বাংলাদেশত অভিবাসন আইন

প্ৰযোজ্য নিয়মসমূহৰ ভিত্তিৰ ভিতৰত বিদেশী আইন ১৯৪৬, বিদেশী পঞ্জীয়ন আইন ১৯৩৯ আৰু ইয়াৰ ১৯৬৬ চনৰ বিধি, আৰু পাছপ’ৰ্ট আইন ১৯২০ আছে। সাধাৰণতে বাংলাদেশী নাগৰিকত্ব নথকা যিকোনো ব্যক্তিক বিদেশী নাগৰিক বুলি ধৰা হয়। সংবিধানৰ ৩১ নং অনুচ্ছেদে বাংলাদেশত থকা প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ আইনী সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। একে সময়তে ৰাষ্ট্ৰই প্ৰৱেশ, প্ৰস্থান, থকা, চলাচল, প্ৰতিবেদন দাখিল, বায়’মেট্ৰিক পঞ্জীয়ন, চিকিৎসা পৰীক্ষা আৰু কিছুমান কাৰ্যকলাপ সীমিত বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। DIP-এ ভিছা, NVR, সীমান্তত দিয়া ভিছা (Visa on Arrival), ট্ৰেনজিট অনুমতি, প্ৰস্থান অনুমতি আৰু থকাৰ শ্ৰেণীৰ কিছুমান পৰিৱৰ্তন চোৱাচিতা কৰে। NVR-ৰ অৰ্থ ভিছা অবিহনে প্ৰৱেশৰ মৰ্যাদা (No Visa Required); যোগ্য ব্যক্তিৰ প্ৰৱেশ আৰু থকাত সহায় কৰে। দেশৰ বাহিৰত বাংলাদেশী কূটনৈতিক মিছনে ভিছা দিয়ে। সীমান্তৰ অভিবাসন কৰ্তৃপক্ষই প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ সিদ্ধান্ত লয়। গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে অভিবাসন আৰু ভিছা নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে; আৰক্ষীৰ নিৰাপত্তা শাখা স্পেচিয়েল ব্ৰাঞ্চে পঞ্জীয়ন আৰু নিৰাপত্তা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। বাংলাদেশ একক ৰাষ্ট্ৰ, কিন্তু বন্দৰ, বিমানবন্দৰ, কৰ্তৃপক্ষ আৰু ব্যক্তিগত ঘটনাৰ অনুসৰি প্ৰক্ৰিয়া বেলেগ হ’ব পাৰে। ভিছাই কেৱল তাৰ শ্ৰেণীয়ে সামৰা থকাৰ সময় আৰু কামৰ অনুমতি দিয়ে। পৰ্যটক ভিছাত সাধাৰণতে সৰ্বাধিক ৩ মাহ থাকিব পাৰি আৰু চাকৰি নিষিদ্ধ। ব্যৱসায়িক ভিছা সৰ্বাধিক ১ বছৰলৈ বৈধ হ’ব পাৰে, সাধাৰণতে প্ৰতিটো প্ৰৱেশত ৯০ দিনতকৈ বেছি থকাৰ অনুমতি নিদিয়ে আৰু চাকৰিৰ অনুমতিও নিদিয়ে। ছাত্ৰ ভিছাৰ বাবে চৰকাৰী স্বীকৃত প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তি আৰু ধনৰ প্ৰমাণ লাগে; পঢ়া শেষ নোহোৱালৈ বা সৰ্বাধিক ৫ বছৰলৈ ইয়াৰ ম্যাদ বৃদ্ধি হ’ব পাৰে। বাংলাদেশী নাগৰিকৰ বিদেশী স্বামী বা সন্তানকে ধৰি কিছুমান ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল ভিছা প্ৰযোজ্য। চিকিৎসা, ধৰ্মীয়, সাংবাদিক, সাংস্কৃতিক, ক্ৰীড়া আৰু বিনিয়োগ-সম্পৰ্কীয় ভিছাৰ নিজস্ব চৰ্ত আছে। কাম কৰিবলৈ বিদেশী কৰ্মীৰ সাধাৰণতে উপযুক্ত ভিছাৰ উপৰিও কৰ্ম অনুমতি