बंगलादेशमा व्यवसाय

Sole Proprietorship सामान्यतया सम्बन्धित City Corporation, Municipality वा Union Parishad बाट Trade License र National Board of Revenue (NBR) बाट e-TIN लिएर सुरु हुन्छ। एकल स्वामित्व व्यवसायका लागि छुट्टै RJSC संस्थापन प्रक्रिया रहेको प्रमाण छैन। Partnership Firm लाई Partnership Act 1932 अन्तर्गत Registrar of Joint Stock Companies and Firms (RJSC) मा दर्ता गर्न सकिन्छ। Private Limited Company, Public Limited Company वा One Person Company (OPC) का लागि लागू भएमा Name Clearance, Memorandum of Association, Articles of Association, तोकिएका फाराम र शुल्क प्रयोग गरी RJSC मा संस्थापन गर्नुपर्छ। विदेशी कम्पनी, शाखा, सम्पर्क कार्यालय वा प्रतिनिधि कार्यालयलाई संरचना र गतिविधिअनुसार RJSC दर्ता र Invest Bangladesh को अनुमति दुवै चाहिन सक्छ। BanglaBiz व्यवसाय सेवाहरूको एकीकृत प्रवेशद्वार हो। यसको Business Starter Package मा Name Clearance, अस्थायी बैंक खाता, कम्पनी संस्थापन, e-TIN र Trade License का आवेदन समावेश छन्। पोर्टलले यस प्याकेजका लागि तीन कार्यदिनभन्दा कममा प्रक्रिया गर्ने दाबी गर्छ, तर यसले स्वीकृतिको ग्यारेन्टी गर्दैन। यसको Know Your Approvals सुविधाले गतिविधिअनुसार सूची बनाउँछ; VAT, वातावरण, अग्नि सुरक्षा, कारखाना, आयात र निर्यात स्वीकृतिसहित 20 भन्दा बढी थप स्वीकृति लागू हुन सक्छन्। अगस्ट 2026 मा, लगानी सहजीकरण प्रणाली प्रधानमन्त्रीको कार्यालयअन्तर्गत BIDA, BEZA र PPPA को उत्तराधिकारी Invest Bangladesh मा रूपान्तरण हुँदै थियो। Trade License व्यवसायको स्थलका लागि स्थानीय निकायले जारी गर्छ, हरेक वर्ष नवीकरण गर्नुपर्छ र सरकारी मार्गदर्शनअनुसार व्यक्तिगत तथा हस्तान्तरण गर्न नमिल्ने मानिन्छ। आवश्यक कागजात, शुल्क, निरीक्षण र प्रक्रिया अवधि निकाय, व्यवसायको गतिविधि र स्थलमा निर्भर हुन्छ। e-TIN भनेको NBR को 12 अङ्कको कर पहिचान नम्बर हो। BIN भनेको VAT प्रशासनका लागि प्रयोग हुने 9 अङ्कको Business Identification Number हो। NBR का अनुसार कारोबार BDT 3,000,000 भन्दा बढी भए Turnover Tax Enlistment र BDT 8,000,000 भन्दा बढी भए VAT Registration आवश्यक हुन्छ; दायित्व सुरु भएको 15 दिनभित्र आवेदन दिनुपर्छ। दर्ता वा सूचीकृत हुन VAT-2.1, VAT-2.2 र VAT-2.3, विवरण परिवर्तनका लागि VAT-2.6 र स्थान परिवर्तनका लागि VAT-2.7 लगायतका NBR फाराम लागू हुन्छन्। यी सीमामा भर पर्नुअघि NBR का हालका सूचनाहरू जाँच्नुपर्छ। सञ्चालनका लागि आवश्यक अनुमतिहरू गतिविधि, स्थान, आकार र स्थलअनुसार फरक हुन्छन्। Department of Environment ले Environmental Clearance Certificate माग्न सक्छ र Fire Service and Civil Defence ले e-Fire License वा e-safety स्वीकृति माग्न सक्छ। BSTI वा अन्य क्षेत्रगत नियामकले खास उत्पादन वा गतिविधि नियमन गर्न सक्छ। आयात तथा निर्यात व्यवसायलाई Chief Controller of Imports and Exports (CCI&E) बाट Import Registration Certificate वा Export Registration