ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပင်္ဂလားဒေ့ရှ်

ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၽူႈၸၢင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလႄႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ။ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈၵူၼ်းၵူႈၵမ်း မၢႆထိုင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၽူႈၸၢင်ႈ ၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႆႉ၊ ၽွင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မၢႆထိုင်ၵၢၼ်ပၼ်ၶူဝ်းၶွင်ႁိုဝ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်လွတ်ႈလႅဝ်း ႁိုဝ် ၸွမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ဢၼ်လူင်းမၢႆဝႆႉ။ တူၵ်းၵၢၼ် မၢႆထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၸၢင်ႈဢၼ်တူဝ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉမုင်ႈမွင်း ၽွင်းဢၼ်မၼ်းယင်းႁဵတ်းလႆႈ၊ ပဵၼ်ၽွင်းတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၵူတ်ႇႁႃၵၢၼ်ယူႇ။ တႃႇလၢတ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပင်္ဂလားဒေ့ရှ် မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇမွၵ်ႈ 71.7 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မီးမွၵ်ႈ 46% ၶွင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ပၼ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် မီး 37% လႄႈ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈမီး 17%။ ၵၢၼ်ၶူဝ်းၼုင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းသေယဝ်ႉသေသူင်ႇဢွၵ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ပို့သူင်ႇ၊ လွင်ႈယူႇလီ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႇဝိทยႃလႄႈၵၢၼ်သိုပ်ႇသၢၼ် (information and communication technology, ICT) ပၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇ။ ၶေႃႈမုၼ်းတႃႇၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်လူဝ်ႇမီးၸၢင်ႇပဵၼ်ဝႂ်ႁပ်ႉႁွင်းပၢႆးပညာ၊ ပၢႆးၵတ်ႉလႄႈပၢႆးၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်တွပ်ႇလိၵ်ႈၽၢႆႇၵၢၼ် ႁိုဝ် ဝႂ်ဢၼုယၢတ်ႈ။ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တင်းမူတ်း မွၵ်ႈ 84.9% ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းပိူင် ၸွမ်းၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ႁႅင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် 2022။ ၵၢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းပိူင် ၸၢင်ႇဢမ်ႇပၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းတႅမ်ႈဝႆႉ၊ ဝၼ်းလိုဝ်ႈဢၼ်လႆႈငိုၼ်း၊ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄလွင်ႈပၢႆးယူႇလီ ႁိုဝ် လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄလူမှု တီႈမိူၼ်ၵၼ်တင်းၵၢၼ်ၸွမ်းပိူင်။ ပိူင်ၵၢၼ်ၸွမ်းပိူင် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်းၵႃႈႁႅင်း၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဝၼ်းလိုဝ်ႈ၊ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈလူတ်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်းၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ၵေႃႇၵၢၼ်လႄႈပိူင်မၢႆမီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မီးပိူင်မၢႆမီႈႁႅင်းၵူၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵေႃႇၵၢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်ၸႄႈတွၼ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၶွင်ပင်္ဂလားဒေ့ရှ် (Bangladesh Export Processing Zones Authority၊ BEPZA)။ ၽူႈၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ပၼ်ၵႃႈႁႅင်း၊ သိမ်းဝႆႉသဵၼ်ႈမၢႆ လႄႈ ၵုမ်းၵမ်လွင်ႈပၢႆးယူႇလီလႄႈတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၵူၼ်းဢၼ်တူၵ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႇမုင်ႈမွင်းပိုင်ႈဢိင်တီႈပိူင်လူင်းမၢႆတူၵ်းၵၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်း ႁိုဝ် ငိုၼ်းၸွႆႈတူၵ်းၵၢၼ်တင်းမိူင်း၊ ယွၼ်ႉပင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဢမ်ႇမီးသွင်ဢၼ်ၼႆႉ။ ၶူင်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ဢၼ်မီးယိူင်းမၢႆလႄႈၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်း ပၼ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၺ်းဢိတ်းဢွတ်း။ ၼႂ်းပီ 2024၊ ဢัตรႃတူၵ်းၵၢၼ် မီး 3.66% တႃႇၵူၼ်းဢၼ်ဢႃႇယု 15 ပီၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ လႄႈ 8.07% တႃႇၵူၼ်းဢၼ်ဢႃႇယု 15–29 ပီ။ ၵၢၼ်တႄႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မၢႆထိုင်ၵူႈၵမ်းလႆႈမီး ဝႂ်ဢၼုယၢတ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ (Trade License) လႄႈ မၢႆၽိုၼ်ယိုၼ်းၶွၼ်ႇတၢင်းဢီလက်ထရွၼ်ႇ (e-TIN)။ ပိူင်ၼิติၵၢၼ်၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ယွတ်ႈငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ လႄႈ တီႈတင်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်တူဝ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ လူဝ်ႇလူင်းမၢႆတီႈ ၽၢႆႇလူင်းသၢႆမၢႆၵုမ်ႇပၼီႇႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ (Registrar of Joint Stock Companies and Firms, RJSC)၊ မၢႆၸီႉၸႅင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ (BIN)၊ လွင်ႈလူင်းမၢႆၶွၼ်ႇၵႃႈထႅမ် (VAT) ႁိုဝ် လွင်ႈႁပ်ႉႁွင်းၽၢႆႇၵၢၼ်ဢၼ်တၢင်ႇဢၼ်။ ၶိူင်ႈၸွႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တႃႇယိုၼ်ႈလွင်ႈတႄႇၵၢၼ်လႄႈႁဵတ်းသၢင်ႈသဵၼ်ႈမၢႆၵၢၼ်ႁပ်ႉႁွင်း (BanglaBiz) ၸၢင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ၶေႃႈယိုၼ်ႈတၢင်ႇတင်းပိုၼ်ႉတႄႇလႄႈၸတ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈႁပ်ႉႁွင်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်းၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈလူဝ်ႇၶွင်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇလႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸတ်းၵၢၼ် ယင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။