တီႈယူႇႁိူၼ်း တီႈ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ

မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈမီးၶေႃႈပိူင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၸၢႆးဝၢၼ်ႈ၊ Dhaka လႄႈဝဵင်းတၢင်ႇတီႈ၊ လႄႈတီႈယူႇပိူင်တၢင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇမီးပိူင်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၵႆႉမီးႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်တီႈယူႇ (bari ဢမ်ႇၼၼ် basha)၊ တီႈယူႇႁူမ်ႈ (mess)၊ တီႈယူႇဢမ်ႇမီးပိူင် (bosti ဢမ်ႇၼၼ် slum) လႄႈသုမ်ႉႁူမ်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ် (jhupri)။ ၸွမ်း Population and Housing Census 2022၊ 80.79% ၶွင်ႁိူၼ်းပိုင်ႈႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းဝဵင်း၊ ၸုၼ်ႉပိုင်ႈႁိူၼ်းပဵၼ် 55.62%၊ 34.70% ၶၢႆႇႁိူၼ်း၊ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢႆးဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႉပိုင်ႈႁိူၼ်းပဵၼ် 92.32%။ ၵူၼ်းၶဝ်ႈထိုင်တီႈယူႇႁိူၼ်းတီႈ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ တင်းၽူႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈလႄႈ agent၊ ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်၊ တီႈယူႇႁူမ်ႈ၊ ၸႂ်ႉၽိုၼ်း၊ ၵူႈႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ developer ဢမ်ႇၼၼ်ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇၸွမ်း project ၶွင် National Housing Authority။ ၸုမ်းၼႆႉၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇႁိူၼ်းလႄႈလိၼ်တီႈ project ၸွမ်း tender၊ လိၵ်ႈယื่น၊ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်မဲသုတ်ႇ၊ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈၸွမ်းၵူတ်းၵူႈမိူင်းတႃႇႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ Bangladesh House Building Finance Corporation လႄႈဘဏ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈၸၢင်ႈပၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶေႃႈၽတ်းတတ်းပၼ်ငိုၼ်းၶိုၼ်ႈၵပ်းၽိုၼ်ပိုင်ႈလိၼ်၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၽိုၼ်တူဝ်တၼ်း၊ tax records၊ mutation လႄႈၽိုၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉ။ မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉ၊ ထတ်းၸိုဝ်ႈၽူႈၶၢႆ၊ သဵၼ်ႈပိုင္ႈလိၼ်၊ မၢႆလိၼ် (Khatian ဢမ်ႇၼၼ် Porcha)၊ ၽိုၼ်မၢႆလိၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ (DCR)၊ receipt ၶွၼ်ႇလိၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ မၢႆ mutation (Namjari ဢမ်ႇၼၼ် Mutation)၊ ၵၢၼ်ႁႃၶေႃႈမတ်ႉလိၼ် 12 ပီ၊ လႄႈၶွပ်ႇလိၼ်လႄႈတၢင်းၶဝ်ႈထိုင်။ ပိုင္ႈလိၼ်လႅၵ်ႈတင်း deed ဢၼ်မၢႆၸိုဝ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉထုၵ်ႇလူဝ်ႇမႄးမၢႆ mutation။ တႃႇ apartment၊ ထတ်းၽိုၼ်တူၵ်းလူင်း developer လႄႈၸဝ်ႈလိၼ်၊ power of attorney၊ ၽႅၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉ၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ၊ လၵ်းထၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် occupancy၊ လႄႈၵၢၼ်ၸတ်းတီႈႁူမ်ႈလႄႈၶေႃႈၵပ်း utility။ တႃႇၶၢႆႇႁိူၼ်း၊ လိၵ်ႈတူၵ်းလူင်းထုၵ်ႇလူဝ်ႇတႅမ်ႈတီႈယူႇ၊ ၶၢဝ်း၊ ၵႃႈၶၢႆႇ၊ advance ဢမ်ႇၼၼ် deposit၊ ၶၢဝ်းၸႅင်ႈဢွၵ်ႇ၊ utility၊ ၵၢၼ်မႄး၊ sublet၊ ဧည့်သည်၊ သဵၼ်ႈပစၥည်းလႄႈၵၢၼ်ပၼ်ႁိူၼ်း။ ၽူႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် agent ထုၵ်ႇလူဝ်ႇၼႄဢမ်းၼၢတ်ႇ၊ သိမ်းငိုၼ်းပၼ်လႄႈ receipt။ ၵူတ်းၵုမ်းၵႃႈၶၢႆႇ (Premises Rent Control Act of 1991) ၵုမ်းၼင်ႇၵႃႈပၼ်ပူၼ်ႉ၊ advance rent ၼိူဝ်ၵႃႈၶၢႆႇၼိုင်ႈလိူၼ်ၼႂ်းတီႈယူႇဢၼ်ပႃး၊ ပေႃး Controller ယွမ်းႁပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်မီးၶေႃႈယกเว้นၸွမ်းၵူတ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႄႉၶိုၼ်ႈၵပ်းတီႈယူႇ၊ လိၵ်ႈတူၵ်းလူင်းလႄႈလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်မီး။ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈၸႂ်ႉတီႈ လူဝ်ႇ permit တီႈၽူႈ development authority ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ၊ ၼင်ႇၽူႈၵေႃႇသၢင်ႈ Dhaka၊ RAJUK၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ၸွမ်းၼႃႈတီႈ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇပႆႇၶဝ်ႈယူႇ၊ ထတ်းၽႅၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉ၊ permit ၵေႃႇသၢင်ႈ လႄႈ occupancy certificate မိူဝ်ႈလူဝ်ႇ။ Bangladesh National Building Code၊ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၶေႃႈၽေးၽႆး၊ ၶေႃႈတႅၵ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈသုၵ်ႈသွမ်း ပၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽၢႆႇၶိူင်ႈ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇပႆႇၸႂ်ႉ၊ ထတ်းတၢင်းဢွၵ်ႇ၊ တၢင်းၶဝ်ႈ Fire Service၊ ၽေးၾႆးၾႃႉလႄႈ gas၊ ၼမ်ႉယိုင်ႈ၊ ၼမ်ႉၵိၼ်လႄႈၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ။ ၾႆးၾႃႉ၊ ၼမ်ႉ၊ သုၵ်ႈသွမ်း၊ gas ႁုင်ၶဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်ပႅတ်ႈၶီႈလႄႈၼမ်ႉလႆ ၶိုၼ်ႈၵပ်းတီႈယူႇလႄႈတီႈယူႇ။ တႃႇၵၢၼ်ၵပ်းၸႂ်ႉ utility ႁူမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇမီးပိူင်၊ တႅမ်ႈယืนยันမီတာ၊ ၵၢၼ်ၼပ်ႉငိုၼ်း၊ ၶေႃႈၵိုတ်းၵႂၢမ်း၊ service charge လႄႈၽူႈၵုမ်းမႄးလႂ်ႁႂ်ႈၸႅင်ႇ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ၼမ်ႉယိုင်ႈ၊ လူမ်းမႆႈ၊ မုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵိၼ်လိၼ်တၢင်းၼမ်ႉလႄႈၵၢၼ်လိၼ်လွင်ႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇတီႈ။ ၼႂ်းဝဵင်းၵူၼ်းၼမ် ၽေးၽႆး၊ တၢင်းပၢႆႈလႄႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်ၶေႃႈၵังဝူၼ်းထႅင်ႈ။ မိူဝ်ႈၶဝ်ႈယူႇ၊ တႅမ်ႈမၢႆၵၢၼ်ပၼ်၊ inventory၊ မၢႆမီတာ၊ သိုင်ႇၵူၼ်း၊ ၵႃႈၶၢႆႇလႄႈ deposit။ ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၶၢႆႇၶိုၼ်ႈၵပ်းလိၵ်ႈတူၵ်းလူင်း၊ ၵူတ်းၶၢႆႇဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈလႄႈၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ။ ဝၢႆးလႅၵ်ႈၸဝ်ႈ၊ သိမ်း deed၊ မၢႆလိၼ်၊ mutation၊ receipt ၶွၼ်ႇ၊ permit လႄႈလၵ်းထၢၼ်ၸၢႆႇ။ ၽူႈယူႇတီႈဢမ်ႇမီးပိူင်ၵမ်ႈၼမ်မီးၽိုၼ်တၢင်းၸၢင်ႈတႂ်ႈလႄႈၽေးလႆႈထုၵ်ႇၶၢႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်လိုပ်ႈဢွၵ်ႇသုင်၊ ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇတႃႇတီႈပၢႆႈၽေး၊ မႄးႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၶိုၼ်ႈၵပ်း project လႄႈပိုၼ်ႉတီႈ။