बांगलादेशातील व्यवसाय

Sole Proprietorship साधारणपणे संबंधित City Corporation, Municipality किंवा Union Parishad कडून Trade License आणि National Board of Revenue (NBR) कडून e-TIN घेऊन सुरू होते. Sole Proprietorship साठी स्वतंत्र RJSC कंपनी-स्थापना प्रक्रिया असल्याचा पुरावा उपलब्ध नाही. Partnership Firm ची नोंदणी Partnership Act 1932 अंतर्गत Registrar of Joint Stock Companies and Firms (RJSC) कडे करता येते. Private Limited Company, Public Limited Company किंवा One Person Company (OPC) साठी लागू असल्यास Name Clearance, Memorandum of Association, Articles of Association, निर्धारित फॉर्म आणि शुल्क वापरून RJSC कडे कंपनी स्थापन करावी लागते. परदेशी कंपनी, शाखा, संपर्क कार्यालय किंवा प्रतिनिधी कार्यालय यांना त्यांच्या रचनेनुसार RJSC नोंदणी आणि Invest Bangladesh ची परवानगी दोन्ही लागू शकतात. BanglaBiz हे व्यवसाय सेवांसाठी एकत्रित प्रवेशद्वार आहे. त्याचे Business Starter Package Name Clearance, तात्पुरते बँक खाते, कंपनी-स्थापना, e-TIN आणि Trade License अर्ज एकत्र करते. या पॅकेजसाठी तीन कामकाजाच्या दिवसांपेक्षा कमी वेळेत प्रक्रिया करण्याचा पोर्टलचा दावा आहे; ही मंजुरीची हमी नाही. Know Your Approvals सुविधा व्यवसायाच्या प्रकारानुसार तपासणीसूची बनवते; VAT, पर्यावरण, अग्निसुरक्षा, कारखाना, आयात आणि निर्यात मंजुरींसह 20 पेक्षा अधिक पुढील मंजुरी लागू होऊ शकतात. ऑगस्ट 2026 मध्ये, गुंतवणूक-सुविधा व्यवस्था Prime Minister's Office अंतर्गत BIDA, BEZA आणि PPPA यांची उत्तराधिकारी संस्था Invest Bangladesh कडे संक्रमण करत होती. व्यवसायाच्या जागेसाठी Trade License स्थानिक प्राधिकरण जारी करते. सरकारी मार्गदर्शनानुसार त्याचे दरवर्षी नूतनीकरण करावे लागते आणि तो वैयक्तिक व हस्तांतरण न करता येणारा असतो. आवश्यक कागदपत्रे, शुल्क, तपासणी आणि प्रक्रिया कालावधी प्राधिकरण, व्यवसायाचा प्रकार आणि जागेनुसार बदलतात. e-TIN हा NBR चा 12 अंकी कर-ओळख क्रमांक आहे. BIN हा VAT प्रशासनासाठी वापरला जाणारा 9 अंकी Business Identification Number आहे. NBR नुसार BDT 3,000,000 पेक्षा अधिक उलाढालीस Turnover Tax Enlistment आणि BDT 8,000,000 पेक्षा अधिक उलाढालीस VAT Registration आवश्यक आहे; दायित्व निर्माण झाल्यानंतर 15 दिवसांत अर्ज करायचा असतो. नोंदणी किंवा यादीकरणासाठी VAT-2.1, VAT-2.2 आणि VAT-2.3, बदलांसाठी VAT-2.6 आणि जागा बदलण्यासाठी VAT-2.7 हे संबंधित NBR फॉर्म आहेत. या मर्यादांवर अवलंबून राहण्यापूर्वी NBR च्या सध्याच्या सूचना तपासा. आवश्यक कार्यपरवाने व्यवसायाचा प्रकार, ठिकाण, व्याप्ती आणि जागेवर अवलंबून असतात. Department of Environment कडून Environmental Clearance Certificate आवश्यक असू शकते; Fire Service and Civil Defence कडून e-Fire License किंवा e-safety मंजुरी लागू शकते. विशिष्ट उत्पादने किंवा व्यवसायांसाठी BSTI किंवा अन्य क्षेत्रीय नियामक लागू असू शकतो. आयात-निर्यात व्यवसायांना Chief Controller of Imports and Exports (CCI&E) कडून Import Registration Certificate किंवा Export