बांगलादेशमधील बेरोजगारी

बेरोजगारीचा मुख्य दर बांगलादेशमध्ये उत्पन्न गमावण्याचा संपूर्ण धोका दाखवत नाही. सुमारे 84% रोजगार अनौपचारिक आहे; अपुरी रोजगारस्थिती, निराश होऊन कामाचा शोध सोडलेले लोक आणि रोजगार, शिक्षण किंवा प्रशिक्षणाबाहेरील लोक बेरोजगारीच्या दरात पूर्णपणे दिसत नाहीत. 2024 मध्ये 15 वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या लोकांसाठी बेरोजगारीचा दर 3.66% होता; पुरुषांसाठी 3.75% आणि महिलांसाठी 3.48%. तृतीयक शिक्षण घेतलेल्या लोकांमध्ये तो 13.54% होता, तर 15–29 वयोगटातील NEET दर 20.3% होता. हे आकडे वेगवेगळ्या परिस्थिती दाखवतात; त्यांची परस्पर अदलाबदल करू नये. नियमित योगदान नोंद, प्रतीक्षा कालावधी, देयकाची गणना किंवा नोकरी शोधण्याशी जोडलेली दंडात्मक अट असलेली सर्वसाधारण राष्ट्रीय बेरोजगारी विमा व्यवस्था नाही. काम गमावण्यापूर्वी कुटुंबे अनेकदा बचत, नातेवाईक किंवा समुदायाचा आधार, अनौपचारिक काम आणि लक्षित उपजीविका किंवा रोख मदत योजनांवर अवलंबून असतात. अनौपचारिक कामगारांना उत्पन्न गमावण्याचा विशेषतः मोठा धोका असतो, कारण त्यांच्या कामात औपचारिक सेवासमाप्ती संरक्षण किंवा काम गेल्यानंतर नियमित मदत नसू शकते. Unemployed Workers Protection Programme, संक्षेपाने UWPP, सर्वसाधारण बेरोजगारी विम्याऐवजी मर्यादित लक्ष्यित देयक देते. नोकरी गमावण्यापूर्वी किमान सहा महिने कारखान्याच्या वेतनपटावर असलेल्या आणि सध्या बेरोजगार असलेल्या निर्याताभिमुख कारखान्यांतील कामगारांसाठी ते आहे. अर्जदारांना सामान्यतः National ID, कारखान्याचे ओळखपत्र, त्या ID शी जोडलेले वैयक्तिक बँक खाते किंवा मोबाइल वित्तीय सेवा खाते आणि नोकरी गमावल्याचा पुरावा आवश्यक असतो. ऑनलाइन स्वयंनोंदणी उपलब्ध असून तक्रार निवारण मार्गही आहे. खोटी माहिती दिल्यास कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात. पात्र लाभार्थ्यांना दरमहा Tk 5,000, जास्तीत जास्त तीन महिन्यांपर्यंत मिळू शकतात. 2025–26 साठी योजनेचे लक्ष्य 0.33 लाख लोक असून अर्थसंकल्प Tk 30.32 कोटी आहे. Employment Generation Programme for the Poorest (EGPP) ही हंगामी सार्वजनिक कामांची योजना आहे; वैयक्तिक बेरोजगारी भत्ता नाही. काम करण्यायोग्य वयातील गरीब लोकांना ती लक्ष्य करते; भूमिहीन आणि कमी उत्पन्नाची कुटुंबे तसेच संबंधित पशुधन नसलेली कुटुंबे यांना प्राधान्य असते. स्थानिक Ward, Union आणि Upazila समित्या सहभागी निवडतात आणि नोकरी कार्ड देतात. ही योजना सामान्यतः प्रत्येकी 40 कामकाजाच्या दिवसांच्या दोन चक्रांत चालते; दररोज सात तास काम, Tk 400 रोजंदारी आणि दररोज Tk 25 अनिवार्य बचत असते. देयके साप्ताहिक असतात आणि सामान्यतः एका कुटुंबातील एकच सदस्य सहभागी होतो. 2025–26 साठी लक्ष्य 4 लाख सहभागी आणि अर्थसंकल्प Tk 1,650.63 कोटी आहे. EGPP मुख्यतः ग्रामीण समुदाय आणि हंगामी मंद काळातील उत्पन्न सहाय्यासाठी तयार केलेली असल्याने ती प्रत्येक बेरोजगार व्यक्तीला, विशेषतः अनेक शहरी कामगारांना, लागू होत नाही. EGPP+ Cox's Bazar मध्ये आपत्ती आणि धक्क्यांशी संबंधित विशेष व्यवस्था देते. ती 18–65 वयोगटातील, वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न Tk 48,000 पेक्षा कमी असलेल्या लोकांना लागू होते आणि प्रत्येक कामाच्या दिवसासाठी Tk 400 देते; देयके साप्ताहिक असतात. 2025–26 चे लक्ष्य 1.6 लाख लोक आहे. Food for Work, ग्रामीण पायाभूत सुविधांसाठी मातीची कामे, VGF, VGD, VWB, OMS, FFP आणि Department of Social Services भत्ते यांसारख्या इतर सामाजिक सुरक्षा योजना गरिबी, अन्न किंवा आपत्कालीन गरजांसाठी मदत करू शकतात. पात्रता आणि व्याप्ती योजना, स्थानिक निवड आणि उपलब्ध अर्थसंकल्पावर अवलंबून असल्याने त्यांना सर्वसाधारण बेरोजगारी देयके म्हणू नये. काम शोधण्यासाठी BMET आणि District Employment and Manpower Offices उमेदवार नोंदणी, परदेशी रोजगारातील मध्यस्थी, संदर्भ आणि प्रशिक्षणाशी संबंधित काही सेवा देऊ शकतात. खासगी भरती एजंटना BMET च्या RAIMS प्रणालीद्वारे परवाना दिला जातो. सर्व देशांतर्गत नोकरी शोधणाऱ्यांसाठी एकच राष्ट्रीय सार्वजनिक रोजगार जुळवणी सेवा असल्याचा स्पष्ट पुरावा बांगलादेशमध्ये नाही; अनेक लोक अनौपचारिक संपर्क, खासगी मार्ग आणि कार्यक्रमांद्वारे मिळणाऱ्या संदर्भांवर अवलंबून असतात. परतणाऱ्या स्थलांतरितांना RAISE आणि Wage Earners' Welfare Board शी संबंधित कल्याण केंद्रांद्वारे नोंदणी, समुपदेशन, एकरकमी रोख मदत, संदर्भ आणि उपजीविका किंवा स्वयंरोजगार मदत मिळू शकते. परदेशातील रोजगार उत्पन्न पुन्हा सुरू करण्याचा मार्ग ठरू शकतो; पण भरती, प्रवास आणि कर्जाचे मोठे धोकेही निर्माण होऊ शकतात. स्थलांतरापूर्वी करार, व्हिसा, वैद्यकीय अटी, तिकीट, पावत्या आणि BMET मंजुरी तपासा; लागू असल्यास परवानाधारक भरती एजंट वापरा. अनौपचारिक कामगार, महिला, तरुण, अपंग व्यक्ती, शिक्षित नोकरी शोधणारे, शहरी गरीब कुटुंबे आणि परतणारे स्थलांतरित यांच्यासाठी उपलब्धता असमान आहे. योजना नियम, कोटा, पडताळणी, देयक मार्ग आणि अर्थसंकल्प बदलू शकतात; म्हणून अर्ज करण्यापूर्वी जबाबदार योजना कार्यालयाकडून सध्याची पात्रता निश्चित करा.