ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃး တီႈ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ

စနစ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃးတၢင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈ ပႃးသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၵႃးပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ပၼ်ၵႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ရူတ်ႉလဵၼ်း၊ ၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း၊ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ Bangladesh Road Transport Authority (BRTA) ၵုမ်းၵၢၼ်ၼင်ႇใบขับขี่၊ မၢႆလူတ်ႉ၊ ၶေႃႈၵူတ်းၸွမ်းလူတ်ႉ၊ ၵႃႈၵႂႃႇလႄႈ route permit တႃႇလူတ်ႉၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇဢၼ်။ Roads and Highways Department (RHD) ၵုမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်လႄႈၶူဝ်; ၽိုၼ်မၢႆ database တၢင်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၼႄ National Highway 118 ဢၼ်ယၢဝ်း 4,409.301 kilometres၊ Regional Highway 156 ဢၼ်ယၢဝ်း 5,106.892 kilometres လႄႈ Zilla Highway 724 ဢၼ်ယၢဝ်း 13,220.387 kilometres။ ၽိုၼ် database တၢင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်။ Local Government Engineering Department (LGED) လႄႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵုမ်းလၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းၸၼ်ႉ Upazila၊ Union လႄႈဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ငဝ်းလၢႆးလႄႈၵၢၼ်ၵႂႃႇတင်းပီပိူင်ႈၵၼ်ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵႃးပုဂ္ဂလိၵ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ပိူင်လူင်ၼႂ်းဝဵင်းလႄႈၵႂႃႇဝဵင်းတေႃႇဝဵင်း၊ ၵၢၼ်ပၼ်ၶွင် Bangladesh Road Transport Corporation (BRTC) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွႆႈထႅင်ႈ။ တီႈ Dhaka၊ Dhaka Transport Coordination Authority (DTCA) လႄႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတၢင်ႇၸုမ်း ၸတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃး။ ရူတ်ႉလဵၼ်းမြို့တႂ်ႈ Dhaka Mass Transit Company Limited (DMTCL) ၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်း Uttara North ထိုင် Motijheel; MRT Pass လႄႈ Rapid Pass ၸႂ်ႉတႃႇမၼ်း။ ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇ Bus Rapid Transit BRT Line 3 ဢၼ်ၽႅၼ်ဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်ႁဵတ်းယဝ်ႉ၊ မုင်ႈမွင်းဝႃႈတေၵွင် Airport၊ Mohakhali၊ Ramna၊ Gulistan လႄႈ Keraniganj ၼႂ်းတၢင်းယၢဝ်း 22.4 kilometres မီး station 16 တီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၶိုၼ်ႈၵပ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၽတ်းတူၺ်း World Bank လႄႈ ADB ၵဝ်ႇတႃႇ Dhaka ၼပ်ႉဝႃႈၵႃးမီး 47%၊ ရိၵ်ႉသႃႇလူတ်ႉထိပ်ႈ 16%၊ လူတ်ႉၵႃး 11%၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ် 8% လႄႈၵူၼ်းယၢင်ႈ 5%၊ တူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႉလႆႈတွၼ်ႈတႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ်မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈတင်းမူတ်း။ Bangladesh Railway ပၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းတူဝ်ႈမိူင်း။ တႃႇသိုဝ်ႉတိၵ်ႉၵတ် online၊ ဢွၼ်တၢင်းႁဵတ်း account၊ ယဝ်ႉလိူၵ်ႈဝၼ်းၵႂႃႇ၊ တီႈတႄႇ၊ တီႈမႃးထိုင်၊ ၸၼ်ႉလႄႈတီႈၼင်ႈ။ timetable East လႄႈ West တၢင်းၵၢၼ်၊ သဵၼ်ႈၵႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ၊ လႄႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵဵဝ်ႇလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်ယုၵ်ႉလွင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ လေႃႇ၊ ႁိူဝ်းပၢၼ်ႇလႄႈႁိူဝ်းၽႂ်းၵႂႃႇၼိူဝ်ၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း။ Bangladesh Inland Water Transport Authority (BIWTA) ၵုမ်းလႄႈမႄးသဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉ၊ terminal လႄႈၵၢၼ်ၶุดၼမ်ႉၼမ်၊ Department of Shipping (DOS) ၵုမ်းၼင်ႇမၢႆၸိုဝ်ႈႁိူဝ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်းၶိူင်ႈ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်း၊ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးလႄႈၶေႃႈပတ်ႉပိုၼ်ႉသၽႃႇဝ။ သဵၼ်ႈၵႃႈၼႄၵၢၼ်ပၼ်ၵူၼ်း 46 သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်း zone Dhaka လႄႈ 59 သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်း zone Narayanganj၊ Barishal၊ Patuakhali လႄႈ Aricha။ ဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇလႄႈၵၢၼ်မီး ၶိုၼ်ႈၵပ်းၼမ်ႉ၊ မႆႈလူမ်း၊ ၶၢဝ်းၽၢႆႇလႄႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽူႈပၼ်။ တီႈတႃႇႁိူဝ်းတေႃႈ (ঘাট)၊ ၵၢၼ်ပၼ်လေႃႇလႄႈ ferry ၸၢင်ႈၸတ်းတၢင်ႇပိူင်သေ terminal လူင်။ Civil Aviation Authority of Bangladesh (CAAB) ၵုမ်းၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်၊ air navigation manual လႄႈ NOTAM notices။ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈမီးၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း 3 တီႈ လႄႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼႂ်းမိူင်းဢၼ်မၢႆဝႆႉဝႃႈပၼ်ၵၢၼ် 5 တီႈ ၼႂ်း Cox’s Bazar၊ Rajshahi၊ Jashore၊ Saidpur လႄႈ Barishal။ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တၢင်ႇတီႈ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉဢွၼ်တၢင်း လႄႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမီးၵၢၼ်ပၼ်ထမ်ႇမတႃႇ။ timetable ႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈၵႃႈယဝ်ႉထတ်းတင်း airline ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလႄႈၶေႃႈမုၼ်းၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၽူႈၵေႃႉၵႂႃႇၵႃး ဢမ်ႇၼၼ်မော်တော်ဆိုင်ကယ်တူဝ်ၵဝ်ႇတေလႆႈႁပ်ႉ learner’s licence တၢင်းစနစ် BRTA-BSP ဢွၼ်တၢင်း၊ ယဝ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်တွပ်ႇလိၵ်ႈဢၼ်လူဝ်ႇ။ ၶေႃႈလူဝ်ႇပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဢႃႇယုတႂ်ႈသုတ်း 18 တႃႇၵၢၼ်ၵႂႃႇဢမ်ႇပဵၼ်ပၢႆး၊ 21 တႃႇၵၢၼ်ပၢႆး၊ လႄႈၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇႁဵၼ်းယဝ်ႉၸၼ်ႉ 8၊ လွင်ႈလီတၢင်းၵူတ်း၊ လၵ်းထၢၼ်တူဝ်တၼ်းလႄႈလိပ်ႈ၊ လႄႈၵၢၼ်တွပ်ႇလိၵ်ႈတႅမ်ႈ၊ ၵႂၢမ်း၊ လက်တွေ့။ မၢႆလူတ်ႉလူဝ်ႇယื่นလိၵ်ႈ BRTA၊ ၽိုၼ်ပိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၽိုၼ်ၶဝ်ႈမိူင်း၊ ၵၢၼ်ထတ်းလႄႈၵႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ မၢႆလူတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် Digital Registration Certificate (DRC)၊ ၽိုၼ်ၵူတ်းၸွမ်းလူတ်ႉလႄႈ tax token ၵေႃႈပႃးၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ။ လူတ်ႉၵၢၼ်ပၼ်ၵူၼ်းထႅင်ႈၵူၼ်းလူဝ်ႇ route permit (রুট পারমিট) ပေႃးၸႂ်ႉတႃႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉမၵ်းမၼ်ႈ။ ၽူႈၶับၵႃးၼွၵ်ႈမိူင်းထုၵ်ႇလူဝ်ႇဢဝ် International Driving Permit ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းใบขับขี่ၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ၊ ဝၢႆး 12 