ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ

2024 Labour Force Survey ਅਨੁਸਾਰ 15 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਰ 58.08% ਸੀ; ਮਰਦਾਂ ਲਈ 79.96% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 38.41%। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ; ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ’ਤੇ ਕੰਮ, ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਉਦਯੋਗ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਰਜੀਹੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਤਿਆਰ ਕੱਪੜੇ, ICT ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਦਵਾਈਆਂ, ਚਮੜਾ, ਹਲਕੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਜੂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਜਹਾਜ਼-ਨਿਰਮਾਣ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਲாஜਿਸਟਿਕਸ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ, ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹਸਤ-ਸ਼ਿਲਪ ਵੀ ਹਨ। ਤਿਆਰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚੈਨਲ ਹਨ; BEPZA ਅੱਠ ਐਕਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਗਾਰ Dhaka ਅਤੇ Savar, Narayanganj, Chattogram, Cumilla, Ishwardi, Uttara, Mongla ਅਤੇ Jashore ਤੇ Patuakhali ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਸਮਾਨ ਹੈ: 2016 ਤੋਂ Dhaka ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ, ਜਦਕਿ Chattogram, Rajshahi ਅਤੇ Sylhet ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁੱਲ ਕਮੀ ਦਰਜ ਹੋਈ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯੋਗਕਰਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ; BTEB ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ, ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ NSDA ਮਿਆਰ, ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਮੁਲਾਂਕਣ, ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਮਨਵਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; Minimum Wage Board ਖੇਤਰੀ ਦਰਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਤਿਆਰ ਕੱਪੜਾ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਗਜ਼ਟ ਕੀਤੀ ਦਰ Tk 12,500 ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਆਮ ਮਿਆਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੱਠ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ 48 ਘੰਟੇ ਹੈ, ਪਰ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਓਵਰਟਾਈਮ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Bangladesh Bank ਨੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਨਾਮਾਤਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਾਧਾ 8.06% ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿੰਗਾਈ 9.13% ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਸਾਮੀਆਂ Smart Job ਰਾਹੀਂ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਿੱਜੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਾਣ ਨਿਯੋਗਕਰਤਿਆਂ, ਪੋਰਟਲਾਂ, ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਪਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡਿਤ ਹੈ। Bangladesh Labour Act 2006 ਕਵਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਭੁਗਤਾਨ, ਘੰਟੇ, ਛੁੱਟੀ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭਲਾਈ, ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ, ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; DIFE ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਐਕਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ Bangladesh EPZ Labour Act 2019 ਅਤੇ Rules 2022 ਲਾਗੂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ: BMET ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰਾਂ, TTC ਅਤੇ IMT ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; BOESL ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਭਰਤੀ ਚੈਨਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; OEP ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ NID ਅਤੇ BMET ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਹੁਨਰ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ, ਪਾਸਪੋਰਟ, ਮੈਡੀਕਲ ਤੇ ਵੀਜ਼ਾ ਕਦਮਾਂ, ਪਰਵਾਸ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਨਿਯੋਗਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭਰਤੀ ਚੈਨਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024–25 ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ USD 30.33 ਬਿਲੀਅਨ ਰਕਮ ਮਿਲੀ। 2016 ਤੋਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਵਧੀ, ਜਦਕਿ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਗਭਗ 8.7 ਮਿਲੀਅਨ ਵਧਿਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਬੇਮੈਲਤਾ, ਰਸਮੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਚਨਾ, ਅਸਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਦਬਾਅ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ-ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ।