Քաղաքականությունը Հայաստանում

Հայաստանը խորհրդարանական հանրապետություն է։ Սահմանադրությունը սահմանում է պետական ինստիտուտների, ընտրությունների, իրավունքների և հանրային իշխանության բաժանման հիմնական կանոնները։ Հայաստանի խորհրդարանը՝ Ազգային ժողովը (Azgayin Zhoghov), երկրի օրենսդիր մարմինն է։ Քաղաքացիներն ընտրում են դրա անդամներին, իսկ խորհրդարանական աջակցություն ապահովելու ունակ քաղաքական ուժերը ձևավորում են ազգային կառավարությունը։ Վարչապետը ղեկավարում է կառավարությունը և գործադիր քաղաքականության կենտրոնական դեմքն է։ Կառավարությունը մշակում և իրականացնում է քաղաքականություններ, կառավարում հանրային վարչարարությունը և բազմաթիվ հարցեր ներկայացնում խորհրդարանի որոշմանը։ Նախագահը պետության գլուխն է, սակայն այդ պաշտոնը հիմնականում ունի ներկայացուցչական և սահմանադրական գործառույթներ, այլ ոչ թե առօրյա քաղաքական ղեկավարության դեր։ Սա տարբերվում է նախագահական համակարգից, որտեղ նախագահը սովորաբար ղեկավարում է գործադիր իշխանությունը։ Քաղաքական կուսակցությունները ներկայացնում են ծրագրեր, առաջադրում թեկնածուների, քարոզարշավներ անցկացնում և աշխատանք կազմակերպում խորհրդարանի ներսում ու դրանից դուրս։ Իշխող կուսակցությունները ձգտում են իրականացնել իրենց ծրագիրը, իսկ ընդդիմադիր կուսակցությունները վիճարկում են որոշումները, առաջարկում այլընտրանքներ և վերահսկում իշխանություն իրականացնողներին։ Ընտրությունները քաղաքացիներին հնարավորություն են տալիս ընտրելու ներկայացուցիչներ ազգային և տեղական մակարդակներում։ Քարոզարշավները սովորաբար ներառում են կուսակցությունների ծրագրերը, թեկնածուների գործունեության անցյալը, հանրային հանդիպումները, լրատվամիջոցների ելույթները և անվտանգության, տնտեսության, հանրային ծառայությունների, արդարադատության ու արտաքին հարաբերությունների շուրջ քննարկումները։ Տեղական ինքնակառավարումը համայնքային բազմաթիվ հարցեր է լուծում համայնքների միջոցով։ Երևանն ունի քաղաքային մակարդակի կառավարման իր կարգավորումները, մինչդեռ մյուս համայնքներն ընտրում են տեղական մարմիններ, որոնք զբաղվում են ծառայություններով, բյուջեներով, զարգացման հարցերով և թաղամասերի խնդիրներով։ Դատար institուցիոնալ առումով առանձին են խորհրդարանից և կառավարությունից ու առանձին գործերով կիրառում են օրենքը։ Սահմանադրական վերահսկողությունն օգնում է գնահատել, թե արդյոք օրենքներն ու պաշտոնական ակտերը համապատասխանում են Հայաստանի Սահմանադրությանը։ Քաղաքացիները կարող են ազդել քաղաքականության վրա՝ քվեարկելով, կապ հաստատելով ներկայացուցիչների հետ, մասնակցելով օրինական հանդիպումների, միանալով կուսակցությունների կամ քաղաքացիական խմբերի, ներկայացնելով հանրագրեր և հետևելով հանրային որոշումներին։ Լրագրությունը, համայնքային կազմակերպությունները և խաղաղ հանրային քննարկումները նույնպես օգնում են մարդկանց գնահատել կառավարության գործունեությունը։ Քաղաքական մասնակցությունը հնարավորություններ է ստեղծում օրենքներն ու ծառայությունները բարելավելու համար, սակայն ունի սահմանափակումներ։ Ինստիտուտները կարող են դանդաղ գործել, կուսակցությունները կարող են կտրուկ տարաձայնություններ ունենալ, հանրային տեղեկատվությունը կարող է լինել ոչ ամբողջական, իսկ մեկ անձի նախընտրած արդյունքը պետք է հավասարակշռվի օրենքի, իրավունքների, բյուջեների և հանրային այլ կարիքների հետ։