બાંગ્લાદેશમાં બેરોજગારી

મુખ્ય બેરોજગારી દર બાંગ્લાદેશમાં આવક ગુમાવવાના સમગ્ર જોખમને દર્શાવતો નથી. આશરે 84% રોજગાર અનૌપચારિક છે; અપૂરતું રોજગાર, નિરાશ થઈ કામ શોધવાનું બંધ કરનારા લોકો અને રોજગાર, શિક્ષણ કે તાલીમથી બહાર રહેલા લોકો બેરોજગારીના દરમાં સંપૂર્ણપણે ગણાતા નથી. 2024માં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના લોકો માટે બેરોજગારીનો દર 3.66% હતો—પુરુષોમાં 3.75% અને સ્ત્રીઓમાં 3.48%. તૃતીય શિક્ષણ ધરાવતા લોકોમાં તે 13.54% હતો, જ્યારે 15–29 વર્ષની વયના લોકોનો NEET દર 20.3% હતો. આ આંકડા જુદી જુદી પરિસ્થિતિઓ દર્શાવે છે; તેમને એકબીજાના બદલે વાપરવા નહીં. યોગદાનનો પ્રમાણભૂત રેકોર્ડ, રાહ જોવાની અવધિ, ચુકવણીનું સૂત્ર કે નોકરી શોધવા સંબંધિત દંડ ધરાવતી સામાન્ય રાષ્ટ્રીય બેરોજગારી વીમા વ્યવસ્થા નથી. કામ ગુમાવતાં પહેલાં પરિવારો ઘણીવાર બચત, કુટુંબ કે સમુદાયની મદદ, અનૌપચારિક કામ અને લક્ષિત આજીવિકા અથવા રોકડ કાર્યક્રમો પર આધાર રાખે છે. અનૌપચારિક કામદારોની આવકનું જોખમ ખાસ ઊંચું છે, કારણ કે તેમને ઔપચારિક સમાપ્તિ રક્ષણ અથવા નોકરી ગુમાવ્યા પછી નિયમિત સહાય ન પણ મળે. Unemployed Workers Protection Programme (UWPP) સામાન્ય બેરોજગારી વીમાને બદલે મર્યાદિત લક્ષિત ચુકવણી આપે છે. તેનો હેતુ નિકાસલક્ષી કારખાનાંના એવા કામદારોને સહાય કરવાનો છે જેઓ હાલમાં બેરોજગાર છે અને નોકરી ગુમાવતાં પહેલાં ઓછામાં ઓછા છ મહિના કારખાનાના પગારપત્રક પર હતા. અરજદારોને સામાન્ય રીતે National ID, કારખાનાનું ઓળખપત્ર, તે ID સાથે જોડાયેલું વ્યક્તિગત બેંક અથવા મોબાઇલ નાણાકીય-સેવા ખાતું અને નોકરી ગુમાવ્યાનો પુરાવો જોઈએ. ઑનલાઇન સ્વ-નોંધણી ઉપલબ્ધ છે અને ફરિયાદ માટેનો માર્ગ પણ છે. ખોટી માહિતી આપવાથી કાનૂની પરિણામો આવી શકે છે. પાત્ર લાભાર્થીઓને વધુમાં વધુ ત્રણ મહિના માટે દર મહિને Tk 5,000 મળી શકે છે. 2025–26 માટે કાર્યક્રમનું લક્ષ્ય 0.33 લાખ લોકો અને બજેટ Tk 30.32 કરોડ છે. Employment Generation Programme for the Poorest (EGPP) મોસમી જાહેર-કાર્ય કાર્યક્રમ છે, વ્યક્તિગત બેરોજગારી ભથ્થું નહીં. તે કામ કરવા સક્ષમ, કાર્યકારી વયના ગરીબ લોકોને લક્ષ્ય બનાવે છે; જમીનવિહોણાં અને ઓછી આવકવાળાં કુટુંબો તથા સંબંધિત પશુધન ન ધરાવતા કુટુંબોને પ્રાથમિકતા આપે છે. સ્થાનિક Ward, Union અને Upazila સમિતિઓ સહભાગીઓને પસંદ કરી job card આપે છે. સામાન્ય રીતે કાર્યક્રમ 40 કાર્યદિવસના બે ચક્રમાં ચાલે છે; રોજ સાત કલાક કામ, દિવસના Tk 400 વેતન અને રોજની Tk 25 ફરજિયાત બચત હોય છે. ચુકવણી સાપ્તાહિક થાય છે અને સામાન્ય રીતે એક કુટુંબમાંથી એક જ સભ્ય ભાગ લે છે. 2025–26 માટે લક્ષ્ય 4 લાખ સહભાગીઓ અને બજેટ Tk 1,650.63 કરોડ છે. EGPP મુખ્યત્વે ગ્રામીણ સમુદાયો અને ઓછી મોસમી આવકના સમય માટે રચાયેલ છે; તેથી ખાસ કરીને ઘણા શહેરી કામદારો સહિત દરેક બેરોજગાર વ્યક્તિને આવરી લેતું નથી. EGPP+ કૉક્સ બજારમાં આપત્તિ અને આઘાત-વિશિષ્ટ વ્યવસ્થા પૂરી પાડે છે. તે 18–65 વર્ષની વયના, વાર્ષિક કુટુંબ આવક Tk 48,000થી ઓછી હોય તેવા લોકોને લાગુ પડે છે અને કામના દિવસે Tk 400ની સાપ્તાહિક ચુકવણી આપે છે. 2025–26નું લક્ષ્ય 1.6 લાખ લોકો છે. Food for Work, ગ્રામીણ માળખાકીય સુવિધાઓ માટે માટીકામ, VGF, VGD, VWB, OMS, FFP અને Department of Social Servicesનાં ભથ્થાં સહિતની અન્ય સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ ગરીબી, ખોરાક કે કટોકટીની જરૂરિયાતમાં મદદ કરી શકે છે. પાત્રતા અને આવરણ કાર્યક્રમ, સ્થાનિક પસંદગી અને ઉપલબ્ધ બજેટ પર આધારિત હોવાથી તેમને સામાન્ય બેરોજગારી ચુકવણી ન ગણવી. નોકરી શોધવામાં BMET અને District Employment and Manpower Officesની મદદ મળી શકે છે; તેઓ ઉમેદવાર નોંધણી, વિદેશી રોજગાર મધ્યસ્થી, ભલામણ અને તાલીમ સંબંધિત કેટલીક સેવાઓ આપે છે. ખાનગી ભરતી એજન્ટોને BMETની RAIMS વ્યવસ્થા મારફતે લાઇસન્સ મળે છે. તમામ સ્થાનિક નોકરી શોધનારાઓને આવરી લેતી એક જ રાષ્ટ્રીય જાહેર રોજગાર-મેળવણી સેવા હોવાનો સ્પષ્ટ પુરાવો નથી; ઘણા લોકો અનૌપચારિક સંપર્કો, ખાનગી માધ્યમો અને કાર્યક્રમ આધારિત ભલામણોનો ઉપયોગ કરે છે. પરત ફરતા સ્થળાંતરિત કામદારો Wage Earners' Welfare Board સાથે જોડાયેલા RAISE અને કલ્યાણ કેન્દ્રો મારફતે નોંધણી, પરામર્શ, એકમુશ્ત રોકડ, ભલામણ અને આજીવિકા કે સ્વરોજગાર સહાય મેળવી શકે છે. વિદેશી રોજગાર આવક તરફ પાછા ફરવાનો માર્ગ બની શકે છે, પરંતુ ભરતી, મુસાફરી અને દેવાના મોટા જોખમો પણ ઊભા કરી શકે છે. સ્થળાંતર પહેલાં કરાર, વિઝા, તબીબી જરૂરિયાતો, ટિકિટ, રસીદો અને BMET મંજૂરી તપાસો તથા જ્યાં લાગુ પડે ત્યાં લાઇસન્સ ધરાવતી ભરતી એજન્સી વાપરો. અનૌપચારિક કામદારો, સ્ત્રીઓ, યુવાનો, વિકલાંગ લોકો, શિક્ષિત નોકરી શોધનારાઓ, શહેરી ગરીબ કુટુંબો અને પરત ફરતા સ્થળાંતરિત કામદારો માટે સહાયની ઉપલબ્ધતા અસમાન છે. કાર્યક્રમના નિયમો, ક્વોટા, ચકાસણી, ચુકવણી માધ્યમો અને બજેટ બદલાઈ શકે છે; અરજી પહેલાં જવાબદાર કાર્યક્રમ કચેરી પાસે હાલની પાત્રતા પુષ્ટિ કરો.