လွင်ႈလူင်းတိုၼ်းၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

ၵၢတ်ႇၶူဝ်းပွင်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ မီးၽူႈထိင်းၵုမ်း (Bangladesh Securities and Exchange Commission (BSEC))။ ၶႅၼ်းႁုၼ်၊ ၶူဝ်းပွင်ႇၼီႈ၊ ၶူဝ်းပွင်ႇၶွမ်ႇပၼီႇ၊ လႄႈၵွင်ႉလူင်းတိုၼ်း ၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇ Dhaka (Dhaka Stock Exchange (DSE))၊ Chittagong (Chittagong Stock Exchange (CSE)) လႄႈၽူႈၶဝ်ႈၵၢတ်ႇဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ။ Alternative Investment Funds (AIF) လူင်းတိုၼ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ၼႂ်းၸုမ်းၶွမ်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၸၢမ်းတင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ။ Open-End Mutual Funds (OMF) ပဵၼ်ၵွင်ႉထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ။ ၵၢတ်ႇၶူဝ်းပွင်ႇၶွမ်ႇပၼီႇမီးၶွပ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶူဝ်းပွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမီးတီႈယႂ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၵႃႈၶၼ်တႅၼ်းၶိုၼ်းတႅတ်ႈတေႃး။ Bangladesh Bank တူၺ်းထိုင်ၶူဝ်းပွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ ၶူဝ်းပွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမီး Treasury Bills ၶၢဝ်း 91၊ 182 ဢမ်ႇၼၼ် 364 ဝၼ်း၊ လႄႈတႄႇတေႇ 14 ဝၼ်း။ Bangladesh Government Treasury Bonds (BGTB) မီးၶၢဝ်း 2၊ 5၊ 10၊ 15 ဢမ်ႇၼၼ် 20 ပီ။ Floating-Rate Treasury Bonds (FRTB) မီးၶၢဝ်းႁူဝ်ႁၢင်ႈ 3 ပီ။ Bangladesh Government Investment Sukuk (BGIS) ထႅမ်သႂ်ႇပၼ်။ National Savings Certificates ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၸွမ်းၸိုဝ်ႈ Sanchayapatra လႄႈ Sanchayabonds ဢမ်ႇၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇ၊ မၢႆတွင်းဝႆႉပၼ်ၽူႈလူင်းတိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်း။ လူင်းတိုၼ်းၼႂ်းၶႅၼ်းႁုၼ်၊ ၵွင်ႉငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်းပွင်ႇၶွမ်ႇပၼီႇ ပႃႈၼမ်လူဝ်ႇပွဲၵႃႈမီးလိၵ်ႈမၢႆပွင်ႇ လႄႈ Beneficiary Owner Depository Account (BO account) တီႈ CDBL ဢမ်ႇၼၼ် Depository Participant (DP)။ ၵွင်ႉ BO ၸိုဝ်ႈၽူႈပိုင်ႈၶူဝ်းပွင်ႇလႆႈၸႅင်ႈ၊ ၵွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၸႂ်ႉလႆႈမိူဝ်ႈမီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၸႅင်ႈၸႅင်ႈယိုၼ်ယၼ်ဝႆႉၵူၺ်း။ DP ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁူမ်ႈၶူဝ်းပွင်ႇလုၵ်ႈၵႃႈၸွမ်းၶူဝ်းပွင်ႇမၼ်း။ မိူဝ်ႈမီးၵၢၼ်ၼႂ်းၵွင်ႉ ၽူႈပိုင်ႈၵွင်ႉလႆႈႁပ်ႉၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်လိူၼ်လႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈဢေႇသုတ်း၊ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၼႂ်းၵွင်ႉ လႆႈႁပ်ႉၵႃႈလႂ်သၢမ်လိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈဢေႇသုတ်း။ ၵၢၼ်ၽၢႆႇထိင်းသိမ်းၸၢင်ႈမီး ၵၢၼ်ထတ်းတူၺ်းငိုၼ်းၵိုတ်း၊ SMS/email၊ ၵၢၼ်သႂ်ႇၽွၼ်းလႆႈ၊ လႅၵ်ႈၶူဝ်းပွင်ႇ၊ dematerialisation၊ rematerialisation၊ ပိၵ်ႉ၊ ၵမ်ႉလႄႈထွၼ်ၶူဝ်းပွင်ႇ။ ပိုတ်ႇ BO ၼိူဝ်ဢွၼ်ႇ ပႃႈၼမ်လူဝ်ႇမၢႆၾူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢီးမေးလ်၊ NID ဢမ်ႇၼၼ် Smart Card၊ ၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလႄႈလၢႆးမိုဝ်း။ ၵူၼ်းပင်းၵလႃးဒေႉယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈၽူႈလူင်းတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸႂ်ႉ Non-Resident Investor Taka Account (NITA) တီႈ Authorised Dealer Bank (AD) ၼႂ်းၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၵွင်ႉၶူဝ်းပွင်ႇဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ။ သႂ်ႇငိုၼ်းၽၢၼ်ႇလၢႆးၵၢၼ်ၵႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ငိုၼ်းပူၵ်ႉတိ၊ ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်လႅၵ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း။ ၶူဝ်းပွင်ႇဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉမီး ၶူဝ်းပွင်ႇၼႂ်းၵၢတ်ႇ၊ BGTB၊ AIF လႄႈ OMF။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ထတ်းတူၺ်းယဝ်ႉ FPI portal ၶွင် Bangladesh Bank ဢမ်ႇမၢႆဝႆႉၶွပ်ႇယႂ်ႇၵူႈပိူင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ AD၊ KYC လႄႈၶွၼ်ႇ တိုၵ်ႉလူဝ်ႇထတ်း။ ငိုၼ်းလႆႈလႄႈငိုၼ်းၶၢႆၶူဝ်းပွင်ႇ ၸၢင်ႈသူင်ႇၶိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းတၢင်း NITA ၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆၶွၼ်ႇ။ ပႃႈၼမ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇၶႂၢင်ႉ Bangladesh Bank ဢွၼ်တၢင်းၼႂ်းၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၵွင်ႉၶူဝ်းပွင်ႇၽၢၼ်ႇၵၢတ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈလူဝ်ႇတႅပ်းတတ်းငိုၼ်းၽၢၼ်ႇ AD။ ၽူႈလူင်းတိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းပွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽၢၼ်ႇၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်မၵ်းမၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် Primary Dealer (PD)။ ၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ထတ်းတူၺ်း၊ ၵၢၼ်လၢမ်းၶၼ်လူဝ်ႇတႄႇ 100,000 taka