बंगलादेशको श्रम बजार

2024 Labour Force Survey अनुसार १५ वर्ष वा माथिका मानिसको श्रमशक्ति सहभागिता दर 58.08% थियो; पुरुषको 79.96% र महिलाको 38.41%। कृषि अझै कामको सबैभन्दा ठूलो स्रोत हो, जबकि सहरी माग सेवा र उद्योगमा बढी केन्द्रित छ। स्वरोजगारी, आफ्नै खातामा काम, अवैतनिक पारिवारिक काम, दैनिक ज्यालादारी र सूक्ष्म उद्यम संरचनागत रूपमा महत्त्वपूर्ण छन्। बंगलादेशका प्राथमिकता क्षेत्रहरूमा कृषि तथा खाद्य प्रशोधन, तयारी पोशाक, ICT तथा सफ्टवेयर, औषधि, छाला, हल्का इन्जिनियरिङ र जुट पर्छन्; साथै प्लास्टिक, जहाज निर्माण, पर्यटन, रसद, स्वास्थ्य सेवा, नवीकरणीय ऊर्जा, इलेक्ट्रोनिक्स र हस्तकला छन्। तयारी पोशाक र निर्यात प्रशोधन क्षेत्र प्रमुख उत्पादन माध्यम हुन्; BEPZA ले आठ निर्यात प्रशोधन क्षेत्र र एउटा आर्थिक क्षेत्र सञ्चालन गर्छ। रोजगारी Dhaka र Savar, Narayanganj, Chattogram, Cumilla, Ishwardi, Uttara, Mongla तथा Jashore र Patuakhali जस्ता विकासशील स्थान वरपर केन्द्रित छ। क्षेत्रीय पहुँच समान छैन: 2016 देखि Dhaka मा खुद रोजगारी सिर्जना भएको छ भने Chattogram, Rajshahi र Sylhet मा उल्लेख्य खुद रोजगारी ह्रास भएको छ। शिक्षा र प्राविधिक तालिम सधैँ नियोक्ताको मागसँग मेल खाँदैन। BTEB ले व्यावसायिक, डिप्लोमा र छोटो पाठ्यक्रमका बाटा दिन्छ; NSDA ले मापदण्ड, प्रदायक दर्ता, मूल्याङ्कन, प्रमाणपत्र र अघिल्लो सीपको मान्यताको समन्वय गर्छ। सम्पूर्ण अर्थतन्त्रलाई समेट्ने एउटै न्यूनतम तलब छैन; Minimum Wage Board ले क्षेत्रगत दर तोक्छ र समेटिएका तयारी पोशाक कामदारका लागि राजपत्रमा प्रकाशित दर प्रतिमहिना Tk 12,500 कुल तलब हो। वयस्कको सामान्य मानक दिनको आठ र हप्ताको ४८ घण्टा हो; क्षेत्र र अतिरिक्त कामका नियम लागू हुन्छन्। Bangladesh Bank अनुसार 2026 फेब्रुअरीमा नाममात्र तलब वृद्धि वार्षिक आधारमा 8.06% थियो, जबकि समग्र मुद्रास्फीति 9.13% थियो। सरकारी रिक्त पद Smart Job मा खोज्न सकिन्छ; निजी क्षेत्रमा रोजगार मिलान भने नियोक्ता, पोर्टल, मध्यस्थ र अनौपचारिक सम्पर्कबीच खण्डित छ। Bangladesh Labour Act 2006 ले समेटिएका कार्यस्थलमा तलब, भुक्तानी, समय, बिदा, व्यावसायिक सुरक्षा, कल्याण, प्रशिक्षुता, युनियन र विवाद समेट्छ; DIFE ले श्रम नियम निरीक्षण र कार्यान्वयन गर्छ, जबकि निर्यात प्रशोधन क्षेत्रमा Bangladesh EPZ Labour Act 2019 र 2022 का नियम लागू हुन्छन्। वैदेशिक रोजगारी श्रम आपूर्तिको ठूलो माध्यम हो: BMET ले जिल्ला कार्यालय, TTC र IMT मार्फत दर्ता र तालिम सम्हाल्छ; BOESL सरकारी स्वामित्वको भर्ती माध्यम हो; OEP प्रक्रियाले NID र BMET दर्तालाई प्रमाणित रोजगारी, सीप वा भाषा तालिम, राहदानी, स्वास्थ्य परीक्षण र भिसाका चरण, आप्रवासन स्वीकृति तथा प्रस्थानसँग जोड्छ। आप्रवासन लागत र जोखिम गन्तव्य, नियोक्ता र भर्ती माध्यमअनुसार फरक पर्छन्। बंगलादेशले 2024–25 आर्थिक वर्षमा कामदारका रेमिटेन्सबाट करिब USD 30.33 billion प्राप्त गर्‍यो। 2016 देखि कामकाजी उमेरका युवा जनसंख्या करिब 14 million ले बढेको छ भने रोजगारी 8.7 million ले बढेको छ; यसले सीप नमिल्नु, औपचारिक रोजगारी सिर्जना कमजोर हुनु, वास्तविक तलबमाथि दबाब, हेरचाह र आवागमनका अवरोध तथा कम उत्पादकत्वलाई श्रम बजारका मुख्य चुनौती बनाएको छ।