ၼီႈၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

ၶေႃႈဝႃႈၼီႈ/loan (ঋণ) ၸႂ်ႉၼႂ်းၸီဝိတ်ႉၵူၼ်းတႃႇၵၢၼ်ယืမ်လႄႈၼီႈတင်းသွင်။ HIES 2022 ၼႄဝႃႈ 37.03% ၼႃႈႁိူၼ်းယืမ် credit ၼႂ်း 12 လိူၼ်ပႃႈလင် တီႈၸုမ်းငိုၼ်း/ဢမ်ႇၸႂ်ႈငိုၼ်း၊ မႄႈမိတ်ႉ၊ ၽူႈၵႃႉငိုၼ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်တီႈတၢင်ႇ။ ဝၢၼ်ႈ 39.35%၊ ဝဵင်း 32.11%。 End-report table 12.11A မၢႆငိုၼ်းယืမ်ၵၢင် BDT 73,980 တေႃႇၼႃႈႁိူၼ်း။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉပႃႈၼမ်မီးၵႃႈၸၢႆႇၵၢၼ်ၶၢႆ၊ ႁိူၼ်းယူႇ၊ သိုဝ်ႉၶဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ယူတ်းယႃ၊ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ပၢႆးႁဵၼ်း။ ၽူႈပၼ်ငိုၼ်းယืမ်ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆမီး ASA၊ NGO တၢင်ႇ၊ BRAC၊ Grameen Bank။ ၵၢၼ်ငိုၼ်း/ၶွမ်ႇပၼီႇငိုၼ်း ပႃႈၼမ်ထတ်းတူဝ်တူၼ်း၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ/ၵၢၼ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၼီႈမီးယဝ်ႉ၊ ၶိုၼ်ႈၵပ်းၶိူင်ႈၵၢၼ် ၶူဝ်းၵမ်ႉ/ၽူႈၵမ်ႉ။ ၸုမ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈထတ်း CIB data ၼႂ်းၵၢၼ်ပၼ် credit။ ၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉဢမ်ႇပဵၼ်ၵမ်းလဵဝ်။ ၵွၼ်ႇၸူမ်လၢႆးမိုဝ်း တႅၵ်ႈၽွၼ်းၸၢႆႇတင်းမူတ်း၊ ၶၼ်ၽွၼ်းလႆႈ/လၢႆးၵႃႈ service၊ ၶၢဝ်းၸၢႆႇ၊ ၶၢဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ grace period၊ ၶူဝ်းၵမ်ႉ၊ ၽူႈၵမ်ႉ၊ လႄႈၽွၼ်းမိူဝ်ႈဢမ်ႇၸၢႆႇ။ Microcredit (ক্ষুদ্রঋণ) ပၼ်ၽၢၼ်ႇ NGO microfinance organizations၊ မၢင်တီႈၸွမ်း group/membership။ NGO MFI လူဝ်ႇလိၵ်ႈမၢႆ Microcredit Regulatory Authority (MRA) တႃႇႁဵတ်း microfinance ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၵုမ်း။ ထတ်းလိုင်စင်လႆႈတီႈ MRA/MFI e-Verification။ ၶေႃႈၼမ်း MRA ၵူတ်းမၢႆ service charge 24% ၼိူဝ်ငိုၼ်းလူတ်းယွမ်း၊ grace 15 ဝၼ်း၊ 46 installments၊ ၵႃႈႁပ်ႉၶဝ်ႈ/passbook/loan form ယႂ်ႇသုတ်း BDT 25၊ ၽွၼ်းလႆႈ savings 6%。 