बंगलादेशमा भाषा

विद्यालय, सरकारी निकाय, अदालत, राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम र सांस्कृतिक सिर्जनामा बङ्ला यसको मानक रूप र बङ्ला लिपिमा प्रयोग हुन्छ। उपलब्ध BBS सर्वेक्षणअनुसार 99.17 प्रतिशत जनसङ्ख्याले बङ्लालाई मातृभाषाका रूपमा बोल्छन्; 6.10 प्रतिशतले अङ्ग्रेजीलाई दोस्रो भाषाका रूपमा पहिचान गर्छन्। यी सर्वेक्षणले भाषाको वितरण र प्रयोग देखाउँछन्, तर भाषाको जीवन्तताको पूर्ण मूल्याङ्कन वा विस्तृत भाषिक जनगणनाको विकल्प होइनन्। सिलेटी, चिटागोङ्गियन, नोआखाली र रंगपुरीजस्ता क्षेत्रीय बङ्ला रूपहरू मुख्यतः परिवार, स्थानीय दैनिक जीवन र संस्कृतिमा प्रयोग हुन्छन्। सिलेटीको ऐतिहासिक लेखन र साहित्यिक परम्परा पनि छ। यी रूपहरू छुट्टै राज्यभाषाका रूपमा अभिलेखित छैनन्। बंगलादेशको संविधानले राष्ट्रिय भाषाका साथै स्थानीय संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्छ। समानता र भेदभाव निषेधका सिद्धान्त भाषिक पहुँचमा पनि लागू हुन्छन्। तर देशभर अल्पसङ्ख्यक भाषाहरूलाई समान रूपमा मान्यता दिने सह-आधिकारिक भाषाको प्रणाली अभिलेखित छैन। चाक्मा, मार्मा, कोकबोरोक वा त्रिपुरा, गारो, खासी, मणिपुरी, सान्ताली, कुरुख, मुन्डारी, रखाइन र अन्य स्थानीय भाषा बोल्ने समुदायहरू विशेषतः चिटागोङ्ग पहाडी क्षेत्र तथा मैमेनसिङ, सिलेट, राजशाही र तटीय क्षेत्रहरूमा बस्छन्। 1987 को बङ्ला भाषा ऐनले सरकारी कार्यालय, अर्धसरकारी संस्था, अदालत र स्वायत्त निकायले सामान्यतः अभिलेख, पत्राचार, अदालतमा बहस तथा अन्य कानुनी कार्य बङ्लामा गर्नुपर्ने व्यवस्था गर्छ। विदेशी राष्ट्रसँगको पत्राचार यसबाट छुट छ। ऐनअन्तर्गत अर्को भाषामा दिइएका निवेदन वा पुनरावेदन अमान्य हुन सक्छन्। अङ्ग्रेजी अनुवादले बुझ्न मद्दत गर्न सक्छ, तर संविधानसँग बाझिएमा आधिकारिक बङ्गाली संवैधानिक पाठ नै निर्णायक हुन्छ। शिक्षामा शिक्षा मन्त्रालय, राष्ट्रिय पाठ्यक्रम तथा पाठ्यपुस्तक बोर्ड र प्राथमिक शिक्षा निर्देशनालयले बङ्लालाई नियमित शिक्षण माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्छन्; समानान्तर रूपमा अङ्ग्रेजी संस्करण पनि छन्। चाक्मा, मार्मा, गारो, त्रिपुरा र साद्रीलगायत भाषामा बहुभाषिक शिक्षण सामग्री उपलब्ध छन्। यस्ता सामग्री प्राथमिक र पूर्वप्राथमिक शिक्षामा विस्तार गरिएका थिए; 2022 मा प्राथमिक शिक्षा प्रशासनले पाँच भाषामा जातीय समुदायका बालबालिकाका लागि 219,364 पुस्तक वितरण गरेको थियो। पहुँच विद्यालय, क्षेत्र, शिक्षक र उपलब्ध सामग्रीमा निर्भर हुन्छ; सबै भाषा र तह समेटिँदैनन्। BTV ले दैनिक बङ्ला र अङ्ग्रेजीमा नौवटा समाचार बुलेटिन प्रसारण गर्छ। बंगलादेश बेतारले आफ्नो बाह्य सेवामा हिन्दी, उर्दू, नेपाली र अरबी पनि प्रयोग गर्छ। राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा अल्पसङ्ख्यक भाषाका लागि देशव्यापी समान सेवा अभिलेखित छैन; स्थानीय र समुदायमा आधारित सेवाले आंशिक रूपमा यो कमी पूरा गर्न सक्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा संस्थानले जातीय भाषाहरूको अनुसन्धान गर्छ र तिनको संरक्षण तथा विकासमा सहयोग पुर्‍याउँछ। Multiling Cloud जातीय भाषा, लिप्यन्तरण र सामुदायिक अभिलेखीकरणका लागि राज्यको डिजिटल अभिलेखागार हो। संस्कृति मन्त्रालय, साना जातीय समूहका सांस्कृतिक संस्थाहरूसँग मिलेर, र चिटागोङ्ग पहाडी क्षेत्र मामिला मन्त्रालयले संस्कृति र पहिचान प्रवर्द्धन गर्छन्; तर यसले भाषालाई स्वतः राज्यभाषाको दर्जा दिँदैन। बङ्लाको औपचारिक प्रयोगका लागि विशेष भाषा शुल्क लाग्दैन; निजी अनुवाद र दोभाषे सेवाको लागत प्रदायक र अवस्थाअनुसार लाग्न सक्छ।