သႃႇသၼႃႇၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

Census 2022 ၸုတ်းသုတ်းမၢႆၵူၼ်း 165,158,616။ Muslim 91.08%၊ Hindu 7.96%၊ Buddhist 0.61%၊ Christian 0.30%၊ သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇ 0.06%。 Muslim ပႃႈၼမ်ပဵၼ် Sunni။ Shiite၊ Ahmadi၊ Sufi၊ Baul၊ Baha'i၊ ၵူၼ်းယုမ်ႇၽီသၽႃႇဝ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ လႄႈၸုမ်း atheist ဢွၼ်ႇ ႁူမ်ႈႁၢင်ႈသႃႇသၼႃႇ။ Buddhist ယူႇၼမ်တီႈ Chittagong Hill Tracts/Chattogram၊ Hindu မီးႁူဝ်ႁၢင်ႈၼမ်တီႈ Sylhet။ ၸွမ်းၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸၢင်ႈႁူမ်ႈ Buddhist၊ Christian ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ယုမ်ႇၶွင်ၶဝ်။ Constitution Article 2A မၵ်းမၼ်း Islam ပဵၼ်သႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ တႃႇတၢင်ႇသႃႇသၼႃႇ Hindu၊ Buddhist၊ Christian လႄႈၸုမ်းတၢင်ႇ မီးၸၼ်ႉၽဵင်ႈၵၼ်လႄႈသုၼ်ႇၽိုၵ်း/ယုမ်ႇ/ပိုတ်ႇလွင်ႈသႃႇသၼႃႇ။ Article 12 ၵဵဝ်ႇ secularism၊ ႁႄႉ communalism/ၵၢၼ်တဵၵ်းၽူႈသႃႇသၼႃႇ၊ ႁၢမ်ႈၸႂ်ႉသႃႇသၼႃႇတႃႇပၼ်သုၼ်ႇလီၵၢၼ်မိူင်း/တေႃႇၸုမ်းတၢင်ႇ။ Article 41 ပၼ်ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇတင်ႈ၊ ထိင်း၊ ၵုမ်းၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈတဵၵ်းၽူႈႁဵၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈသွၼ်/ပၢင်ပွဲသႃႇသၼႃႇပိူင်တၢင်ႇ။ Ministry of Religious Affairs ၵုမ်းငိုၼ်းထႅမ်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဝၼ်းၵိုတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ် Hajj/Umrah၊ ပရူဝ်ႇၵရႅမ်လႄႇ/ၸုမ်းတႅၼ်း။ Islamic Foundation ၸွႆႈၸွမ်း mosque၊ imam၊ Islamic education၊ Hajj service၊ Zakat (ငိုၼ်းပုၼ်ႈသႃႇသၼႃႇတႃႇၵူၼ်းလူဝ်ႇ)။ Bangladesh Waqf Administration ၵုမ်းငိုၼ်း/တီႈလိၼ်လူင်းပၼ်ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ (Waqf) တႃႇယၢဝ်း။ Waqf ပႃႈၼမ်ႁဵတ်းၽိုၼ်တီႈ land registry (Sub-Registry)၊ တႅမ်ႈၶေႃႈမုၼ်းတီႈလိၼ်ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး၊ ပိူင် waqf၊ ၽူႈၵုမ်း/committee။ လိုၼ်းၼၼ်ႉထႅမ်လၢႆးလိၼ်/ၵႄႈၽိုၼ်လိၼ်၊ ထတ်း Waqf administration၊ district administration ဢမ်ႇၼၼ် inspector။ လူင်းမၢႆၸၢင်ႈလႆႈမၢႆ listing/EC။ ၵႃႈမၵ်းမၢႆၸၢႆႇတီႈလုမ်းလူင်းမၢႆလိၼ်။ Ministry of Religious Affairs ထႅမ် mosque၊ temple၊ church၊ pagoda၊ Eid prayer ground၊ cemetery၊ Hindu cremation ground (Shmashan) ၼႂ်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆ။ ၶေႃႈယွၼ်းငိုၼ်းထႅမ်လၢႆႈၵႃႈ၊ target 90 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇၽိုၼ်တႅၼ်း/ၶေႃႈၵမ်ႉၸွမ်းတီႈ Chairman၊ ၽူႈၸတ်း Upazila၊ ဢမ်ႇၼၼ် MP။ Hindu/Buddhist/Christian Religious Welfare Trusts ထႅမ်ၸုမ်း၊ ပွဲ၊ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်းထႅမ်၊ scholarship၊ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ priest/monk။ ပၢႆးႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၸႅၵ်ႇၸွမ်းသႃႇသၼႃႇၼႂ်း National Curriculum and Textbook Board (NCTB) ပဵၼ် Islamic၊ Hindu၊ Buddhist၊ Christian subject။ ၼႂ်းတႄႉၶဝ်ႈထိုင်သွၼ်တၢင်ႇသႃႇသၼႃႇၸၢင်ႈၶွပ်ႇၶၢတ်ႇ မိူဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဢမ်ႇမီးမေႃသွၼ်။ လၢႆး Islamic education ၶွင် Bangladesh Madrasah Education Board ၵႂႃႇတႄႇ Ibtedayee/Furquania တေႃႇတၢင်းမႃႇတီႈ SSC ၸိူင်ႉ Dakhil၊ HSC ၸိူင်ႉ Alim၊ ၵမ်းၼၼ်ႉ Fazil/Kamil။ ပိူင်တင်ႈ/ယိုၼ်ယၼ် Dakhil/Alim madrasah သုၼ်ႇတူဝ် ၵုမ်းမိူဝ်ႈ 2025။ တႃႇ Hajj (ၵၢၼ်ဝႆႈ Mecca) မီးလၢႆးၸိုင်ႈမိူင်း/သုၼ်ႇတူဝ်။ လူင်းမၢႆလူဝ်ႇၽိုၼ် pre-registration၊ passport၊ ၸၢင်ႈမီးတၢင်ႇဢၼ်။ Official Hajj portal ၸွႆႈႁႃၽူႈလႄႇ၊ ယိုၼ်ယၼ်လိုင်စင် agency၊ complaint channel။ deposit pre-registration 350,000 BDT မၢႆဝႆႉတႃႇ 2026။ တႃႇ 2027 deadline 26 September 2026၊ ၶၢဝ်း visa ၸၢင်ႈတႄႇ 28 January 2027၊ flight တႄႇ 8 April 2027။ ၵႃႈ၊ package၊ quota လႅၵ်ႈၵူႈပီ၊ ထတ်း portal တၢင်းၵၢၼ်ၵွၼ်ႇလူင်းမၢႆ။ Umrah ၸတ်းၽၢၼ်ႇ provider မီးလိုင်စင် ၸွမ်းၶေႃႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်း။ ဝၼ်းယဵၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပီ 2026: Shab-e-Barat 4 February၊ Shab-e-Qadar 17 March၊ Jumah-tul-Bidha 20 March၊ Eid-ul-Fitr 19–23 March၊ Buddha Purnima 1 May၊ Eid-ul-Azha 26–31 May၊ Ashura 26 June၊ Eid-e-Milad-un-nabi 26 August၊ Janmashtami 4 September၊ Durga Puja/Bijoya Dashami 20/21 October၊ Christmas 25 December။ ဝၼ်း Islam ၶိုၼ်ႈၵပ်းတူၺ်းလိူၼ်၊ ဝၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၵိုတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇမၢႆဝႃႈၵူႈၸုမ်းၵူႈပိူင်ၸတ်းမိူၼ်ၵၼ်။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸႅၵ်ႇၵၼ်၊ ပွႆႇၵူၼ်းသဵင်ႈ၊ လႄႈၶၢဝ်းၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈတၢင်ႇဢၼ် ၸတ်းၽၢၼ်ႇၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ/ၽူႈၼမ်းသႃႇသၼႃႇ။ လူင်းမၢႆၵိူတ်ႇ/သဵင်ႈ civil ႁဵတ်းၽၢၼ်ႇ Registrar General လႄႈ Bangladesh Registration Information System (BDRIS)၊ ၸႅၵ်ႇတၢင်ႇပၢင်ပွဲသႃႇသၼႃႇ။ Muslim marriage Muslim Marriages and Divorces (Registration) Act 1974 တိုၵ်းႁႂ်ႈလူင်းမၢႆတီႈ Nikah Registrar။ မိူဝ်ႈ talaq ပေႃႈပၼ်လိၵ်ႈတႃႇၸႅၵ်ႇၵၼ်တေႃႇ Chairman လႄႈၽိုၼ်တေႃႇမေး ၸွမ်း Muslim Family Laws Ordinance 1961၊ ပႃႈၼမ်ၸွမ်း 90 ဝၼ်းတႃႇပႂ်ႉ/ၵႄႈၵၼ်။ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းထႅင်ႈလူဝ်ႇၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉ Arbitration Council ဢွၼ်။ Hindu Marriage Registration Act 2012 ပၼ်လူင်းမၢႆတႃႇၽိုၼ်သက်သေ၊ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း Hindu ၸွမ်းပိူင်သႃႇသၼႃႇပဵၼ်ဢၽိတ်းမိူဝ်ႈဢမ်ႇလူင်းမၢႆ။ Christian Marriage Act 1872 လႄႈ Special Marriage Act 1872 ဢၼ်ၶွပ်ႇၶၢတ်ႇၸႂ်ႉထႅင်ႈ။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸႅၵ်ႇၵၼ်၊ ၶေႃႈၽိုၼ်ပိုင်ႈ ၶိုၼ်ႈၵပ်းၵူတ်းမၢႆၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်းသႃႇသၼႃႇ။ ၸွမ်းၽိုၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ထတ်းယဝ်ႉ မိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉဢမ်ႇမီးလၢႆးၵၢင်တႃႇလူင်းမၢႆၵၢၼ်လႅၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈသႃႇသၼႃႇပႃႈၼမ်ၸတ်းၽၢၼ်ႇၸုမ်း/ၽူႈၼမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ Article 41 ၵုမ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ။ ၵူၼ်းလႅၵ်ႈသႃႇသၼႃႇတူဝ်ၵေႃႉ ၸၢင်ႈၺႃးၵၢၼ်တဵၵ်းတဵင်ၼႃႈႁိူၼ်း/ၸုမ်း၊ ၵၢၼ်ၵဝ်ႇၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ယူႇၵေႃႉလဵဝ်။ Penal Code Article 295A ႁဵတ်းၽိတ်းမိူဝ်ႈမီးၸႂ်လႄႈရည်ရွယ်တႅမ်ႈသႃႇသၼႃႇ/ၶေႃႈယုမ်ႇ၊ တၢမ်ႇၸၢင်ႈထိုင်ၶွၵ်ႈ 2 ပီ၊ ၶွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်တင်းသွင်။ Freedom of expression Article 39 မီးၶွပ်ႇၵူတ်းမၢႆ။ Fatwa ပဵၼ်ၵူၺ်းၶေႃႈထၢင်ႇၽူႈသႃႇသၼႃႇ၊ ဢမ်ႇပၼ်ပုၼ်ႈဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းတႃႇတၢမ်ႇဢမ်ႇၽၢၼ်ႇလုမ်း ဢမ်ႇၼၼ်တတ်းသိၼ်ပၼ်ႁႃ။ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၵုမ်းလႄႈၶဝ်ႈထိုင်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵူႈတီႈ။ Hindu၊ Buddhist၊ Christian၊ Ahmadi၊ Shiite၊ လႄႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁၢႆးငၢၼ်းႁုၼ်ႈႁႅင်း၊ mob violence၊ တိုၵ်းတီႈဝႆႈ၊ ပၼ်ႁႃတီႈလိၼ်/ၶွင်။ ဝၢႆးၵၢၼ်လႅၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း 2024၊ OHCHR တႅမ်ႈတိုၵ်း/ယႃႉၶွင် minority; ၵၢၼ်ၸုၵ်းသႃႇသၼႃႇ/ၵၢၼ်မိူင်း ထုၵ်ႇထတ်းတႃႇၵူႈဢမူႉ။ မီးၶေႃႈၶႄႇ တိတ်းတေႃႇရဲ/ၽူႈၸတ်းၼႂ်းတီႈ၊ National Human Rights Commission (NHRC) online complaint။ ငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး/ၶဝ်ႈထိုင် Chittagong Hill Tracts ၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း။