বাংলাদেশৰ অপৰাধ আইন

থানাত General Diary (GD) দাখিল কৰি অপৰাধমূলক গোচৰ আৰম্ভ কৰিব পাৰি; পোনপটীয়াকৈ বা অনলাইনত দাখিল কৰিব পাৰি। Bangladesh Police-এ GD সেৱা বিনামূলীয়া বুলি জনায় আৰু আনুমানিক 1ৰ পৰা 7 দিনৰ সময় দিয়ে। Cognizable offence-ৰ ক্ষেত্ৰত CrPC-ৰ ধাৰা 154 অনুসৰি আৰক্ষীয়ে তথ্য লিখিতভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি, পুনৰ পঢ়ি শুনাই, তথ্যদাতাৰ স্বাক্ষৰ লৈ চৰকাৰী নথিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। Non-cognizable offence-ত আৰক্ষীয়ে টোকা কৰি অভিযোগকাৰীক Magistrate-লৈ পঠিয়ায়; সাধাৰণতে Magistrate-ৰ আদেশ অবিহনে আৰক্ষীৰ তদন্ত নহয়। Magistrate-ৰ ওচৰত পোনপটীয়া অভিযোগো বিকল্প। গ্ৰেপ্তাৰৰ সময়ত বিষয়াজনে নিজৰ পৰিচয় দিব আৰু কাৰণ জনাব লাগে; গ্ৰেপ্তাৰৰ স্মাৰকত স্থান-সময় লিপিবদ্ধ কৰিব লাগে। ব্যক্তিজনৰ বাসস্থানৰ বাহিৰত গ্ৰেপ্তাৰ হ’লে আইনত নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত আত্মীয় বা বন্ধুক জনাব লাগে আৰু সম্ভৱ হ’লে 12 ঘণ্টাৰ ভিতৰত উকীল বা নিকট আত্মীয়ৰ সৈতে যোগাযোগ দিব লাগে। প্ৰয়োজনত আঘাত পৰীক্ষা আৰু প্ৰাথমিক চিকিৎসা, পৰীক্ষাৰ প্ৰমাণপত্ৰ আৰু জব্দ তালিকাৰ প্ৰতিলিপি গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা ব্যক্তিয়ে পাব লাগে। বিশেষ Magistrate আদেশ নাথাকিলে যাত্ৰাৰ সময় বাদ দি নিকটৱৰ্তী Magistrate-ৰ আগত হাজিৰ কৰোৱাৰ আগৰ আটক 24 ঘণ্টাত সীমিত। ধাৰা 167 অনুসৰি আৰক্ষীৰ জিম্মা এটা গোচৰত মুঠ 15 দিনলৈ সীমিত; তাৰ পাছৰ জিম্মা ন্যায়িক। নিৰ্যাতন বা আঘাতৰ অভিযোগত চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত পৰীক্ষা হ’ব পাৰে। ধাৰা 167A-ৰ অধীনত দেখুওৱা গ্ৰেপ্তাৰৰ বাবে ব্যক্তিগতভাৱে হাজিৰ কৰোৱা, শুনানি আৰু আদালতলৈ case diary-ৰ প্ৰতিলিপি দিয়াটো প্ৰয়োজন। জামিন মানে গোচৰ চলি থকাৰ সময়ত বণ্ড, জামিনদাৰ বা আদালতৰ চৰ্ত সাপেক্ষে মুকলি হোৱা। জামিনযোগ্য অপৰাধত আইনগত চৰ্ত পূৰণ হ’লে সাধাৰণতে জামিন দিব লাগে; অজামিনযোগ্য অপৰাধত ন্যায়িক বিবেচনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ধাৰা 497-এ মৃত্যুদণ্ড বা যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডযোগ্য অপৰাধৰ যুক্তিসংগত ভিত্তি থাকিলে জামিন সীমিত কৰে; মহিলা, 16 বছৰৰ তলৰ ব্যক্তি আৰু অসুস্থ বা দুৰ্বল ব্যক্তিৰ বাবে আইনগত সুৰক্ষা আছে। তাৰ সলনি বিশেষ আইন প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে। জামিনে গোচৰ শেষ নকৰে; অভিযুক্তই আদালতৰ তাৰিখ আৰু চৰ্ত মানিব লাগে। তদন্তৰ সময়ত আৰক্ষীয়ে case diary ৰাখে আৰু প্ৰমাণ যথেষ্ট