बंगलादेशमा बेरोजगारी

बेरोजगारीको मुख्य दरले बंगलादेशमा आय गुमाउने जोखिमको पूरा चित्र देखाउँदैन। रोजगारीमध्ये करिब 84% अनौपचारिक छ, र अल्परोजगारी, काम खोज्न निरुत्साहित भएका व्यक्ति तथा रोजगारी, शिक्षा वा तालिमबाहिरका मानिस बेरोजगारी दरमा पूर्ण रूपमा समेटिँदैनन्। 2024 मा १५ वर्ष वा माथिका मानिसको बेरोजगारी दर 3.66%, पुरुषको 3.75% र महिलाको 3.48% थियो। उच्च शिक्षा हासिल गरेका मानिसमध्ये दर 13.54% थियो; १५–२९ वर्षको NEET दर 20.3% थियो। यी तथ्याङ्कले फरक अवस्था जनाउँछन् र एकअर्काको सट्टा प्रयोग गर्नु हुँदैन। निश्चित योगदान अभिलेख, प्रतीक्षा अवधि, भुक्तानी सूत्र वा काम खोज्नेसम्बन्धी दण्ड भएको सामान्य राष्ट्रिय बेरोजगारी बीमा छैन। काम गुम्नुअघि घरपरिवार प्रायः बचत, परिवार वा समुदायको सहयोग, अनौपचारिक काम र लक्षित जीविकोपार्जन वा नगद कार्यक्रममाथि निर्भर हुन्छन्। अनौपचारिक कामदारको आय जोखिम विशेष उच्च हुन्छ, किनकि काम गुमेपछि औपचारिक सेवाअन्त्य सुरक्षा वा नियमित सहयोग नहुन सक्छ। Unemployed Workers Protection Programme (UWPP) ले सामान्य बेरोजगारी बीमा होइन, सीमित लक्षित भुक्तानी दिन्छ। यो अहिले बेरोजगार भएका र काम गुम्नुअघि कम्तीमा छ महिना कारखानाको तलब सूचीमा रहेका निर्यातमुखी कारखानाका कामदारका लागि हो। आवेदकलाई सामान्यतया National ID, कारखानाको परिचयपत्र, त्यसै ID सँग जोडिएको व्यक्तिगत बैंक वा मोबाइल वित्तीय सेवाको खाता र काम गुमेको प्रमाण चाहिन्छ। अनलाइन स्वदर्ता उपलब्ध छ र गुनासो माध्यम पनि छ। झुटो जानकारी दिँदा कानुनी परिणाम हुन सक्छ। योग्य व्यक्तिले बढीमा तीन महिनासम्म प्रतिमहिना Tk 5,000 पाउन सक्छन्। 2025–26 का लागि कार्यक्रमको लक्ष्य 0.33 lakh मानिस र बजेट Tk 30.32 crore छ। Employment Generation Programme for the Poorest (EGPP) व्यक्तिगत बेरोजगारी भत्ता होइन, मौसमी सार्वजनिक निर्माण कार्यक्रम हो। यसले काम गर्न सक्ने उमेरका गरिब मानिसलाई लक्षित गर्छ; भूमिहीन र न्यून आय भएका तथा सम्बन्धित पशुधन नभएका घरपरिवारलाई प्राथमिकता दिन्छ। स्थानीय Ward, Union र Upazila समितिले सहभागी छान्छन् र रोजगार कार्ड दिन्छन्। कार्यक्रम सामान्यतया ४० कार्यदिनका दुई चरणमा चल्छ; दिनको सात घण्टा काम, दैनिक Tk 400 भुक्तानी र दैनिक Tk 25 अनिवार्य बचत हुन्छ। साप्ताहिक भुक्तानी हुन्छ र सामान्यतया एक घरपरिवारबाट एकजना मात्र सहभागी हुन्छ। 2025–26 का लागि लक्ष्य 4 lakh सहभागी र बजेट Tk 1,650.63 crore छ। EGPP मुख्यतः ग्रामीण समुदाय र कम रोजगारीको मौसममा आय सहयोगका लागि бүтээгдсэн тул бүх बेरोजगार व्यक्ति, विशेषतः धेरै सहरी कामदार, समेट्दैन। EGPP+ ले Cox's Bazar मा विपद् र धक्कासम्बन्धी लक्षित व्यवस्था दिन्छ। यो १८–६५ वर्षका र वार्षिक घरपरिवार आय Tk 48,000 भन्दा कम भएका मानिसमा लागू हुन्छ; काम गरेको दिनको Tk 400 साप्ताहिक रूपमा दिइन्छ। 2025–26 को लक्ष्य 1.6 lakh मानिस हो। Food for Work, ग्रामीण पूर्वाधारका लागि माटो खन्ने काम, VGF, VGD, VWB, OMS, FFP र Department of Social Services का भत्तासहित अन्य सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमले गरिबी, खाद्य वा आपत्कालीन आवश्यकतामा सहयोग दिन सक्छन्। पात्रता र पहुँच कार्यक्रम, स्थानीय छनोट र उपलब्ध बजेटअनुसार भएकाले तिनलाई सामान्य बेरोजगारी भत्ता भन्नु हुँदैन। काम खोज्ने क्रममा BMET र District Employment and Manpower Offices ले उम्मेदवार दर्ता, वैदेशिक रोजगारीको मध्यस्थता, सिफारिस र केही तालिमसम्बन्धी सेवा दिन सक्छन्। निजी भर्ती एजेन्टलाई BMET को RAIMS प्रणालीले इजाजत दिन्छ। बंगलादेशमा सबै घरेलु काम खोज्नेका लागि एउटै स्पष्ट प्रमाण भएको राष्ट्रिय सार्वजनिक रोजगारी मिलान सेवा छैन; धेरै मानिस अनौपचारिक सम्पर्क, निजी माध्यम र कार्यक्रमका सिफारिसमा निर्भर हुन्छन्। फर्केका आप्रवासीले Wage Earners' Welfare Board सँग जोडिएका RAISE र कल्याण केन्द्रमार्फत दर्ता, परामर्श, एकपटकको नगद सहयोग, सिफारिस तथा जीविकोपार्जन वा स्वरोजगार सहयोग पाउन सक्छन्। विदेशी रोजगारीले आयमा फर्कने अवसर दिन सक्छ, तर यसले भर्ती, यात्रा र ऋणको उल्लेख्य जोखिम पनि सिर्जना गर्न सक्छ। आप्रवासनअघि सम्झौता, भिसा, स्वास्थ्य परीक्षणका सर्त, टिकट, रसिद र BMET स्वीकृति जाँच्नुहोस्; आवश्यक भए इजाजतप्राप्त भर्ती एजेन्सी प्रयोग गर्नुहोस्। अनौपचारिक कामदार, महिला, युवा, अपाङ्गता भएका व्यक्ति, शिक्षित काम खोज्ने, सहरी गरिब घरपरिवार र फर्केका आप्रवासीका लागि पहुँच असमान छ। कार्यक्रम नियम, कोटा, प्रमाणीकरण, भुक्तानी माध्यम र बजेट परिवर्तन हुन सक्छ; आवेदनअघि जिम्मेवार कार्यक्रम कार्यालयसँग हालको योग्यता पुष्टि गर्नुहोस्।