ဢမ်ႇၼၼ်ၼမ်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼၼ်ႉ၊ ၽူႈလူင်းတိုၼ်းထုၵ်ႇထတ်းတူၺ်းပၢင်ၶၼ် Bangladesh Bank ပၢႆးၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၶၢႆၶိုၼ်းၼႂ်းၵၢတ်ႇ ၸၢင်ႈပဵၼ်တီႈၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ PD၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငိုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢတ်ႇ။ Treasury Bills ၶၢႆတႂ်ႈၶၼ်ၼႃႈၽိုၼ် လႄႈၸၢႆႇၶိုၼ်းၶၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈတဵမ်ၶၢဝ်း။ BGTB ပႃႈၼမ်ၸၢႆႇၽွၼ်းလႆႈသွင်ပွၵ်ႈတေႃႇပီ လႄႈၶိုၼ်းငိုၼ်းႁူဝ်မိူဝ်ႈတဵမ်ၶၢဝ်း။ ၶၼ်လႄႈၽွၼ်းလႆႈၵၢတ်ႇၶိုၼ်ႈၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၵၢတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်လၢမ်းၶၼ်။ ၶိူင်ႈလူင်းတိုၼ်းဢၼ်သင့်တော်ၵပ်းၵၢၼ်မုင်ႈမွင်း၊ ၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ လူဝ်ႇငိုၼ်းလႅၵ်ႈလႆႈ၊ လႄႈၵၢၼ်ႁပ်ႉလွင်ႈသုမ်း။ ၸႅၵ်ႇငိုၼ်းၼႂ်းၶၼ်ပွင်ႇလၢႆပိူင်၊ ႁူင်းၵၢၼ်၊ လႄႈၶၢဝ်းတႅၼ်းၶိုၼ်း ၸၢင်ႈလူတ်းယွမ်းလွင်ႈၸုၵ်းတီႈလဵဝ်။ ၼႂ်းၶႅၼ်းႁုၼ် ထတ်းတူၺ်းၵၢတ်ႇ၊ prospectus၊ ႁၢႆးငၢၼ်းပီ၊ ၵၢၼ်ထိင်းၵုမ်းၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၽွၼ်းလႆႈလႄႈငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၶၢဝ်းပိုၼ်ၽွၼ်းလႆႈ၊ ၵၢၼ်တီးၶၼ်၊ လႄႈၶၼ်ၶၢႆၸႅၵ်ႇၵၼ်။ ၼႂ်းၵွင်ႉငိုၼ်းလႄႈ AIF ထတ်းတူၺ်းၶွမ်ႇပၼီႇၵုမ်း၊ trustee၊ custodian၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆလူင်းတိုၼ်း၊ ၶၼ်တူတ်ႈငိုၼ်း၊ ၵႃႈၸၢႆႇ၊ လႄႈၶၢဝ်းထွၼ်/ပိၵ်ႉဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈလူင်းတိုၼ်းလႂ်ယိုၼ်ယၼ်ၽွၼ်းလႆႈ။ ၽွၼ်းလႆႈတႄႉ = ၽွၼ်းလႆႈၸိုဝ်ႈ − ငိုၼ်းၶိုၼ်ႈၶၼ်၊ ၶွၼ်ႇ၊ လႄႈၵႃႈၸၢႆႇ။ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉႁိုဝ်ၶၢႆၵူႈပွၵ်ႈ ပွဲၵႃႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်ၶေႃႈမၢႆသိုဝ်ႉ/ၶၢႆ လႄႈ contract note။ contract note ယိုၼ်ယၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉတၢင်းၵူတ်းမၢႆ လႄႈထုၵ်ႇပႃႉၶၼ်၊ ၵႃႈၸၢႆႇ၊ လႄႈၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းငိုၼ်းဢၼ်ထတ်းၶိုၼ်းလႆႈ။ ၽူႈလူင်းတိုၼ်းလူဝ်ႇၸၢႆႇတၼ်းၶၢဝ်းမိူဝ်ႈသိုဝ်ႉ၊ သူင်ႇၶူဝ်းပွင်ႇမိူဝ်ႈၶၢႆ၊ ထိင်း KYC လႄႈၶေႃႈမုၼ်းၵွင်ႉႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ၊ ၸၢႆႇၵႃႈပွဲၵႃႈၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း။ ၶဝ်မီးသုၼ်ႇလႆႈၽိုၼ်ၶၼ်/ၵႃႈပွဲၵႃႈဢၼ်ထတ်းၶိုၼ်းလႆႈ၊ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းငိုၼ်းတၼ်းၶၢဝ်း၊ ၶူဝ်းပွင်ႇတႄႉ၊ လႄႈလၢႆးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်း။ ၶေႃႈႁွင်ႉႁႂ်ႈၵူတ်းတၢင်းပွဲၵႃႈ၊ ၵမ်းၼၼ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ၵမ်းၼၼ်ႉ BSEC Complaint Box။ BSEC Investor Guide မၵ်းမၢႆၵႃႈပွဲၵႃႈယႂ်ႇသုတ်း 1% ၶွင်ၶၼ်ၵႃႉ။ ၶၼ်တႄႉၸၢင်ႈပိူင်ႈ လႄႈထုၵ်ႇယိုၼ်ယၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈ ၸွမ်းၵႃႈၵၢတ်ႇ၊ depository၊ ၶွၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်ငိုၼ်းလႄႈလႅၵ်ႈငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ CDBL ပႃႈၼမ်ဢမ်ႇၸၢႆႇၵႃႈၸၢႆႇ depository ၵူႈပိူင်တေႃႇၽူႈပိုင်ႈ BO တိုက်ရိုက်၊ DP ၸၢင်ႈၵဵပ်းၵႃႈၸၢႆႇ။ ၸွမ်းၵၢၼ်လႅၵ်ႈၵႃႈၸၢႆႇပီ 2025 ၵႃႈတူၺ်းထိုင်ၵွင်ႉ BO တေႃႇပီ 150 taka။ ဢမ်ႇၸၢႆႇၸၢင်ႈႁႂ်ႈပိၵ်ႉ/ပိတ်းၵွင်ႉ ၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆ CDBL။ ၽူႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇတၢင်ႇၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၵွင်ႉငိုၼ်း၊ လႄႈၸုမ်းtrust မၢင်ၸိူဝ်း ၶွၼ်ႇၽွၼ်းလႆႈၶၼ်ႁုၼ်ၵၢတ်ႇ 15% ၸွမ်း Income Tax Act 2023 ၼႂ်းပိူင်ဢၼ်ထတ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလႆႈၸႅၵ်ႇ၊ coupon၊ လႄႈၵၢၼ်သူင်ႇငိုၼ်းၶိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၸွမ်းသၢႆငၢႆ၊ ၶိူင်ႈပွင်ႇ၊ လႄႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၶွၼ်ႇ။ NBR လႄႈ AD ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ လွင်ႈသုမ်းမီး ၶၼ်တူၵ်း၊ လႅၵ်ႈၶၼ်ႁႅင်း၊ ၽူႈဢွၵ်ႇၶူဝ်းပွင်ႇဢမ်ႇၸၢႆႇၶိုၼ်း၊ ၶၼ်ၸႂ်ႉငိုၼ်းလႄႈၶၢဝ်းတႅၼ်းၶိုၼ်း၊ ငိုၼ်းၶိုၼ်ႈၶၼ်၊ လွင်ႈသုမ်းလႅၵ်ႈငိုၼ်းတႃႇၵႃတေႃႇငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ငိုၼ်းဢမ်ႇလႅၵ်ႈလႆႈငၢႆႈ၊ ၶၼ်ၶၢႆၸႅၵ်ႇၵၼ်၊ ၶၼ်လူင်းတိုၼ်းၵွင်ႉႁူမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ထိင်းၵုမ်းဢမ်ႇလီ၊ လႄႈလွင်ႈပွဲၵႃႈ/သိမ်းၶူဝ်းပွင်ႇ/cyber/လႅၼ်။ ၶူဝ်းပွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈမီးလွင်ႈသုမ်းၶၼ်ၸႂ်ႉငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းၶိုၼ်ႈၶၼ်၊ ငိုၼ်းဢမ်ႇလႅၵ်ႈလႆႈ၊ လႄႈလႅၵ်ႈငိုၼ်း မၢႆမီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢွၵ်ႇၵေႃႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းပွင်ႇၶွမ်ႇပၼီႇလႄႈ AIF ၸၢင်ႈၶၢႆယၢပ်ႇ။ Virtual assets လႄႈ virtual currencies ဢမ်ႇမၵ်းမၢႆပဵၼ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်လူင်းတိုၼ်းၸွမ်း Bangladesh Bank။ ၵၢၼ်ၵႃႉ၊ လႅၵ်ႈ၊ သူင်ႇ၊ လႄႈပွဲၵႃႈပၼ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ႁၢမ်ႈၸွမ်း FE Circular 24 ဝၼ်း 15 September 2022။ ၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉတႅၼ်းသၢႆငၢႆဢၼ်သုၶ်ၶူၼ်ႉတေႃႇ 5 September 2026။