লাগে। খণ্ড অনুসৰি BIDA, BEZA, BEPZA, BHTPA, PPA বা NGO Affairs Bureau-এ অনুমোদন দিয়ে বা পৰ্যালোচনা কৰে। প্ৰথম প্ৰৱেশৰ পাছত সাধাৰণতে ১৫ কৰ্মদিনৰ ভিতৰত কৰ্ম অনুমতিৰ আবেদন কৰিব লাগে। নিয়োগকৰ্তা সলনি কৰিলে আগৰ কৰ্ম অনুমতি বাতিল কৰিব লাগে, বাংলাদেশ এৰিব লাগে, আৰু উপযুক্ত ভিছা তথা নতুন অনুমতিসহ পুনৰ প্ৰৱেশ কৰিব লাগে। পৰ্যটক, ব্যৱসায়িক, ছাত্ৰ বা পৰিয়াল ভিছাত কাম কৰিলে অভিবাসন মৰ্যাদা বিপদত পৰিব পাৰে। Visa on Arrival কেৱল নিৰ্দিষ্ট সীমান্তত দিয়া হয় আৰু সাধাৰণতে একবাৰ প্ৰৱেশেৰে সৰ্বাধিক ৩০ দিনৰ বাবে থাকে। আমন্ত্ৰণ বা আন প্ৰমাণ, হোটেলৰ তথ্য, উভতি অহাৰ বিমান টিকট আৰু পৰ্যাপ্ত ধন বিচাৰিব পাৰে। যোগ্যতা নাগৰিকত্ব, প্ৰৱেশৰ উদ্দেশ্য, বাংলাদেশী কূটনৈতিক মিছন উপলব্ধ নে নাই আৰু চৰকাৰী অনুমোদনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ট্ৰেনজিটৰ বিষয়ে চৰকাৰী সময়সীমাৰ তথ্যত অমিল আছে—৭২ বা ৯৬ ঘণ্টা; যাত্ৰাৰ আগতে দায়িত্বশীল সীমান্ত বা কূটনৈতিক মিছনৰ পৰা নিশ্চিত কৰক। প্ৰৱেশৰ পাছত ভিছাৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাটো সাধাৰণতে অনুমোদিত নহয়; কিছুমান Visa-on-Arrival ক্ষেত্ৰতহে স্পষ্টভাৱে অনুমতি আছে। আবেদন সাধাৰণতে অনলাইন ভিছা আবেদন ব্যৱস্থা (MRV)ৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুত কৰি পাছপ’ৰ্ট, সহায়ক নথি আৰু মাচুলৰ সৈতে দায়িত্বশীল ভিছা কাৰ্যালয় বা কূটনৈতিক মিছনত ছপা কৰি জমা দিয়া হয়। পাছপ’ৰ্ট সাধাৰণতে অন্ততঃ ৬ মাহলৈ বৈধ হ’ব লাগে। মাচুল নাগৰিকত্ব, পাৰস্পৰিকতা আৰু দ্বিপাক্ষিক চুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; আবেদন নাকচ হ’লে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধন ঘূৰাই নিদিয়ে। ভুৱা নথি বা বক্তব্যৰ ফলত আবেদন নাকচ, কেইবাবছৰৰ প্ৰৱেশ নিষেধাজ্ঞা বা ফৌজদাৰী পৰিণাম হ’ব পাৰে। পঞ্জীয়নৰ বাধ্যবাধকতা ভিছা, নাগৰিকত্ব আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ভিছা নীতি ২০২৬ অনুসৰি কমেও ৯০ দিন বৈধ ভিছা থকা ভাৰতীয় আৰু পাকিস্তানী নাগৰিকে প্ৰৱেশৰ ১৪ দিনৰ ভিতৰত পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। কিন্তু স্পেচিয়েল ব্ৰাঞ্চৰ পৃথক পৃষ্ঠাত ৯০ দিনতকৈ অধিক বৈধ ভিছা থকা বহু বিদেশীৰ বাবে ৭ দিনৰ সময়সীমা উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু কিছুমান শ্ৰেণীৰ ব্যতিক্ৰম দিয়া হৈছে। এই অমিলৰ বাবে প্ৰৱেশৰ আগতে