बंगलादेशका सांस्कृतिक परम्पराहरू

बंगलादेशमा विरासतका परम्परा र लोकसंस्कृतिका लागि एउटै राष्ट्रिय छाता संस्था छैन। संरक्षण संस्कृति मन्त्रालय, बंगलादेश शिल्पकला एकेडेमी, बंगलादेश राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, बंगलादेश लोक तथा शिल्पकला प्रतिष्ठान, बंगलादेश हाते तान बोर्ड, BSCIC, CHT मामिला मन्त्रालय र UNESCO Bangladesh लगायतका राज्य तथा सांस्कृतिक संस्थामा बाँडिएको छ। यस्ता गतिविधिमा सहभागिता सामान्यतः स्वैच्छिक र समुदायमा आधारित हुन्छ; देशभर समान सहभागिता सर्त, शुल्क वा म्याद छैन। Pohela Boishakh वैशाखको पहिलो दिन, सामान्यतः अप्रिल 14 मा मनाइन्छ। ढाकामा Ramna Batamul, Chhayanaut र ढाका विश्वविद्यालयको ललितकला संकायको जुलुस प्रसिद्ध रूप हुन्। नयाँ वर्षको जुलुस Mangal Shobhajatra 2016 देखि UNESCO को अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा सूचीमा छ। चिटागोङ्ग पहाडी क्षेत्रका नयाँ वर्ष चलनका सामूहिक नामबारे सरकारले 2026 मा सम्बन्धित समुदायका नाम प्रयोग गर्न प्राथमिकता दिएको छ: चाक्मा नयाँ वर्ष उत्सव (Biju), मार्मा नयाँ वर्ष उत्सव (Sangrai), त्रिपुरा नयाँ वर्ष उत्सव (Boisuk) वा (Baisu), र अन्य समुदायमा Bishu, Changkran तथा Changlan। अमन धान कटाइपछिको बाली पर्व Nabanna क्षेत्र र परिवारअनुसार Agrahayan वा Poush महिनामा पर्छ। Karam वा Karma, Wangala, Baha Parab र मौसमी मणिपुरी अनुष्ठानका पनि आफ्नै क्षेत्रीय तथा सामुदायिक रूप छन्। परिवारमा जोडी खोज्ने चलन, विवाह मिलाउने परम्परा (Paka Kotha), मगनीको अनुष्ठान (panchini), gaye holud, मेहन्दी साँझ र विवाह समारोह फरक तरिकाले चलनचल्तीमा छन्। Gaye holud मा बेसार लगाउनेसँगै आशीर्वाद, गीत, सङ्गीत र परिवारबीचको आदानप्रदान समावेश हुन्छ। मुस्लिम, हिन्दू, बौद्ध, इसाई र आदिवासी समारोह फरक हुन्छन्। सामाजिक चलनले कानुनी विवाह वा दर्तालाई स्वतः प्रतिस्थापन गर्दैन; आवश्यकता धार्मिक सम्बद्धता र कानुनी अवस्थालगायत कुरामा निर्भर हुन्छ। जन्म, नामकरण, Aqiqah, annaprashan, खतना र अन्त्येष्टिका चलन पनि सम्बन्धित समुदाय र धर्मअनुसार फरक हुन्छन्। पहिरन र कपडाले क्षेत्रीय तथा सामाजिक सम्बन्ध देखाउँछन्। Sari, Salwar Kameez, Panjabi वा Kurta, Lungi र Gamcha दैनिक जीवन वा चाडपर्वमा लगाइन्छन्। Jamdani नामको हातले बुनेको कपडा विशेषतः ढाका, नारायणगञ्ज र रूपगञ्जमा हातले तानेर उत्पादन गरिन्छ; प्रायः घरायसी कार्यशालामा वा गुरु–शिष्य सम्बन्धबाट सिकाइन्छ। टाङ्गाइलको सारी बुनाइ परम्परा, सिलेटको Shital Pati चटाई र त्यससँग सम्बन्धित Murta प्रशोधन अन्य मान्यता प्राप्त परम्परा हुन्। मूल्य र गुणस्तर सामग्री, कामको समय, बुनाइको सीप र उत्पत्तिमा निर्भर हुन्छन्; आधिकारिक मान्यताले खास लुगा पाउने अधिकार दिँदैन। लोकसङ्गीतमा Baul सङ्गीत, Bhatiali, Gambhira, Bhawaiya, Dhamail, Jari-Sari, विवाह गीत र लोकनाटक पर्छन्। Baul सङ्गीत विशेषतः Kushtia क्षेत्र र Lalon सञ्जालसँग सम्बन्धित छ; गुरु, शिष्य, घुमन्ते सङ्गीतकार, परिवार, समूह, मञ्च, उत्सव र सञ्चारमाध्यममार्फत हस्तान्तरण हुन्छ। धार्मिक विषयवस्तु हुन सक्छ, तर यहाँ यसलाई सङ्गीत र विरासतमा आएका अभिव्यक्ति रूपअनुसार वर्गीकृत गरिएको छ। हस्तकलामा Jamdani, कढाइ गरिएको सिरक परम्परा (Nakshi Kantha), Nakshi Pati, Pattachitra, टेराकोटा, माटाका भाँडा, बाँस तथा बेत बुनाइ, पित्तल र तामाको काम, काठकला, शङ्खका सामग्री, कठपुतली र खेलौना पर्छन्। यान्त्रीकरण, कच्चा पदार्थको अभाव, नक्कली सामग्री, अनुचित पारिश्रमिक र नयाँ पुस्ताका उत्तराधिकारीको कमीले हस्तान्तरण कठिन बनाउँछन्। क्षेत्रीय वर्गीकरणले बंगलादेशबारे एकमुष्ट दाबी हुनबाट बचाउँछ। ढाका, नारायणगञ्ज र रूपगञ्ज Jamdani का लागि; टाङ्गाइल सारी बुनाइ र हातेतानका लागि; सिलेट र मौलवीबजार Shital Pati, Dhamail र मणिपुरी परम्पराका लागि; Kushtia, Jhenaidah र Chuadanga Baul सञ्जालका लागि; Chapai Nawabganj र Rajshahi Gambhira का लागि; तथा Rangpur Bhawaiya र अन्य गीतका रूपका लागि विशेष चिनिन्छन्। Rangamati, Bandarban र Khagrachhari वरपरको चिटागोङ्ग पहाडी क्षेत्रमा चाक्मा, मार्मा, त्रिपुरा, म्रो र तानचङ्ग्या समुदायका आफ्नै चलन र कपडा छन्। सहरीकरण, बसाइँसराइ, प्रवासी समुदाय, जलवायु घटना, पर्यटन, डिजिटल सञ्चारमाध्यम र मञ्चीय रूपान्तरणले जीवित परम्परा बदलिरहेका छन्। अभिलेखीकरण, सामुदायिक सहमति, सिकाइ, बजार, सहकारी र उचित पारिश्रमिकले हस्तान्तरणलाई सहयोग गर्न सक्छन्; UNESCO वा राष्ट्रिय सूचीले मान्यता जनाउँछ, तर स्वामित्व हस्तान्तरण गर्दैन र दीर्घकालीन निरन्तरता सुनिश्चित गर्दैन।