

Հայաստանում ընտրությունները կարգավորվում են Սահմանադրությամբ և ընտրական օրենսդրությամբ։ Համակարգը տարանջատում է համապետական խորհրդարանական ընտրությունները, տեղական ինքնակառավարման ընտրությունները և նախագահի անուղղակի ընտրությունը։ Քաղաքացիները քվեարկում են Ազգային ժողովի ընտրություններում՝ խորհրդարանական ներկայացվածությունը որոշելու համար։ Քաղաքական կուսակցություններն ու դաշինքները ներկայացնում են թեկնածուների ցուցակներ, իսկ մանդատները հիմնականում բաշխվում են համամասնական ներկայացվածության սկզբունքով՝ ստացված վավեր ձայների և կիրառելի ընտրական կանոնների համաձայն։ Խորհրդարանական արդյունքը ձևավորում է կառավարության կազմավորումը։ Խորհրդարանը վարչապետին ընտրում է սահմանադրական խորհրդարանական գործընթացով, ուստի ընտրողները գործադիր իշխանության ղեկավարության վրա հիմնականում ազդում են խորհրդարանական ընտրություններում իրենց ընտրությամբ։ Նախագահը չի ընտրվում բոլոր ընտրողների կողմից ուղղակիորեն։ Նախագահին ընտրում է խորհրդարանը, ինչը արտացոլում է Հայաստանի խորհրդարանական կառավարման ձևը և այդ պաշտոնի ավելի սահմանափակ քաղաքական դերը։ Տեղական ընտրությունները վերաբերում են համայնքային ինքնակառավարմանը։ Կախված համայնքի իրավական կարգավորումից՝ ընտրողները ընտրում են խորհուրդ կամ մասնակցում են տեղական ներկայացվածությունն ու ղեկավարությունը որոշող գործընթացի։ Երևանում գործում է ավագանու վրա հիմնված քաղաքային համակարգ։ Բնակիչներն ընտրում են Երևանի ավագանին (Council of Elders) կուսակցությունների կամ դաշինքների ցուցակներով, իսկ ավագանու վրա հիմնված գործընթացը որոշում է քաղաքապետին՝ համապետական նախագահական քվեարկությանը նման առանձին քվեարկության փոխարեն։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը (Central Electoral Commission), որը սովորաբար կրճատ կոչվում է ԿԸՀ, կառավարում է ազգային ընտրական շրջանակը։ Տարածքային և տեղամասային հանձնաժողովները կազմակերպում են քվեարկությունը ստորին մակարդակներում, այդ թվում՝ ընտրողների սպասարկումը, քվեաթերթիկների մշակումը, հաշվարկը և արդյունքների կազմումը։ Սովորաբար ընտրողը ստուգում է գրանցման և տեղամասի մասին տեղեկությունները, ընտրատեղամասում հաստատում է իր ինքնությունը, ստանում է քվեաթերթիկ, գաղտնի նշում կատարում և այն գցում քվեատուփի մեջ։ Այնուհետև ընտրական պաշտոնյաները հաշվում են ձայները և պաշտոնական ընթացակարգերով արձանագրում արդյունքները։ Հիմնական երաշխիքներն են հավասար ընտրական իրավունքները, գաղտնի քվեարկությունը, դիտարկումը, փաստաթղթավորված հաշվարկները և իրավական բողոքարկման ընթացակարգերը։ Այս երաշխիքները նվազեցնում են ռիսկը, սակայն չեն վերացնում յուրաքանչյուր տարաձայնություն, ուստի ժամանակին հավաքված ապացույցները և վերանայման ճիշտ ուղին շարունակում են կարևոր լինել։