হ’লে charge-sheet বা আন আৰক্ষী প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিব পাৰে। প্ৰমাণ অপৰ্যাপ্ত হ’লে ধাৰা 169 অনুসৰি বণ্ডত মুক্তি দিব পাৰে; ধাৰা 173A-ৰ অন্তৱৰ্তী প্ৰতিবেদনে অব্যাহতি সমৰ্থন কৰিব পাৰে, যদিও পাছত পুনৰ অন্তৰ্ভুক্তি সম্ভৱ। ধাৰা 173B-এ তদন্ত সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ 60 কৰ্মদিনৰ লক্ষ্য দিয়ে; পলমৰ কাৰণ আৰু Magistrate-ৰ সম্ভাব্য সময়বৃদ্ধি প্ৰযোজ্য। ধাৰা 173(5)-ৰ পৃথক 120 দিনৰ জামিন কাঠামোৱেও আটকত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। এই বিধানসমূহে নিৰ্দিষ্ট ফল বা সম্পূৰ্ণতাৰ তাৰিখৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। আদালতে অভিযোগ গঠন বা অব্যাহতিৰ আদেশ দিব, অভিযোজনৰ প্ৰমাণ আৰু জেৰা শুনিব, আৰু দোষমুক্তি বা দোষী সাব্যস্ত কৰাৰ সিদ্ধান্ত দিব পাৰে। Sessions গোচৰত Public Prosecutor-এ অভিযোজন চলায়। Evidence Act-এ প্ৰাসংগিকতা আৰু প্ৰমাণৰ বোজা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে; ডিজিটেল নথি ধাৰা 65A আৰু 65B আৰু ডিজিটেল স্বাক্ষৰৰ নিয়মসহ গ্ৰহণযোগ্য হ’ব পাৰে। আপিল আৰু পুনৰীক্ষণৰ সুযোগ থাকে; কেৱল সংশ্লিষ্ট অপৰাধ আৰু আইনে অনুমতি দিলেহে আপোচেৰে নিষ্পত্তি সম্ভৱ। সম্ভাব্য শাস্তিত মৃত্যুদণ্ড, যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড, কঠোৰ বা সাধাৰণ কাৰাদণ্ড, জৰিমনা, বাজেয়াপ্ত বা জব্দ, আৰু জৰিমানাৰ ধনৰ পৰা ক্ষতিপূৰণ আছে। 1960 চনৰ Probation of Offenders Ordinance-ৰ অধীনত আদালতে নিজৰ বিবেচনা আৰু গুৰুতৰ অপৰাধৰ ব্যতিক্ৰম সাপেক্ষে probation বা চৰ্তসাপেক্ষ অব্যাহতি দিব পাৰে; তদাৰক সাধাৰণতে 1ৰ পৰা 3 বছৰ চলে। পথ-যান অপৰাধত অনুজ্ঞাপত্ৰ স্থগিত, বাতিল বা অযোগ্য ঘোষণা হ’ব পাৰে; কাৰাগাৰৰ আটক Prisons Act, 1894-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। আদালতে তথ্যদাতা, অভিযোগকাৰী, ভুক্তভোগী আৰু সাক্ষীৰ সুৰক্ষা বা নিৰাপত্তা আদেশ দিব পাৰে আৰু উপস্থিতিৰ যুক্তিসংগত খৰচ দিব পাৰে। জৰিমানাৰ ধন অভিযোজন ব্যয় বা ক্ষতিপূৰণতো ব্যৱহাৰ হ’ব পাৰে; বিশেষ আইনে অধিক শক্তিশালী ব্যৱস্থা দিব পাৰে। মহিলা বা শিশুৰ বিৰুদ্ধে হিংসাৰ গোচৰত আৰক্ষী, চিকিৎসা আৰু Women and Children Repression Prevention Tribunal-ৰ পথ থাকিব পাৰে। 