လိူၼ် ၸၢင်ႈလူဝ်ႇใบขับขี่မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈတွၼ်ႈတႃႇၶับထႅင်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ထတ်းၵူတ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ဢွၼ်တၢင်းၸႂ်ႉ။ မိူင်းပင်ႊၵလႃးတဵတ်ႈၶับလူတ်ႉၽၢႆႇသၢႆႉ။ ၽူႈၶับလူတ်ႉလူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း၊ ၽူႈၶับမော်တော်ဆိုင်ကယ်လူဝ်ႇၼုင်ႈဦးထုပ်၊ လႄႈၵူၼ်းယၢင်ႈထုၵ်ႇလူဝ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈတီႈလၢႆးယၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်ၵူၼ်းယၢင်ႈ။ လူတ်ႉ၊ ၽူႈၶับလႄႈၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းၵူၼ်းတေလႆႈမီးလိုင်စင်၊ မၢႆ၊ ၵူတ်းၸွမ်း၊ ၶွၼ်ႇလႄႈ permit ဢၼ်လူဝ်ႇတႃႇငဝ်းလၢႆးၼၼ်ႉ; ယႃႇၼပ်ႉလူတ်ႉဢမ်ႇမီးလိုင်စင်၊ ဢမ်ႇၸွမ်းၵူတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပူၼ်ႉၵူၼ်းဝႃႈပဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈလွတ်ႈၽေးထမ်ႇမတႃႇ။ ရိၵ်ႉသႃႇလူတ်ႉထိပ်ႈ၊ CNG autorickshaw လႄႈ taxi ၵမ်ႈၼမ်ၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵႃႈၶၢႆ ဢမ်ႇၼၼ်ၸႂ်ႉ app; ၵႃႈငိုၼ်းလႆႈပၼ်ငိုၼ်းၶႃႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၽၢႆႇ app ၶိုၼ်ႈၵပ်းၽူႈပၼ်လႄႈတီႈယူႇ။ ၵႃႈၵႂႃႇၼပ်ႉပဵၼ် BDT ဢမ်ႇၼၼ် taka။ ၵႃႈၵႃး၊ ရူတ်ႉလဵၼ်း၊ metro လႄႈၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း ၶိုၼ်ႈၵပ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈသဵၼ်ႈၵႃႈတၢင်းၵၢၼ်၊ မိူဝ်ႈရိၵ်ႉသႃႇ၊ CNG autorickshaw လႄႈ taxi ၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် app၊ ၵႃႈႁိူဝ်းမိၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းၵၢတ်ႇလႄႈၶၢဝ်း။ ၶၢဝ်းယၢမ်းတၢင်းလူတ်ႉပိူင်ႈၵၼ်ၼမ် ယွၼ်ႉtraffic jam၊ ပွႆး၊ သၢၼ်ၵၢၼ်၊ ၶေႃႈပၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလႄႈမႆႈလူမ်း။ ၵႂႃႇၵၢင်ၶိုၼ်း၊ ၵၢၼ်မႄးလူတ်ႉဢမ်ႇလီ၊ ၽူႈၶับဢမ်ႇမီးလိုင်စင် ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇလႆႈၽိုၼ်း၊ ၵႃးပူၼ်ႉၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းယၢင်ႈဢမ်ႇလီ ႁႂ်ႈၽေးတုမ်ႉတိူဝ်ႉသုင်။ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း၊ ႁိူဝ်းပူၼ်ႉၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းၵူတ်းလႄႈဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈလွတ်ႈၽေး ႁႂ်ႈမီးၽေးထႅင်ႈ; မၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉပဵၼ် 999။ ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးဢၢႆၵႅတ်ႇ၊ မီးၵႂၼ်ႈလမ်၊ fine particulate matter၊ မုၼ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈသဵင်တူင်ႉ၊ လႄႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉထႅင်ႈယွၼ်ႉtraffic jam။ National Air Quality Management Plan 2024–2030 ၶွင် Department of Environment (DOE) လႄႈ Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC) မၵ်းမၼ်ႈၼင်ႇၵူတ်းလူတ်ႉႁႅင်းလိူဝ်လႄႈၵၢၼ်မႄးမိူဝ်ႈၸွမ်း technical fitness၊ Vehicle Inspection Centers၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းလူတ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၵႅတ်ႇၼမ်၊ ၶยายလူတ်ႉၾႆးၾႃႉလႄႈတီႈၸႅပ်ႈ၊ လႄႈမႄးၵႃး၊ metro၊ ၵၢၼ်ယၢင်ႈလႄႈၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃးဢမ်ႇၸႂ်ႉလူတ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၼ်လႂ်ပွင်ႇၵၢၼ်၊ ၽိုၼ်လႂ်လူဝ်ႇလႄႈၵႃႈလႂ်ၵဵပ်း ထတ်းမိူဝ်ႈတေၵႂႃႇတင်း BRTA၊ Bangladesh Railway၊ DMTCL၊ BIWTA၊ CAAB ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈပၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ။