বাংলাদেশৰ ধৰ্ম

2022 চনৰ চূড়ান্ত লোকপিয়লত 165,158,616 জন বাসিন্দা নথিভুক্ত হৈছিল। মুছলমান 91.08 শতাংশ, হিন্দু 7.96 শতাংশ, বৌদ্ধ 0.61 শতাংশ, খ্ৰীষ্টান 0.30 শতাংশ আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামী 0.06 শতাংশ আছিল। মুছলমান জনসংখ্যা প্ৰধানকৈ ছুন্নী। শিয়া, আহমদীয়া, ছুফী, বাউল, বাহাই, প্ৰাণবাদী আৰু খিলঞ্জীয়া ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়, লগতে সৰু নাস্তিক গোটসমূহো ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অংশ। বৌদ্ধ সম্প্ৰদায় বিশেষকৈ Chittagong Hill Tracts আৰু Chattogram অঞ্চলত বাস কৰে; Sylhet-ত হিন্দুৰ অনুপাত তুলনামূলকভাৱে বেছি। সম্প্ৰদায় অনুসৰি খিলঞ্জীয়া লোকৰ বিশ্বাস বৌদ্ধ, খ্ৰীষ্টান বা নিজস্ব ধৰ্মীয় ৰূপৰ সৈতে মিহলি হ’ব পাৰে। সংবিধানৰ Article 2A অনুসৰি ইছলাম ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম। একে সময়তে সংবিধানে হিন্দু, বৌদ্ধ, খ্ৰীষ্টান আৰু আন ধৰ্মক সমমৰ্যাদা আৰু নিজৰ ধৰ্ম প্ৰকাশ, পালন আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ অধিকাৰ দিয়ে। Article 12-ত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা, সাম্প্ৰদায়িকতা আৰু ধৰ্মীয় নিৰ্যাতন বাদ দিয়া, আৰু ৰাজনৈতিক পক্ষপাতৰ বাবে বা আন গোটৰ বিৰুদ্ধে ধৰ্মৰ অপব্যৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰাৰ কথা আছে। Article 41-এ ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ক নিজৰ প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিচালনা কৰাৰ অধিকাৰো দিয়ে। বিদ্যালয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আন ধৰ্মৰ শিক্ষা বা অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিব নোৱাৰে। Ministry of Religious Affairs-এ চৰকাৰী অনুদান, ধৰ্মীয় বন্ধ, হজ আৰু উমৰাহ, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু প্ৰতিনিধি-দলৰ কাৰ্যসূচী তদাৰক কৰে। Islamic Foundation-এ মছজিদ, ইমাম, ইছলামিক শিক্ষা, হজ সেৱা আৰু জাকাত—অভাৱগ্ৰস্তৰ বাবে ধৰ্মীয় বাধ্যতামূলক দান—আদিত সহায় কৰে। Bangladesh Waqf Administration-এ স্থায়ীভাৱে উৎসৰ্গিত ধৰ্মীয় সম্পত্তি (Waqf) চম্ভালে। এনে সম্পত্তি সাধাৰণতে ভূমি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ত (Sub-Registry) সম্পাদিত দলিলৰ জৰিয়তে উৎসৰ্গা কৰা হয়; ইয়াত ভূমিৰ সঠিক বিৱৰণ, উৎসৰ্গাৰ শ্ৰেণী আৰু পৰিচালক বা সমিতিৰ তথ্য থাকে। তাৰ পিছত ভূমিৰ নথিৰ নামজাৰী বা সংশোধন, আৰু Waqf প্ৰশাসন, জিলা প্ৰশাসন বা পৰিদৰ্শকৰ পৰ্যালোচনা হয়। পঞ্জীয়নত তালিকা নম্বৰ আৰু EC নম্বৰ পোৱা যাব পাৰে। নিৰ্ধাৰিত মাচুল ভূমি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ত দিব লাগে। Ministry of Religious Affairs-এ নিৰ্দিষ্ট চৰ্তত মছজিদ, মন্দিৰ, গীৰ্জা, পেগোডা, ঈদৰ নামাজৰ স্থান, কবৰস্থান আৰু হিন্দু শ্মশান (Shmashan) সহায় কৰে। অনুদানৰ আবেদন বিনামূলীয়া; লক্ষ্য সময় 90 কৰ্মদিন বুলি উল্লেখ আছে। স্থানীয় Chairman, দায়বদ্ধ upazila-স্তৰৰ প্ৰশাসনিক বিষয়া বা সংসদৰ সদস্যৰ প্ৰমাণপত্ৰ বা সুপারিশ লাগিব পাৰে। Hindu, Buddhist আৰু Christian Religious Welfare Trust-সমূহে প্ৰতিষ্ঠান, উৎসৱ, শিক্ষা, কল্যাণ, বৃত্তি আৰু পুৰোহিত তথা ভিক্ষুৰ প্ৰশিক্ষণত সহায় কৰে। National Curriculum and Textbook Board (NCTB)-ৰ পাঠ্যক্ৰমত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক অনুসৰি ইছলাম, হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় শিক্ষা পৃথক কৰা হৈছে। বাস্তৱত বিদ্যালয়ত উপযুক্ত শিক্ষক নাথাকিলে অ-ইছলামিক শিক্ষাৰ প্ৰৱেশ সীমিত হ’ব পাৰে। Bangladesh Madrasah Education Board-ৰ আনুষ্ঠানিক ইছলামিক শিক্ষা পথত Ibtedayee বা Furquania-ৰ পৰা SSC-ৰ প্ৰায় সমতুল্য মাদ্ৰাছা অৰ্হতা (Dakhil), তাৰ পিছত HSC-ৰ প্ৰায় সমতুল্য অৰ্হতা (Alim), আৰু আগলৈ Fazil আৰু Kamil পৰ্যায় আছে। ব্যক্তিগত Dakhil আৰু Alim মাদ্ৰাছা স্থাপন আৰু স্বীকৃতিৰ নিয়ম 2025-ত নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল। হজৰ বাবে—মক্কালৈ ইছলামিক তীৰ্থযাত্ৰা—চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত দুয়োটা পথ আছে। পঞ্জীয়নৰ বাবে আগতীয়া পঞ্জীয়নৰ প্ৰমাণপত্ৰ আৰু পাছপ’ৰ্টকে ধৰি নথি লাগে; চৰকাৰী Hajj portal-ত তীৰ্থযাত্ৰী অনুসন্ধান, সংস্থাৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ যাচাই আৰু অভিযোগৰ পথ আছে। 2026-ৰ বাবে আগতীয়া পঞ্জীয়নৰ জমা BDT 350,000 বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। 2027-ৰ বাবে পঞ্জীয়নৰ শেষ তাৰিখ 26 September 2026, ভিছা আৰম্ভ হোৱাৰ সম্ভাব্য তাৰিখ 28 January 2027 আৰু বিমান সেৱা আৰম্ভ হোৱাৰ তাৰিখ 8 April 2027 দিয়া হৈছিল। মাচুল, পেকেজ আৰু কোটা প্ৰতি বছৰে সলনি হয়; পঞ্জীয়নৰ আগতে চৰকাৰী পৰ্টেলত পৰীক্ষা কৰক। উমৰাহ অনুজ্ঞাপত্ৰধাৰী সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ জৰিয়তে আৰু চৰকাৰী নিৰ্দেশনা অনুসৰি আয়োজন কৰিব লাগে। 2026-ৰ প্ৰকাশিত ধৰ্মীয় বন্ধৰ ভিতৰত 4 February-ত Shab-e-Barat, 17 March-ত Shab-e-Qadar, 20 March-ত Jumah-tul-Bidha, 19–23 March-ত Eid-ul-Fitr, 1 May-ত Buddha Purnima, 26–31 May-ত Eid-ul-Azha, 26 June-ত Ashura, 26 August-ত Eid-e-Milad-un-nabi, 4 September-ত Janmashtami, 20 আৰু 21 October-ত Durga Puja আৰু Bijoya Dashami, আৰু 25 December-ত Christmas আছে। ইছলামিক তাৰিখ চন্দ্ৰ দৰ্শনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; চৰকাৰী বন্ধ হ’লেও সকলো সম্প্ৰদায়ে একে ধৰণে পালন নকৰে। ধৰ্মীয় বিবাহ, বিবাহ-বিচ্ছেদ, অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আৰু জীৱনৰ আন ঘটনাত সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট সম্প্ৰদায় আৰু ধৰ্মীয় নেতাই সহায় কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে নাগৰিক জন্ম আৰু মৃত্যু পঞ্জীয়ন Registrar General আৰু Bangladesh Registration Information System (BDRIS)-ৰ জৰিয়তে হয় আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ পৰা পৃথক। মুছলমান বিবাহৰ বাবে Muslim Marriages and Divorces (Registration) Act 1974 অনুসৰি বিবাহ পঞ্জীয়ক (Nikah Registrar)-এ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। Muslim Family Laws Ordinance 1961 অনুসৰি বিবাহ-বিচ্ছেদত স্বামীয়ে Chairman-লৈ তালাকৰ জাননী আৰু পত্নীলৈ প্ৰতিলিপি পঠিয়াব লাগে; সাধাৰণতে 90 দিনৰ অপেক্ষা আৰু মীমাংসাৰ সময় থাকে। অতিৰিক্ত বিবাহৰ বাবে Arbitration Council-ৰ আগতীয়া অনুমোদন লাগে। Hindu Marriage Registration Act 2012-এ নথিৰ বাবে পঞ্জীয়নৰ অনুমতি দিয়ে; কিন্তু পঞ্জীয়ন নহ’লে হিন্দু আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন বিবাহ অবৈধ নহয়। Christian Marriage Act 1872 আৰু সীমিত বিধিগত পথ দিয়া Special Marriage Act 1872-ও প্ৰযোজ্য। সেয়ে বিবাহ, বিবাহ-বিচ্ছেদ আৰু উত্তৰাধিকাৰ প্ৰযোজ্য ধৰ্মভিত্তিক পাৰিবাৰিক আইন অনুসৰি বেলেগ হয়। পৰ্যালোচনা কৰা চৰকাৰী উৎসত ধৰ্মান্তৰ পঞ্জীয়নৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাধাৰণ প্ৰক্ৰিয়া নাই। ধৰ্মান্তৰৰ সময়ত সাধাৰণতে সম্প্ৰদায় বা ধৰ্মীয় নেতা জড়িত হয়; Article 41-এ ধৰ্ম পালন সুৰক্ষিত কৰে। তথাপি ব্যক্তিগতভাৱে ধৰ্মান্তৰিত লোক পৰিয়াল বা সমাজৰ হেঁচা, হয়ৰানি বা সামাজিক বিচ্ছিন্নতাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। Penal Code-ৰ Article 295A-এ কোনো ধৰ্ম বা ধৰ্মীয় বিশ্বাসক ইচ্ছাকৃত আৰু বিদ্বেষমূলকভাৱে অপমান কৰাটো শাস্তিযোগ্য কৰে; শাস্তিত সৰ্বাধিক দুই বছৰৰ কাৰাদণ্ড, জৰিমনা বা দুয়োটা থাকিব পাৰে। Article 39-ৰ মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা আইনী সীমাৰ অধীন। ফতোৱা কেৱল ধৰ্মীয় মতামত; স্থানীয় ধৰ্মীয় নেতাক অতিৰিক্তভাৱে শাস্তি দিবলৈ বা বিবাদৰ ৰায় দিবলৈ চৰকাৰী ক্ষমতা নিদিয়ে। তথাপি সুৰক্ষাৰ বাস্তৱ বলবৎকৰণ আৰু প্ৰৱেশ সকলো ঠাইত সমান নহয়। হিন্দু, বৌদ্ধ, খ্ৰীষ্টান, আহমদীয়া, শিয়া আৰু খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়ে হয়ৰানি, গণহিংসা, উপাসনাস্থলীত আক্ৰমণ আৰু ভূমি তথা সম্পত্তিৰ বিবাদৰ কথা জনাইছে। 2024-ৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পিছত United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)-এ সংখ্যালঘুৰ বিৰুদ্ধে আক্ৰমণ আৰু ভাঙচুৰ নথিভুক্ত কৰিছিল; কোনো ঘটনা ধৰ্মীয় নে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত সেয়া প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত পৃথকে মূল্যায়ন কৰিব লাগে। ভাবুকিৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষী, স্থানীয় প্ৰশাসন আৰু National Human Rights Commission (NHRC)-ৰ অনলাইন অভিযোগ ব্যৱস্থা বিবেচনা কৰিব পাৰি। Chittagong Hill Tracts-ত সুৰক্ষা আৰু প্ৰৱেশৰ অৱস্থা দেশৰ আন অংশৰ পৰা পৃথক হ’ব পাৰে।