2026 চনৰ Human Trafficking and Migrant Smuggling Prevention and Suppression Act অনুসৰি ভুক্তভোগীয়ে গোচৰৰ অৱস্থা, ক্ষতিপূৰণ আৰু আইনী সহায়ৰ তথ্যৰ লগতে প্ৰযোজ্য ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় বা পুনৰ্বাসন পাব পাৰে। Children Act, 2013-ৰ বাবে 18 বছৰৰ তলৰ ব্যক্তি শিশু; বয়স সাধাৰণতে অপৰাধ সংঘটিত দিনত গণনা কৰা হয়। Child Affairs Police Officer, Probation Officer আৰু Children Court-এ গোপনীয়তা, প্ৰতিনিধিত্ব, বিকল্প নিষ্পত্তি আৰু আটক সম্পৰ্কীয় শিশুবিশেষ নিয়ম মানি চলে; সামাজিক, মানসিক আৰু শিক্ষাগত পৰিস্থিতিও বিবেচনা কৰে। Women and Children Repression Prevention Tribunal-এ Children Court হিচাপে কাম কৰিব পাৰে। Safe home আৰু child development centre ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; High Court Division-লৈ আপিলৰ সৰ্বাধিক সময় 60 দিন। Penal Code-এ পৃথকে 9 বছৰৰ তলৰ শিশুৰ আৰু 9ৰ পৰা 12 বছৰৰ তলৰ কিছুমান শিশুৰ যথেষ্ট পৰিপক্বতা নাথাকিলে অপৰাধমূলক দায় নাকচ কৰে। বিশেষ অপৰাধ আইনে সন্ত্ৰাসবাদ, ধন-শোধন, মাদকদ্ৰব্য, মহিলা-শিশুৰ বিৰুদ্ধে হিংসা, এচিড অপৰাধ, অশ্লীলতা, মানৱ সৰবৰাহ, পথ-নিৰাপত্তা আৰু ডিজিটেল অপৰাধ সামৰে। 2019ৰ পৰা কাৰ্যকৰী Road Transport Act, 2018-এ অনুজ্ঞাপত্ৰ, পঞ্জীয়ন, গাড়ীৰ যোগ্যতা আৰু কৰ টোকেন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে; বিপজ্জনক, অনুজ্ঞাপত্ৰবিহীন, মদ্যপ বা মাদকদ্ৰব্যৰ প্ৰভাৱত গাড়ী চলোৱা আৰু আন যান-বাহন ভংগ অপৰাধ কৰে। পথ দুৰ্ঘটনাৰ পাছত আইনে তাৎক্ষণিক জাননী আৰু চিকিৎসাৰ পদক্ষেপ বিচাৰে; ভুক্তভোগী বা উত্তৰাধিকাৰীয়ে দুৰ্ঘটনা পুঁজিৰ পৰা আইনগত আৰ্থিক সহায় বা চিকিৎসা ব্যয় বিচাৰিব পাৰে। বৰ্তমানৰ Cyber Security Act, 2026 10 এপ্ৰিল 2026ত প্ৰণয়ন আৰু 1 জুলাই 2026ত সংশোধন কৰা হৈছিল; ই Cyber Security Ordinance, 2025-ৰ ঠাই লয়। সঠিক অপৰাধ, শাস্তি আৰু জামিনৰ অৱস্থা বৰ্তমানৰ বাংলা আইন আৰু সংশোধনীৰ পৰা নিৰ্ধাৰিত হয়। Digital Security Act, 2018 বা Cyber Security Act, 2023-ৰ উল্লেখ অন্তৱৰ্তী বিধি প্ৰযোজ্য নহ’লে পুৰণি হ’ব পাৰে। জৰুৰী আৰক্ষী সহায় 999-ত পোৱা যায়। National Legal Aid Services Organization-এ যোগ্য অভিযুক্ত আৰু অভিযোগকাৰীক আবেদন, জিলা আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ব্যৱস্থা, আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় হেল্পলাইন 16699-ৰ জৰিয়তে অপৰাধমূলক আইনী সহায় দিয়ে। উকীল, চিকিৎসা, আশ্ৰয়, probation আৰু ন্যায়াধিকৰণৰ সুবিধা জিলাভেদে বা মহানগৰভেদে বেলেগ; ব্যক্তিগত প্ৰতিনিধিত্বৰ মাচুল লাগিব পাৰে। বাংলাদেশজুৰি একে খৰচ বা গোচৰ শেষ হোৱাৰ সময়ৰ অনুমান নাই। আৰক্ষীৰ অভিযোগ সংশ্লিষ্ট ইউনিট, Superintendent of Police বা মহানগৰীয় স্তৰত আগবঢ়াব পাৰি; পদ্ধতি প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্থান অনুসৰি বেলেগ।