Registration Certificate लागू शकते. ट्रेडमार्क, शोध, डिझाइन आणि भौगोलिक संकेत यांचे काम Department of Patents, Designs and Trademarks (DPDT) कडे असते. व्यवसाय सुरू झाल्यानंतर लागू असल्यास कर आणि VAT नोंदी ठेवाव्यात, पावत्या द्याव्यात आणि विवरणपत्रे व देयके सादर करावीत. नोंदणीकृत कंपन्यांनी RJSC कडे वार्षिक विवरणपत्रे आणि बदलांची विवरणपत्रेही सादर करावीत. वार्षिक सर्वसाधारण सभेनंतर 21 दिवसांत Schedule X, सभेनंतर 30 दिवसांत ताळेबंद आणि नफा-तोटा विवरण, संचालक बदलांसाठी 14 दिवसांत Form XII, शेअर वाटपासाठी 60 दिवसांत Form XV आणि नोंदणीकृत कार्यालय बदलासाठी 28 दिवसांत Form VI सादर करायचे असते. उशीर शुल्क आणि इतर अनुपालनभंगाचे परिणाम होऊ शकतात. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत RJSC ने 225,454 Private Limited Companies, 62,617 Partnership Firms आणि 1,088 OPCs नोंदवल्या होत्या; सर्व प्रकार मिळून 311,831 नोंदण्या होत्या. हे आकडे औपचारिक नोंदणीच्या पर्यायांचे प्रमाण दाखवतात; अनौपचारिक व्यवसायांसह बांगलादेशातील सर्व व्यवसायांची संख्या ते दर्शवत नाहीत. वाढीसाठी SME Foundation त्याच्या Advisory and Business Development Services द्वारे व्यवसाय-योजना, प्रशिक्षण, बाजारपेठ, तंत्रज्ञान, वित्त आणि नियामक मार्गदर्शन देते; WEHelp महिला उद्योजकांना मदत करते. Bangladesh Bank CMSME आणि स्टार्टअप पुनर्वित्त धोरणे साधारणपणे बँका किंवा वित्तीय संस्थांमार्फत दिली जातात आणि त्यातून आपोआप हक्क निर्माण होत नाही. Startup Bangladesh Ltd. योग्य तपासणी आणि गुंतवणूक समिती किंवा मंडळाच्या पुनरावलोकनानंतर बांगलादेशात नोंदणीकृत, उच्च-वाढीच्या किंवा सामाजिक परिणाम साधणाऱ्या स्टार्टअप्सना इक्विटी, क्वासी-इक्विटी किंवा अनुदानाचा विचार करू शकते. कंपनीतील शेअर हस्तांतरणासाठी Form 117 आणि संबंधित कंपनी-मंजुरी व नोंदी आवश्यक असतात. मालकी, संचालक किंवा कंपनीच्या संविधानातील बदलांसाठी RJSC कडे पुढील फाइलिंग लागू शकते. Partnership Firm च्या संविधानातील बदलासाठी Form V वापरतात. Sole Proprietorship चा Trade License सरळ हस्तांतरित करता येत नाही; उत्तराधिकारीला नव्याने स्थानिक औपचारिकीकरण करावे लागते. व्यवसाय किंवा मालमत्ता विक्रीत करार, कर, परवाने आणि योग्य तपासणी आवश्यक आहे. तपासलेल्या अधिकृत स्रोतांत बांगलादेशासाठी स्वतंत्र राष्ट्रीय व्यवसाय-उत्तराधिकार किंवा हस्तांतरण पोर्टल आढळले नाही. कंपनी बंद करण्यासाठी Companies Act 1994 अंतर्गत स्वेच्छेने किंवा न्यायालयाच्या आदेशाने परिसमापन, परिसमापक, अंतिम सभा आणि विसर्जन फाइलिंग लागू शकते. निष्क्रिय कंपनीचे नाव RJSC वगळू शकते. Partnership Firm विसर्जित करण्यासाठी Form VI वापरतात. VAT रद्द करण्यासाठी VAT-2.4 आणि अंतिम VAT-2.5 विवरणपत्र वापरले जाते; अटी पूर्ण झाल्यास अंतिम विवरणपत्रानंतर 15 दिवसांत रद्दीकरण होऊ शकते, असे NBR सांगते. संस्था बंद किंवा विसर्जित झाल्यास आयकर नोंदणी रद्द करावी लागू शकते. नोंदणीमुळे कर, VAT किंवा परवाना दायित्वे आपोआप संपत नाहीत; Trade License आणि क्षेत्रीय परवाने स्वतंत्रपणे निकाली काढावेत.