ၵၢၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႂ်းမိူင်းပင်ၵလႃးတေႇ

ၶၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တူဝ်လူင် ဢမ်ႇၼႄႁၢင်ႈၽေးငိုၼ်းဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းပင်ၵလႃးတေႇ။ ႁူဝ်ၶၼ်ၵၢၼ် 84% ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်ၶၢဝ်း၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁႃထႅင်ႈ လႄႈၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼႂ်းၵၢၼ်၊ ပၢႆးႁဵၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်သွၼ်ဢမ်ႇၵဵပ်းၼႂ်းၶၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။ ပီ 2024 ၶၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ပဵၼ် 3.66% တႃႇဢႃႇယု 15 ၶိုၼ်ႈ၊ 3.75% တႃႇၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈ 3.48% တႃႇၵူၼ်းယိင်း။ ၵူၼ်းမီးပၢႆးႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 13.54%၊ ၶၼ် NEET တႃႇဢႃႇယု 15–29 ပဵၼ် 20.3%။ ၶေႃႈၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၵူႈပိူင်၊ ယႃႇဢဝ်တႅၼ်းၵၼ်။ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၸွႆႈယေႃႈဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးပိူင်ငိုၼ်းၵွင်ပွင်ၸွႆႈ၊ ဝၼ်းပႂ်ႉ၊ လၢႆးၼပ်ႉငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၵမ်ႉၵၢၼ်ႁႃၵၢၼ်တႅတ်ႈတေႃး။ ၵွၼ်ႇသုမ်းၵၢၼ် ႁိူၼ်းၸၢင်ႈယึတ်းငိုၼ်းဢၼ်သိမ်းဝႆႉ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်း/ၸုမ်းၼႃႈတီႈ၊ ၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် လႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈတႃႇၵၢၼ်ၸုမ်းမၵ်း။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်မီးၽေးငိုၼ်းသုမ်းၵၢၼ်သုင် ယွၼ်ႉတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈဢမ်ႇမီးၶေႃႈႁႄႉၵၢၼ်ထွၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈပုံမှန်။ Unemployed Workers Protection Programme (UWPP) ပၼ်ငိုၼ်းၵမ်ႉတူဝ်ၵူၼ်းမၵ်းမၼ်ႈပႅတ်ႈပႅတ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ insurance ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ မၵ်းတႃႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶူဝ်းတၢင်ႇမိူင်း၊ ယၢမ်းၼႆႉဢမ်ႇမီးၵၢၼ် လႄႈယၢမ်ႈယူႇၼႂ်းမၢႆၵႃႈႁႅင်းႁူင်းၵၢၼ်ယၢင်ႈၼွႆး 6 လိူၼ်ၵွၼ်ႇသုမ်းၵၢၼ်။ ၽူႈယွၼ်းပုၵ်ႈပိူင်လူဝ်ႇ National ID၊ ဝႂ်မၢႆႁူင်းၵၢၼ်၊ account bank ဢမ်ႇၼၼ် mobile financial service ဢၼ်ၵပ်းၵၼ် National ID၊ လႄႈသၢၵ်ႈသေႇသုမ်းၵၢၼ်။ လူင်းမၢႆတူဝ်ႁင်းလႆႈၼႂ်းဝႅပ်ႉ၊ မီးတီႈတိူင်ႇ။ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းပွမ်ၸၢင်ႈမီးတၢင်းၽိတ်းပိူင်။ ၵူၼ်းမီးသုၼ်ႇလႆႈလႆႈ Tk 5,000 တေႃႇလိူၼ် ၼานႈသုတ်း 3 လိူၼ်။ တႃႇ 2025–26 ၶၼ်ယိူင်း 0.33 lakh ၵေႃႉ၊ ငိုၼ်းၵွင် Tk 30.32 crore။ Employment Generation Programme for the Poorest (EGPP) ပဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွမ်းရာသီ ဢမ်ႇၸႂ်ႈငိုၼ်းၸွႆႈဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တူဝ်ၵူၼ်း။ မၵ်းၵူၼ်းၽၢၼ် ဢႃႇယုႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဦးစားပေးၸုမ်းဢမ်ႇမီးတီႈလိၼ် လႄႈႁိူၼ်းငိုၼ်းဢေႇ/ဢမ်ႇမီးတဝ်တႃႇၵၢၼ်ၽႅၼ်ၼၼ်ႉ။ ၸုမ်း Ward၊ Union လႄႈ Upazila လိူၵ်ႈၵူၼ်းၶဝ်ႈ ၸႅၵ်ႇ job card။ ပုၵ်ႈပိူင်မီး 2 ၶၢဝ်း၊ 40 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တေႃႇၶၢဝ်း၊ 