ၶၼ်ၼႆႉလႄႈၶေႃႈမၵ်းမၢႆၸၢႆႇဝူင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵူႈပရူဝ်ႇၵရႅမ်။ ၸၢႆႇၶၢဝ်းၽုၵ်ႇ/တႃႇပွၵ်ႈလဵဝ် မၵ်းမၢႆၼႂ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း။ MFI loan လၢႆဢၼ်မီးၼႂ်းၶၢဝ်းလဵဝ် ႁႂ်ႈၸၢႆႇယၢပ်ႇ။ ဝၢႆး disaster ၸၢင်ႈမီး moratorium၊ loan ၽေး၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ထႅမ်။ ၼီႈဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် ၸၢင်ႈယืမ်တီႈ Mahajan/ၽူႈၵႃႉငိုၼ်း၊ မႄႈမိတ်ႉ၊ ၽူႈၸၢင်ႈ၊ ၽူႈပိုင်ႈႁိူၼ်း၊ supplier၊ ၵၢၼ်ၶၢႆၶဝ်ႈ။ လၢႆးၼႆႉဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈ CIB၊ MRA၊ Bangladesh Bank။ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆ၊ ၶူဝ်းၵမ်ႉ၊ installments၊ ၵၢၼ်တီႉၺွပ်း ၶိုၼ်ႈၵပ်းဢမူႉတူဝ်ၵေႃႉ၊ ၵွပ်ႈၼႆတႅၵ်ႈယၢပ်ႇ/လွင်ႈယုမ်ႇၵူတ်းမၢႆယွမ်းလိူဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလိၵ်ႈမၢႆၸွမ်း provider ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၵုမ်း။ Bangladesh Bank ၵုမ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း/ၶွမ်ႇပၼီႇငိုၼ်း၊ ၵုမ်း CIB၊ ႁပ်ႉ complaint ၽၢၼ်ႇ Consumer and Investor Protection Centre (CIPC)။ တႃႇၵၢၼ်ငိုၼ်း/financial companies Bangladesh Bank ၸႅၵ်ႇ loan ၸွမ်း BRPD Circular 15/2024 တႄႇ 1 April 2025: Sub-standard ၼီႈလိုဝ်း 3–<6 လိူၼ်၊ Doubtful 6–<12 လိူၼ်၊ Bad/Loss 12 လိူၼ်ၶိုၼ်ႈ။ General provision 1% တႃႇ standard၊ 5% SMA၊ specific 20%/50%/100% တႃႇ SS/DF/BL။ လိၵ်ႈ 2025 ပၼ် provision 0.5% ထိုင် 31 December 2026 တႃႇၼီႈၽုၵ်ႇပွတ်း/ CMS ဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး။ ၸၼ်ႉၼႆႉၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ၼပ်ႉ loan ၶွင်ၸုမ်း၊ ဢမ်ႇပယ်ႉၼီႈ။ လၢႆး rescheduling/ယืတ်ၶၢဝ်းၸၢႆႇ ပဵၼ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း lender၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈလူဝ်ႇလႆႈပုံမှန်။ Lender ၸၢင်ႈထတ်းလွင်ႈလူဝ်ႇတႄႉ၊ ႁႅင်းၸၢႆႇ၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ႁၢႆးငၢၼ်းၵူတ်းတူၺ်း၊ ၵၢၼ်ထတ်းၼႂ်းတီႈ။ Habitual default၊ forgery၊ fraud၊ ၽိတ်းပိူင်တၢင်ႇ၊ ၸႂ်ႉငိုၼ်းၽိတ်းမုင်ႈမွင်း ၸၢင်ႈႁႄႉ reschedule။ Classified loan ပႃႈၼမ် reschedule ဢမ်ႇၼမ်လိူဝ် 3 ပွၵ်ႈ၊ ပွၵ်ႈ 4 လူဝ်ႇထတ်းၶိုၵ်ႉၶၢႆႉၸွမ်း rule 2022။ တႃႇၼီႈၽုၵ်ႇပွတ်း၊ ၵၢၼ်ယွႆႈ၊ microcredit၊ ၶၢဝ်းယႂ်ႇသုတ်း 3 ပီပွၵ်ႈဢွၼ်၊ 2 ပီ 6 လိူၼ်ပွၵ်ႈတေႃႇ ၶိုၼ်ႈၵပ်းၵမ်းပွၵ်ႈ။ ၵွင်ႉ credit မႂ်ႇဝၢႆး reschedule ပႃႈၼမ်လူဝ်ႇၸၢႆႇ 3% ၶွင်ငိုၼ်း settlement၊ exporter မီး exception 2%。 