বাংলাদেশত ব্যৱসায়

Sole Proprietorship সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট City Corporation, Municipality বা Union Parishad-ৰ পৰা Trade License আৰু National Board of Revenue (NBR)-ৰ পৰা e-TIN লৈ আৰম্ভ হয়। একক মালিকানাৰ বাবে পৃথক RJSC incorporation প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। Partnership Firm-ৰ পঞ্জীয়ন Partnership Act 1932 অনুসৰি Registrar of Joint Stock Companies and Firms (RJSC)-ত কৰিব পাৰি। Private Limited Company, Public Limited Company বা One Person Company (OPC)-ৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে প্ৰযোজ্য হ’লে Name Clearance, Memorandum of Association, Articles of Association, নিৰ্ধাৰিত প্ৰ-পত্ৰ আৰু মাচুলৰ পিছত RJSC incorporation লাগে। বিদেশী কোম্পানী, শাখা, liaison office বা representative office-ৰ গঠন আৰু কাৰ্যকলাপ অনুসৰি RJSC পঞ্জীয়ন আৰু Invest Bangladesh-ৰ অনুমতি দুয়োটাই লাগিব পাৰে। BanglaBiz ব্যৱসায়িক সেৱাৰ একত্ৰিত প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ Business Starter Package-ত Name Clearance, Temporary Bank Account, Company Incorporation, e-TIN আৰু Trade License-ৰ আবেদন একেলগে কৰা হয়। প’ৰ্টেলটোৱে এই পেকেজৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ তিনিটা কৰ্মদিনতকৈ কম সময়ত কৰাৰ দাবী কৰে; এয়া অনুমোদনৰ নিশ্চয়তা নহয়। Know Your Approvals সুবিধাই কাৰ্যকলাপ-নিৰ্দিষ্ট তালিকা তৈয়াৰ কৰে; VAT, পৰিৱেশ, অগ্নি, কাৰখানা, আমদানি আৰু ৰপ্তানি অনুমোদনকে ধৰি 20-তকৈ অধিক অতিৰিক্ত অনুমোদন প্ৰাসংগিক হ’ব পাৰে। August 2026-ত বিনিয়োগ-সহায়তা ব্যৱস্থা Prime Minister's Office-ৰ অধীনত BIDA, BEZA আৰু PPPA-ৰ উত্তৰাধিকাৰী Invest Bangladesh-লৈ স্থানান্তৰৰ পৰ্যায়ত আছিল। ব্যৱসায়ৰ স্থানৰ বাবে স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই Trade License দিয়ে; চৰকাৰী নিৰ্দেশনা অনুসৰি ইয়াক বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে আৰু ই ব্যক্তিগত তথা হস্তান্তৰ-অযোগ্য। প্ৰয়োজনীয় নথি, মাচুল, পৰিদৰ্শন আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময় কৰ্তৃপক্ষ, ব্যৱসায়ৰ কাৰ্যকলাপ আৰু স্থানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। e-TIN হৈছে NBR-ৰ 12-অংকৰ কৰ পৰিচয় নম্বৰ। BIN হৈছে VAT প্ৰশাসনৰ বাবে ব্যৱহৃত 9-অংকৰ Business Identification Number। NBR-ৰ মতে, BDT 3,000,000-তকৈ অধিক লেনদেনত Turnover Tax Enlistment আৰু BDT 8,000,000-তকৈ অধিক লেনদেনত VAT Registration লাগে; দায়বদ্ধতা সৃষ্টি হোৱাৰ 15 দিনৰ ভিতৰত আবেদন কৰিব লাগে। প্ৰাসংগিক NBR প্ৰ-পত্ৰৰ ভিতৰত পঞ্জীয়ন বা enlistment-ৰ বাবে VAT-2.1, VAT-2.2 আৰু VAT-2.3, পৰিৱৰ্তনৰ বাবে VAT-2.6, আৰু স্থান সলনিৰ বাবে VAT-2.7 আছে। এই সীমাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাৰ আগতে NBR-ৰ বৰ্তমান জাননী পৰীক্ষা কৰিব লাগে। চলাবৰ বাবে লাগতীয়াল অনুমতি কাৰ্যকলাপ, স্থান, পৰিসৰ আৰু চৌহদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। Department of Environment-এ Environmental Clearance Certificate বিচাৰিব পাৰে; Fire Service and Civil Defence-এ e-Fire License বা e-safety অনুমোদন বিচাৰিব পাৰে। নিৰ্দিষ্ট সামগ্ৰী বা কাৰ্যকলাপত BSTI বা আন খণ্ড নিয়ন্ত্ৰক প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে। আমদানি-ৰপ্তানিৰ ব্যৱসায়ে Chief Controller of Imports and Exports (CCI&E)-ৰ পৰা Import Registration Certificate বা