Дин Азербайджанехь

Азербайджанерахь дукхах болу нах муселманан культурни тайпанца кхолла ба. Двенадцатишиа ислама тарихи тамашийн кепа йолуш ю, суннитийн جماаташ а пачхьалкхан дини хьалан хьалха хӀоттамехь ю. Адаман муселманан йуьхьаналла цуьнан гӀуллакх хьанна хила деза ца каро. Цхьабараша хьокхуьйла намаз деш, марха лело, вуьшаш цхьадолу гӀуллакхаш кхочушдо, кхечуьнша Ислам дечигашка, къамелан хьокхаман я моралан хьелашка тӀехьоьцу. Азербайджанехь советан заманца а, къаман керла институтехь а кхолла йина хьалха йолу секулярни къамелла ду. Дин а, пачхьалкх а официально юкъахь ца я, кӀезиг къамелла дӀахьочу дӀаьхьа дечигаш дини пачхьалкхан санна ца йу. Моллинан цӀа (məscid) намазе а, جماатан гӀуллакхашка а лерина ду. ГӀулакх доьшуш йолчуьнга кхин-кхин дӀасхьаьрра намазан меттигаш, тӀаьхьенца башмакхаш дӀаьхна хила деза, орамеча кийча къепа йоккха йоккха хила тарло, амма церан низам тайп-тайпана ду. Христианан исторехь къоман къилбаседа традициш а, православни а, кхечу христианийн керсташ а ю. Христианийн Ӏуьйренаш а, جماаташ а тайп-тайпанчу моттех, миграцишех, исторически заманех хьалха а, кхин а хьелашца юкъара ба. Еврейш جماаташ Азербайджанехь дукха заманнахь доьхна каро йиш йолу йу, церан юкъахь Кавказан лелош йолу еврейшийн нас а ю. Синагогаш, наха дуьйна йистехь лараш, аьттошийн традициш а, хила деза моттехь йолу тайп-тайпана дини къамелла а пачхьалкхан дини тайпанан юкъара хьал ду. Кхолламийн хьалхе дечигаш, кхечуьнца нийса хила, къонахийн къамелла, къоьллам, кӀезиг къамелла, мичахьоьцуш а, дини мехаллаш юкъахь хила тарло. ДегӀа а, цхьаьнан хьелаш а, дӀахьочу гӀуллакхан а, къоман гӀуллакхан а йукъара хьелашца дӀа а, кхочуш а йо. Дин дечигехь лични хьел ду, цунах лаьцна къамелла хьалха хила тарло. Хьайоьлла хьуьйца хьаша церан дин хьанна а, кийса а, пачхьалкх а йаьлла хьелашка хьажарца ца йиш йу; нахана шайн хьуьйца, шайн дечигаш а, шайн йуьхьаналла а дӀа аьлла деза.