ၽူႈယืမ်ၵွၼ်ႇၶႂ်ႈၵႄႈ CIB data ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ/ၵဝ်ႇ ယွၼ်းၸုမ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းၽူႈပၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းၵႄႈဢွၼ်။ CIB negative ၸၢင်ႈၼႄ default၊ write-off ဢမ်ႇပယ်ႉပုၼ်ႈၼီႈတိုက်ရိုက်။ Complaint ဢမ်ႇၵႄႈ ၵႂႃႇၽၢၼ်ႇ branch/office၊ complaint cell lender၊ ၵမ်းၼၼ်ႉ CIPC Bangladesh Bank၊ hotline 16236၊ email၊ online၊ လိၵ်ႈ။ CIPC ဢမ်ႇႁပ်ႉလွင်ႈၼွၵ်ႈၶွပ်ႇၵၢၼ်၊ anonymous/ဢမ်ႇမီးလၢႆးမိုဝ်း၊ ၽူႈတၢင်ႇၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ဢမူႉတၢင်ႇၼႂ်းလုမ်းတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉ။ ၸုမ်းငိုၼ်းၸၢင်ႈတၢင်ႇတေႃႇၼီႈမီးယူႇတီႈ Artha Rin Adalat။ တႃႇၶူဝ်းၵမ်ႉ pledge/lien lender ပႃႈၼမ်လူဝ်ႇၸႂ်ႉသုၼ်ႇၶၢႆၶူဝ်းၵမ်ႉတၢင်းၵူတ်းမၢႆ ဢွၼ်တၢင်ႇဢမူႉ၊ လႄႈထွၼ်ၶၼ်ၶၢႆပၼ်ၼီႈ။ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸၢင်ႈပၼ် default judgment; ၵႄႈၶိုၼ်းမီး deadline 30 ဝၼ်း၊ ပႃႈၼမ်လူဝ်ႇသႂ်ႇ 10% ၶွင်ငိုၼ်းလုမ်းမၵ်းမၢႆ။ mediation လုမ်းတတ်းသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ADR ၸၢင်ႈမီးၸွမ်းပိူင်။ ၶၢဝ်းဢမူႉပိူင်ႈၸွမ်းဢမူႉ။ Bankruptcy Act 1997 မီး Bankruptcy Court ၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ၊ ၽူႈၼီႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၸၢႆႇယွၼ်းလႆႈ၊ receiver၊ ၽႄပၼ်ၶူဝ်းပိုင်ႈ၊ discharge mechanism၊ appeal။ deadline appeal 60 ဝၼ်း၊ review 30 ဝၼ်း။ Bankruptcy ဢမ်ႇပယ်ႉၼီႈ consumer သုၼ်ႇတူဝ်တင်းမူတ်းတိုက်ရိုက်၊ ထုၵ်ႇထတ်းၸွမ်းၽူႈတတ်းလိၵ်ႈၵူတ်းမၢႆမီးၽၢႆႇႁူႉ။ ၽူႈယွၼ်းလူဝ်ႇ/ဢမ်ႇမီးငိုၼ်း ၸၢင်ႈတိတ်းတေႃႇ National Legal Aid Services Organization/District Legal Aid Committees ၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆ။ ဝၢႆးၸၢႆႇတင်းမူတ်း၊ settlement ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းႁပ်ႉယဝ်ႉ ထတ်းၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်၊ receipt၊ ပွႆႇၶူဝ်းၵမ်ႉ၊ update CIB။ ၼီႈသုၼ်ႇတူဝ်ၸႅၵ်ႇတၢင်ႇၼီႈၸိုင်ႈမိူင်း: ဝၼ်းသုတ်း December 2025၊ external debt ၸိုင်ႈမိူင်း USD 113.52 billion၊ 82.33% public၊ 17.67% private။ guarantee လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ BDT 106,973 crore မိူဝ်ႈ 31 December 2025 ပဵၼ်ၼီႈၸၢင်ႈၵိူတ်ႇၶၢဝ်းၼႃႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼီႈထႅမ်ပၼ် stock။