7 ၸူဝ်ႈမူင်းတေႃႇဝၼ်း၊ ၸၢႆႇ Tk 400 တေႃႇဝၼ်း လႄႈသိမ်းငိုၼ်းဢၼ်ပိူင်မၵ်း Tk 25 တေႃႇဝၼ်း။ ၸၢႆႇၵူႈဝူင်ႈ၊ ပုၵ်ႈပိူင်ႁိူၼ်းလဵဝ်ၵေႃႉလဵဝ်ၶဝ်ႈ။ တႃႇ 2025–26 ၶၼ် 4 lakh ၵေႃႉ၊ ငိုၼ်း Tk 1,650.63 crore။ EGPP မၵ်းတႃႇဝၢၼ်ႈ လႄႈငိုၼ်းၶၢဝ်းၶၢတ်ႈရာသီ၊ ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ၊ ၶေႃႈၸႅင်ႈတႃႇၵူၼ်းဝဵင်း။ EGPP+ မီးၶၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇၽေး/လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼႂ်း Cox’s Bazar။ ၸႂ်ႉတႃႇဢႃႇယု 18–65၊ ငိုၼ်းႁိူၼ်းတေႃႇပီဢေႇလိူဝ် Tk 48,000၊ ၸၢႆႇ Tk 400 တေႃႇဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူႈဝူင်ႈ။ ၶၼ် 2025–26 1.6 lakh ၵေႃႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူမှုလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်ႇဢၼ်—Food for Work၊ ႁဵတ်းလိၼ်တၢင်းၼႃႈတီႈ၊ VGF၊ VGD၊ VWB၊ OMS၊ FFP လႄႈငိုၼ်းၸွႆႈ Department of Social Services—ၸၢင်ႈၸွႆႈၽၢၼ်၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ။ ယႃႇႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈငိုၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တူဝ်လူင် ယွၼ်ႉသုၼ်ႇလႆႈ လႄႈၶၼ်မၵ်းၵိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ လိူၵ်ႈၼႂ်းၼႃႈတီႈ လႄႈငိုၼ်းၵွင်။ ၵၢၼ်ႁႃၵၢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉ BMET လႄႈ District Employment and Manpower Offices၊ ၶဝ်ပၼ်လူင်းပၢႆးၸိုဝ်ႈၽူႈယွၼ်း၊ ၸွႆႈၵၢၼ်တၢင်ႇမိူင်း၊ သူင်ႇတီႈၵၢၼ် လႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်သွၼ်မၢင်ဢၼ်။ ၸုမ်းၸတ်းႁႃၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵမီးဝႂ်ၶႂၢင်ႉၸွမ်း BMET RAIMS။ မိူင်းပင်ၵလႃးတေႇဢမ်ႇမီးဝႅပ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတူဝ်လဵဝ်ဢၼ်ၸႅတ်ႈၸႅင်ႈ ၵပ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႃႇၽူႈႁႃၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းၼမ်ယึတ်းၵူၼ်းၸမ်ၸႂ်၊ ဝႅပ်ႉပုဂ္ဂလိၵ လႄႈၶေႃႈသူင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်။ ၵူၼ်းၶိုၼ်းမႃးတၢင်ႇမိူင်း ၸၢင်ႈလႆႈလူင်းပၢႆးၸိုဝ်ႈ၊ ၶေႃႈၸီႉၼႄ၊ ငိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်၊ သူင်ႇၵၢၼ် လႄႈၵမ်ႉၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်/တင်ႈၵၢၼ်ႁင်း ၸွမ်း RAISE လႄႈ Welfare Board သၢႆၵူၼ်းႁႃငိုၼ်းတၢင်ႇမိူင်း။ ၵၢၼ်တၢင်ႇမိူင်းၸွႆႈၶိုၼ်းလႆႈငိုၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈမီးၽေးၸတ်းႁႃၵၢၼ်၊ တၢင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈၼီႈၼမ်။ ၵွၼ်ႇၵႂႃႇ ၵူတ်ႇထတ်းလိၵ်ႈၸၢင်ႈ၊ ဝီႇၸႃႇ၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇပၢႆးယူႇလီ၊ ဝႂ်ၶိုၼ်းတၢင်း၊ ဝႂ်ႁပ်ႉငိုၼ်း လႄႈ BMET clearance၊ ၸႂ်ႉၸုမ်းမီးဝႂ်ၶႂၢင်ႉသင်လူဝ်ႇ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းယိင်း၊ လူမ်းယႂ်ႇ၊ ၵူၼ်းမီးၶေႃႈၵမ်ႉၶႅင်၊ ၵူၼ်းမီးပၢႆးႁဵၼ်း၊ ႁိူၼ်းၽၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်း လႄႈၵူၼ်းၶိုၼ်းမႃး မၢင်ၵေႃႉဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈထိုင်။ ပိူင်ၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ ၶၼ်ၵူၼ်း၊ လၢႆးၵူတ်ႇ၊ လၢႆးၸၢႆႇ လႄႈငိုၼ်းၵွင်ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ၵွၼ်ႇယွၼ်း ၵူတ်ႇသုၼ်ႇလႆႈလတ်းသုတ်းတီႈရုံးၽႅၼ်ၵၢၼ်။