Certificate चाहिन सक्छ। ट्रेडमार्क, आविष्कार, डिजाइन र भौगोलिक सङ्केतको काम Department of Patents, Designs and Trademarks (DPDT) ले हेर्छ। सञ्चालनका क्रममा व्यवसायले कर तथा VAT अभिलेख राख्ने, बिल जारी गर्ने र लागू हुने विवरण तथा भुक्तानी बुझाउने गर्नुपर्छ। दर्ता भएका कम्पनीले RJSC का वार्षिक तथा परिवर्तनसम्बन्धी विवरण पनि बुझाउनुपर्छ। वार्षिक साधारण सभापछि 21 दिनभित्र Schedule X, सभापछि 30 दिनभित्र balance sheet तथा profit-and-loss statement, निर्देशक परिवर्तन भए 14 दिनभित्र Form XII, शेयर बाँडफाँट भए 60 दिनभित्र Form XV र दर्ता कार्यालय परिवर्तन भए 28 दिनभित्र Form VI बुझाउनुपर्छ। ढिलो शुल्क र अन्य अनुपालनसम्बन्धी परिणाम हुन सक्छन्। फेब्रुअरी 2026 सम्म RJSC ले 225,454 Private Limited Company, 62,617 Partnership Firm र 1,088 OPC गरी सबै संस्थाका 311,831 दर्ता रिपोर्ट गरेको थियो। यी आँकडाले औपचारिक दर्ताका विकल्पको परिमाण देखाउँछन्, तर अनौपचारिक गतिविधिसहित बंगलादेशका सबै व्यवसायको सङ्ख्या होइनन्। व्यवसाय बढाउन SME Foundation ले Advisory and Business Development Services मार्फत व्यवसाय योजना, तालिम, बजार, प्रविधि, वित्त र नियामकीय मार्गदर्शन दिन्छ; WEHelp ले महिला उद्यमीलाई सहायता गर्छ। Bangladesh Bank का CMSME तथा startup पुनर्वित्त नीतिहरू सामान्यतया बैंक वा वित्तीय संस्थामार्फत लागू हुन्छन् र स्वतः पाउने अधिकार सिर्जना गर्दैनन्। Startup Bangladesh Ltd. ले उचित जाँच तथा लगानी समिति वा सञ्चालक समितिको समीक्षापछि बंगलादेशमा दर्ता भएका उच्च वृद्धिका वा सामाजिक प्रभाव भएका स्टार्टअपलाई equity, quasi-equity वा अनुदानका लागि विचार गर्न सक्छ। कम्पनीको शेयर हस्तान्तरणका लागि Form 117 तथा सम्बन्धित संस्थागत स्वीकृति र अभिलेख चाहिन्छ। स्वामित्व, निर्देशक वा कम्पनीको विधानमा परिवर्तन हुँदा थप RJSC विवरण बुझाउनुपर्ने हुन सक्छ। Partnership Firm को विधान परिवर्तन गर्न Form V प्रयोग हुन्छ। एकल स्वामित्वको Trade License सिधै हस्तान्तरण गर्न मिल्दैन; उत्तराधिकारीले नयाँ स्थानीय औपचारिकता पूरा गर्नुपर्छ। व्यवसाय वा सम्पत्ति बिक्रीमा पनि करार, कर, अनुमति र उचित जाँच आवश्यक हुन्छ। समीक्षा गरिएका आधिकारिक स्रोतमा बंगलादेशका लागि छुट्टै राष्ट्रिय व्यवसाय उत्तराधिकार वा हस्तान्तरण पोर्टल पहिचान भएन। कम्पनी बन्द गर्दा Companies Act 1994 अन्तर्गत स्वेच्छिक वा अदालतको आदेशबाट परिसमापन, परिसमापक, अन्तिम बैठक र विघटनसम्बन्धी विवरण समावेश हुन सक्छ। निष्क्रिय कम्पनीलाई RJSC ले दर्ताबाट हटाउन सक्छ। Partnership Firm विघटनमा Form VI प्रयोग हुन्छ। VAT रद्द गर्न VAT-2.4 र अन्तिम VAT-2.5 विवरण चाहिन्छ; आवश्यकताहरू पूरा भए अन्तिम विवरणपछि 15 दिनभित्र खारेजी हुन सक्ने NBR बताउँछ। संस्था बन्द वा विघटन हुँदा आयकर दर्ता रद्द हुन सक्छ। Trade License र क्षेत्रगत अनुमतिहरू छुट्टै मिलाउन वा रद्द गर्नुपर्छ, किनकि दर्ता बन्द हुँदैमा कर, VAT वा इजाजतका दायित्व स्वतः समाप्त हुँदैन।