ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ

ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੋਖ਼ਮ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ। ਲਗਭਗ 84% ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਹੈ; ਘੱਟ ਕੰਮ ਮਿਲਣਾ, ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੋਕ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ। 2024 ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ 3.66%, ਮਰਦਾਂ ਦੀ 3.75% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 3.48% ਸੀ। ਤੀਸਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 13.54% ਸੀ, ਜਦਕਿ 15–29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ NEET ਦਰ 20.3% ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਆਮ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਉਡੀਕ ਮਿਆਦ, ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਕੰਮ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਣੇ ਅਕਸਰ ਬਚਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਨਕਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਉੱਚ ਜੋਖ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਨੌਕਰੀ-ਖ਼ਤਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮਤ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। Unemployed Workers Protection Programme (UWPP) ਆਮ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀਮਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਭੁਗਤਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਪੋਰਟ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਪੇਰੋਲ ’ਤੇ ਸਨ। ਅਰਜ਼ੀਦਾਤੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ National ID, ਫੈਕਟਰੀ ਪਛਾਣ, ਉਸ ID ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਖਾਤਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਖੁਦ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ Tk 5,000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2025–26 ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਟੀਚਾ 0.33 ਲੱਖ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਜਟ Tk 30.32 ਕਰੋੜ ਹੈ। Employment Generation Programme for the Poorest (EGPP) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੌਸਮੀ ਜਨਤਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਗਰੀਬ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਸ਼ੂਧਨ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ Ward, Union ਅਤੇ Upazila ਕਮੇਟੀਆਂ ਭਾਗੀਦਾਰ ਚੁਣਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 40 ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੱਤ ਘੰਟੇ ਕੰਮ, Tk 400 ਦਿਹਾੜੀ ਅਤੇ Tk 25 ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੁਗਤਾਨ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। 2025–26 ਲਈ ਟੀਚਾ 4 ਲੱਖ ਭਾਗੀਦਾਰ ਅਤੇ ਬਜਟ Tk 1,650.63 ਕਰੋੜ ਹੈ। EGPP ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਰ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਿਅਕਤੀ—ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਾਮਿਆਂ—ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। Cox’s Bazar ਵਿੱਚ EGPP+ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਝਟਕੇ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 18–65 ਸਾਲ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਘਰੇਲੂ ਆਮਦਨ Tk 48,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ; ਹਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਲਈ Tk 400 ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 2025–26 ਦਾ ਟੀਚਾ 1.6 ਲੱਖ ਲੋਕ ਹੈ। Food for Work, ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ-ਖੁਦਾਈ, VGF, VGD, VWB, OMS, FFP ਅਤੇ Department of Social Services ਦੇ ਭੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਗਰੀਬੀ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਬਜਟ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ BMET ਅਤੇ District Employment and Manpower Offices ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਿਚੋਲਗੀ, ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ-ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਭਰਤੀ ਏਜੰਟ BMET ਦੇ RAIMS ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ, ਇਕੱਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ-ਮਿਲਾਣ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਈ ਲੋਕ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਪਰਕਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਪਸ ਆਏ ਪਰਵਾਸੀ Wage Earners’ Welfare Board ਨਾਲ ਜੁੜੇ RAISE ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਸਲਾਹ, ਇਕ-ਮੁਸ਼ਤ ਨਕਦ, ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਆਮਦਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਭਰਤੀ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ, ਵੀਜ਼ਾ, ਮੈਡੀਕਲ ਲੋੜਾਂ, ਟਿਕਟ, ਰਸੀਦਾਂ ਅਤੇ BMET ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਜਾਂਚੋ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਭਰਤੀ ਏਜੰਟ ਵਰਤੋ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬ ਘਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਯਮ, ਕੋਟੇ, ਤਸਦੀਕ, ਭੁਗਤਾਨ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਬਜਟ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।