Export Registration Certificate ল’ব লাগিব পাৰে। ট্ৰেডমাৰ্ক, উদ্ভাৱন, নক্সা আৰু ভৌগোলিক নিৰ্দেশনা Department of Patents, Designs and Trademarks (DPDT)-ৰ অধীনত পৰে। ব্যৱসায় চলি থকা সময়ত কৰ আৰু VAT-ৰ নথি ৰাখিব লাগে, চালান দিব লাগে, আৰু প্ৰযোজ্য হ’লে ৰিটাৰ্ণ আৰু ধন জমা দিব লাগে। পঞ্জীয়িত কোম্পানীয়ে RJSC-ত বাৰ্ষিক আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ৰিটাৰ্ণো দাখিল কৰিব লাগে। বাৰ্ষিক সাধাৰণ সভাৰ 21 দিনৰ ভিতৰত Schedule X, সভাৰ 30 দিনৰ ভিতৰত balance sheet আৰু profit-and-loss statement, সঞ্চালকৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে 14 দিনৰ ভিতৰত Form XII, share allotment-ৰ বাবে 60 দিনৰ ভিতৰত Form XV, আৰু পঞ্জীয়িত কাৰ্যালয়ৰ ঠিকনা সলনিৰ বাবে 28 দিনৰ ভিতৰত Form VI দাখিল কৰিব লাগে। পলমৰ মাচুল আৰু আন বিধি-অনুপালনজনিত পৰিণাম হ’ব পাৰে। February 2026-লৈ RJSC-এ 225,454 Private Limited Company, 62,617 Partnership Firm আৰু 1,088 OPC-ৰ কথা জনাইছিল; সকলো সংস্থাৰ ধৰণ মিলাই পঞ্জীয়ন আছিল 311,831। এই সংখ্যাই আনুষ্ঠানিক পঞ্জীয়নৰ বিকল্পৰ পৰিসৰ দেখুৱায়, কিন্তু অনানুষ্ঠানিক কাৰ্যকলাপকে ধৰি বাংলাদেশৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা নহয়। ব্যৱসায় বৃদ্ধিৰ বাবে SME Foundation-এ Advisory and Business Development Services-ৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়িক পৰিকল্পনা, প্ৰশিক্ষণ, বজাৰ, প্ৰযুক্তি, বিত্ত আৰু বিধি-নিৰ্দেশনা দিয়ে; WEHelp-এ মহিলা উদ্যোগীক সহায় কৰে। Bangladesh Bank CMSME আৰু startup refinance নীতি সাধাৰণতে বেংক বা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে ৰূপায়িত হয় আৰু ইয়াৰ ফলত স্বয়ংক্ৰিয় অধিকাৰ সৃষ্টি নহয়। Startup Bangladesh Ltd.-এ যথাযথ পৰীক্ষা আৰু বিনিয়োগ সমিতি বা পৰিচালনা পৰিষদৰ পৰ্যালোচনাৰ পিছত বাংলাদেশত পঞ্জীয়িত উচ্চ-বৃদ্ধি বা সামাজিক প্ৰভাৱসম্পন্ন startup-ৰ equity, quasi-equity বা grant বিবেচনা কৰিব পাৰে। কোম্পানীৰ share হস্তান্তৰত Form 117 আৰু প্ৰাসংগিক কৰ্প’ৰেট অনুমোদন আৰু নথি লাগে। মালিকীস্বত্ব, সঞ্চালক বা কোম্পানীৰ গঠনত পৰিৱৰ্তনৰ বাবে অতিৰিক্ত RJSC filing লাগিব পাৰে। Partnership Firm-ৰ গঠন সলনি কৰিবলৈ Form V লাগে। একক মালিকৰ Trade License কেৱল হস্তান্তৰ কৰিব নোৱাৰি; উত্তৰাধিকাৰী মালিকে নতুনকৈ স্থানীয় আনুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে। ব্যৱসায় বা সম্পত্তি বিক্ৰীৰ ক্ষেত্ৰতো চুক্তি, কৰ, অনুমতি আৰু যথাযথ পৰীক্ষা লাগে। পৰ্যালোচিত চৰকাৰী উৎসত বাংলাদেশৰ বাবে পৃথক ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱসায়-উত্তৰাধিকাৰ বা হস্তান্তৰ প’ৰ্টেল চিনাক্ত হোৱা নাছিল। কোম্পানী বন্ধ কৰাৰ বাবে Companies Act 1994 অনুসৰি স্বেচ্ছামূলক বা আদালতৰ জৰিয়তে winding-up, liquidator, অন্তিম সভা আৰু dissolution filing লাগিব পাৰে। RJSC-এ নিষ্ক্ৰিয় কোম্পানীৰ নাম পঞ্জীৰ পৰা বাদ দিব পাৰে। Partnership Firm ভংগ কৰিবলৈ Form VI লাগে। VAT বাতিলত VAT-2.4 আৰু অন্তিম VAT-2.5 ৰিটাৰ্ণ লাগে; প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ হ’লে অন্তিম ৰিটাৰ্ণৰ 15 দিনৰ ভিতৰত বাতিল হ’ব পাৰে বুলি NBR-এ জনাইছে। কোনো সংস্থা বন্ধ বা ভংগ হ’লে আয়কৰ বাতিল প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে। Trade License আৰু খণ্ডভিত্তিক অনুমতিসমূহ পৃথকে নিষ্পত্তি বা বাতিল কৰিব লাগে; পঞ্জীয়ন বন্ধ কৰিলেই কৰ, VAT বা অনুজ্ঞাপত্ৰৰ দায়বদ্ধতা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে শেষ নহয়।