দায়িত্বশীল কৰ্তৃপক্ষৰ পৰা বৰ্তমানৰ সময়সীমা সোধক। পঞ্জীয়ন প্ৰযোজ্য হ’লে ঠিকনা, বাসস্থান সলনি, পৰিচয়ৰ তথ্য আৰু প্ৰপত্ৰ জমা দিব লাগিব পাৰে। ভিছাৰ ম্যাদ উকলাৰ অন্ততঃ ১৫ দিন আগতে ম্যাদ বৃদ্ধিৰ আবেদন কৰক। ম্যাদ উকলাৰ পাছত সাধাৰণ মাচুল প্ৰথম ১৫ দিনৰ বাবে দৈনিক 1,000 BDT, ৯০তম দিনলৈ দৈনিক 2,000 BDT, আৰু তাৰ পাছত দৈনিক 3,000 BDT; বিদেশী আইন অনুসৰি ব্যৱস্থাও ল’ব পাৰে। দুৰ্ঘটনা, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ বা বিমান বাতিলৰ দৰে অনিবাৰ্য ঘটনাত ব্যতিক্ৰম থাকিব পাৰে। চিকিৎসা বা বিশ্বাসযোগ্য মানৱীয় কাৰণত গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে মাচুল ৰেহাই বা কমাব পাৰে। বেংকত ধন দিয়াৰ পাছত সৰ্বাধিক ৭ দিনৰ ভিতৰত দেশ এৰিবলৈ অনুমতি দিব পাৰে; পাছপ’ৰ্টত অতিৰিক্ত সময় থকাৰ কথা লিখিব পাৰে। NVR-এ বিদেশত থকা যোগ্য বাংলাদেশী নাগৰিক, বাংলাদেশী মূলৰ ব্যক্তি, আৰু বাংলাদেশী নাগৰিকৰ স্বামী/স্ত্ৰী বা সন্তানৰ প্ৰৱেশ আৰু থকাত সহায় কৰে। NVR বাংলাদেশী নাগৰিকত্ব নহয় আৰু স্থায়ী বসতিৰ স্বয়ংক্ৰিয় অধিকাৰো নিদিয়ে। বৰ্তমানৰ মাচুল ৮০ আমেৰিকান ডলাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; বিনিয়োগকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত যোগ্য বিনিয়োগ 100,000 আমেৰিকান ডলাৰ আৰু দায়িত্বশীল বিনিয়োগ কৰ্তৃপক্ষৰ প্ৰমাণপত্ৰকে ধৰি চৰ্ত আছে। বাংলাদেশত স্থায়ী বসতিৰ বাবে কোনো সাধাৰণ ভিছা নাই, আৰু কেন্দ্ৰীয় আশ্ৰয় কৰ্তৃপক্ষ বা আনুষ্ঠানিক শৰণাৰ্থী স্বীকৃতি প্ৰক্ৰিয়াসহ সাধাৰণ বিধিবদ্ধ আশ্ৰয় প্ৰক্ৰিয়াও নাই। ৰোহিংগীয়াসকলৰ ম্যানমাৰৰ পৰা জোৰপূৰ্বক স্থানচ্যুত ব্যক্তি (Forcibly Displaced Myanmar Nationals (FDMN)) হিচাপে মৰ্যাদা মূলতঃ শৰণাৰ্থী সাহায্য আৰু প্ৰত্যাৱৰ্তন আয়ুক্ত, নিৰাপত্তা কৰ্তৃপক্ষ আৰু UNHCR-ৰ সহযোগিতাত, বিশেষকৈ কক্সবাজাৰ আৰু ভাসানচৰত, প্ৰশাসনিকভাৱে চোৱা হয়। উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি আন আশ্ৰয়প্ৰাৰ্থীয়ে সাধাৰণতে আশ্ৰয় প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সাধাৰণ চৰকাৰী পঞ্জীয়ন বা বাসস্থানৰ অনুমতি নাপায়। তথাপি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ বলপূৰ্বক উভতাই নপঠিওৱাৰ নীতি প্ৰাসংগিক হ’ব পাৰে; দেশীয় প্ৰয়োগ আৰু নিৰ্দিষ্ট আইনী প্ৰতিকাৰ ঘটনাভেদে নিৰ্ভৰ কৰে। চৰকাৰে নাগৰিকত্ব (অস্থায়ী বিধান) আদেশ ১৯৭২-ৰ 4A অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত পূৰণ কৰিলে স্থায়ী বসতিৰ অধিকাৰ দিব পাৰে। সংশ্লিষ্ট প্ৰমাণপত্ৰৰ বাবে দায়িত্বশীল কৰ্তৃপক্ষই বাংলাদেশৰ পৰা আবেদন, পাছপ’ৰ্ট, ফটো, শপতনামা, পৰীক্ষা আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত BIDA-ৰ প্ৰতিবেদন বিচাৰে। ন্যূনতম বিনিয়োগ, মাচুল আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ৰ বিষয়ে চৰকাৰী তথ্যত অমিল আছে: এটা বৰ্তমানৰ তালিকাত 75,000 আমেৰিকান ডলাৰ, 15,000 BDT আৰু প্ৰতিবেদন পোৱাৰ পাছত ৬ কৰ্মদিন; আন এটা পৃষ্ঠাত 7,000 BDT আৰু ৯০ কৰ্মদিন উল্লেখ কৰা হৈছে। সেয়ে স্থায়ী মৰ্যাদা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পোৱা নাযায়। বংশসূত্ৰ, প্ৰাকৃতিকীকৰণ, বিবাহ, বিশেষ বিনিয়োগ বা বিশেষ অৱদানকে ধৰি বিভিন্ন উপায়ে নাগৰিকত্ব লাভ কৰিব পাৰি। পথ অনুসৰি আইনী চৰ্তত বাসস্থানৰ নিৰ্দিষ্ট সময়, সদাচৰণ, বাংলা ভাষাৰ যথেষ্ট জ্ঞান, গণৰাজ্যত থাকিবলৈ বা সেৱা কৰিবলৈ অভিপ্ৰায়, আৰু চৰকাৰী পৰ্যালোচনা তথা বিবেচনামূলক সিদ্ধান্ত অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাকৃতিকীকৰণৰ বাবে একেৰাহে ১২ মাহৰ বাসস্থান আৰু আগৰ ৭ বছৰত মুঠ ৪ বছৰৰ বাসস্থানৰ চৰ্ত উল্লেখ কৰা হৈছে। বিবাহ আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ প্ৰক্ৰিয়া, মাচুল আৰু সময়ৰ বিষয়ে চৰকাৰী সেৱাবোৰৰ তথ্য বেলেগ; আবেদন কৰাৰ আগতে গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা নিশ্চিত কৰক। DIP-ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভিছাৰ সিদ্ধান্ত চূড়ান্ত হ’ব পাৰে; পৰ্যালোচনা কৰা উৎসত প্ৰতিটো ভিছা নাকচৰ বাবে পৃথক বিধিবদ্ধ আপীল পদ্ধতি পোৱা নাযায়। প্ৰশ্ন আৰু অভিযোগ কূটনৈতিক মিছন, DIP, গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় বা চৰকাৰী অভিযোগ ব্যৱস্থা GRS-ৰ জৰিয়তে দাখিল কৰিব পাৰি। গ্ৰেপ্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত আইনী ভিত্তি অনুসৰি তৎক্ষণাৎ হাজিৰ কৰোৱা বা আৰক্ষী আৰু দণ্ডাধীশৰ ওচৰলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ বিশেষ দায়িত্ব থাকে। ব্যক্তিক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বহিষ্কাৰৰ বিস্তৃত ক্ষমতা থকাৰ বাবে আবেদন নাকচ, গ্ৰেপ্তাৰ, বহিষ্কাৰৰ ভাবুকি বা অস্পষ্ট অভিবাসন মৰ্যাদাৰ সন্মুখীন হ’লে আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত পেছাদাৰী আইনী পৰামৰ্শ লওক।