Àwọn Ìdìbò ní Bẹ̀nẹ̀

Àwọn òfin ìdìbò ní Bẹ̀nẹ̀ dá lórí Constitution Law 2025-20 (Constitution Loi 2025-20) àti Electoral Code Law 2019-43 (Code électoral Loi 2019-43), gẹ́gẹ́ bí Law 2024-13 ṣe àtúnṣe rẹ̀. Òfin ìpìlẹ̀ fún ààrẹ, àwọn aṣòfin (députés) àti àwọn ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ (conseillers communaux) ní àkókò ọdún méje. Ààrẹ kò lè ṣiṣẹ́ ju ìgbà méjì lọ ní gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀. Ìdìbò gbogbogbò (élections générales) ní ìdìbò aṣòfin àti ìjọba ìbílẹ̀ ní ọjọ́ kan náà. Ìdìbò ààrẹ tẹ̀lé. Gẹ́gẹ́ bí òfin ìpìlẹ̀, ìdìbò àkọ́kọ́ wà ní Sunday kejì ti January, ti ààrẹ ní Sunday kejì ti April, ìpele kejì tó ṣeé ṣe sì ní Sunday kejì ti May. Ní 2026, ìdìbò aṣòfin àti ìjọba ìbílẹ̀ wáyé ní 11 January, ìdìbò ààrẹ ní 12 April àti ìpele kejì tó ṣeé ṣe ní 10 May. Cour constitutionnelle kéde Kossi Mbueke Romuald Wadagni àti Mariam Chabi Talata ní ìpinnu EP26-002 gẹ́gẹ́ bí ààrẹ àti igbákejì ààrẹ; wọ́n bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní 24 May 2026. Gẹ́gẹ́ bí òfin, olùdìbò gbọ́dọ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Bẹ̀nẹ̀, ó kéré tán ọmọ ọdún 18 ní ọjọ́ ìpele àkọ́kọ́ ọdún ìdìbò, kí ẹ̀tọ́ aráàlú àti òṣèlú rẹ̀ sì wà. Àwọn àyọkúrò lè kan àjèjì, ẹni tí a dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ní ìgbẹ̀yìn, ẹni tó ń sìn ẹ̀wọ̀n ó kéré tán oṣù mẹ́ta pẹ̀lú tàbí láìsí ìtanràn, ẹni tí a dájọ́ ní àìsí rẹ̀, onígbèsè tí kò tíì tún gba ipò rẹ̀ àti ẹni tí ilé-ẹjọ́ ti gba ẹ̀tọ́ ìdìbò tàbí díje lọ́wọ́. Ẹ̀ṣẹ̀ tí kò mọ̀ọ́mọ̀ ṣẹ̀ sábà kì í fa àyọkúrò. Lẹ́yìn tí a parí ìjìyà tí a sì tún gba ẹ̀tọ́, ó lè ṣeé ṣe láti forúkọ sílẹ̀ padà. Àtòjọ olùdìbò ẹ̀rọ (Liste électorale informatisée, LEI) ni àtòjọ olùdìbò orílẹ̀-èdè ẹ̀rọ kan ṣoṣo tó ní fọ́tò. Agence nationale d’identification des personnes (ANIP) ló dá a sílẹ̀ lórí Registre national des personnes physiques (RNPP), tí RAVIP àti dátà biometric àti ti ara ẹni ń kún. Àtòjọ náà tún ní àwọn olùdìbò ní ilé-iṣẹ́ aṣojú àti kọ́ńsùlì Bẹ̀nẹ̀. Ìforúkọsílẹ̀ sábà dá lórí ibùgbé ní abúlé tàbí agbègbè ìlú tó yẹ; fún òṣìṣẹ́ ìjọba, ibi tí iṣẹ́ ti yàn gẹ́gẹ́ bí ibùgbé lè ṣe pàtàkì. Ẹni tó forúkọ sí ilé aṣojú tàbí kọ́ńsùlì ń lo ọ̀nà yẹn. Àwọn tó padà sí orílẹ̀-èdè lẹ́yìn ìsọdá lè dìbò bí wọ́n bá ti forúkọ sílẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ìyípadà ibùgbé nílò gbigbe ìforúkọsílẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rí ìdánimọ̀ àti ibùgbé. A béèrè àtúnṣe, ìforúkọsílẹ̀ àti píparẹ́ ní àkókò tí àtòjọ ìjọba ìbílẹ̀ bá hàn ní gbangba, lọ́dọ̀ responsable du registre communal, ẹni tó ń bójú tó àkọsílẹ̀ commune; a sì fi ránṣẹ́ sí ANIP. LEI ìgbà díẹ̀ fún ìdìbò aṣòfin àti ìjọba ìbílẹ̀ gbọ́dọ̀ wà ó kéré tán ọjọ́ 120 ṣáájú ọjọ́ ìdìbò; ìfihàn fún gbogbo ènìyàn sì pé ó kéré tán ọjọ́ 15. A tún fi LEI ìkẹyìn hàn fún ọjọ́ 15. Gẹ́gẹ́ bí òfin ìdìbò, ibùdó ìdìbò kò gbọdọ̀ ní ju olùdìbò 600 lọ. Nítorí àtúnṣe ilé-iṣẹ́, ó yẹ kí a tún ṣàyẹ̀wò àjọ wo ló máa ṣe iṣẹ́ wọ̀nyí àti àkókò wo ló máa kan ṣáájú ìdìbò ọjọ́ iwájú. Ní ọjọ́ ìdìbò, orúkọ gbọdọ̀ wà lórí àtòjọ tó yẹ. A tún nílò ìwé ìdánimọ̀ tó wúlò. Ẹni tí kò ní ìwé tó wúlò lè gba ìwé ẹ̀rí NPI (certificat NPI) lọ́wọ́ ANIP. Ìdìbò wáyé ní centre de vote tàbí poste de vote tí a yàn fún ẹni náà nìkan; kò sí ààyè láti yan ibùdó mìíràn lọ́fẹ̀ẹ́. Ìdìbò jẹ́ ti gbogbo ènìyàn, tààrà, dọ́gba àti ní ìkọ̀kọ̀. Bẹ̀nẹ̀ ń lo ìwé ìdìbò kan ṣoṣo (bulletin unique) tó ní àmì àti àwòrán. A so ìwé ìdìbò 25 tí a lè ya sọ́tọ̀, tí nọ́ńbà wọn tẹ̀lé ara wọn pọ̀; kò sí àpò ìwé ìdìbò. Olùdìbò fi ìwé ìdánimọ̀ hàn, a ṣàyẹ̀wò ìforúkọsílẹ̀, ó mú ìwé ìdìbò kan fúnra rẹ̀, ó fi àmì sí àṣàyàn rẹ̀, ó pa ìwé náà pọ̀, ó fi ìkan rẹ̀ hàn, ó sì ju ú sínú àpótí ìdìbò fúnra rẹ̀. Lẹ́yìn náà a fi inki sí àtàǹpàkò ọwọ́ òsì. Àkókò ṣiṣi gbogbogbò ni 07:00 sí 16:00; fún ìdìbò apapọ̀, ó jẹ́ 07:00 sí 17:00. Ẹni tó ti wà nínú ìlà kí wọ́n tó pa ibùdó ṣì lè dìbò. Ẹni tó ní àìlera lè lo olùrànlọ́wọ́ tó yàn fúnra rẹ̀. Ìdìbò nípasẹ̀ aṣojú (procuration) wà fún àwọn ẹgbẹ́ tí òfin dá mọ̀ nìkan. Wọ́n ní òṣìṣẹ́ ààbò àti ìjọba tó wà lẹ́yìn ibùgbé iṣẹ́ wọn, ẹni tó ní ìdí iṣẹ́ tàbí ìdí ìdílé tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀, ẹni tó wà ní ilé ìwòsàn tàbí tó dùbúlẹ̀ nílé, àti ẹni tó ní àìlera tó le tàbí àìlera kan. Aṣojú tó ní àṣẹ gbọ́dọ̀ yẹ fún ìdìbò, ó sì gbọdọ̀ wà lórí àtòjọ kan náà. Nínú ìdìbò ààrẹ, àwọn olùdíje ń díje ní méjì, ààrẹ àti igbákejì ààrẹ. Ètò ìbò púpọ̀ ní ìpele méjì. Bí kò bá sí tọkọtaya tó gba ìdá púpọ̀ ju ìdajì lọ ní ìpele àkọ́kọ́, tọkọtaya méjì tó gba ibo jù lọ ló wọ ìpele kejì. Olùdíje ààrẹ gbọ́dọ̀ wà láàárín ọdún 40 àti 70 nígbà tó bá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, kí ó ti ní ọmọ orílẹ̀-èdè Bẹ̀nẹ̀ láti ìbí tàbí fún ó kéré tán ọdún mẹ́wàá, kí ẹ̀tọ́ aráàlú àti òṣèlú rẹ̀ pé, kí ó sì ní ìwà rere (bonne moralité) àti ìwà títọ́ gíga (grande probité). Dókítà mẹ́ta tí Cour constitutionnelle yàn gbọ́dọ̀ jẹ́rìí ìlera ara àti ọpọlọ rẹ̀. Nígbà fífi ìwé olùdíje sílẹ̀, ó gbọ́dọ̀ gbé ní Bẹ̀nẹ̀. Ẹni tó ti ṣiṣẹ́ ìgbà ààrẹ méjì kò lè tún díje. Olùdíje ààrẹ nílò àtìlẹ́yìn ó kéré tán 15% ti gbogbo aṣòfin àti maire ní ó kéré tán ìdá mẹ́ta nínú márùn-ún àwọn agbègbè ìdìbò aṣòfin. Aṣòfin tàbí maire sábà ń díje lórí àtòjọ ìdìbò tirẹ̀ nìkan àyàfi bí àdéhùn ìjọba àpapọ̀ bá ti wà tẹ́lẹ̀. A gbọ́dọ̀ fi ìbéèrè olùdíje sílẹ̀ ọjọ́ 180 ṣáájú ìpele àkọ́kọ́. Owó ìdógò olùdíje (cautionnement) jẹ́ CFA 25,000,000; a lè san án padà bí ó bá gba ó kéré tán 10% ibo, láàárín ọjọ́ 30 lẹ́yìn ìkéde ìkẹyìn. National Assembly (Assemblée nationale) ní aṣòfin 109 ní agbègbè ìdìbò 24 (circonscriptions). Àga 85 jẹ́ àga déédéé, àga 24 sì jẹ́ àga fún àwọn obìnrin, àga obìnrin kan fún agbègbè kọ̀ọ̀kan. A pín àga gẹ́gẹ́ bí quotient ìdìbò àti ọ̀nà ìpíndọ́gba tó ga jù. Àtòjọ sábà nílò ó kéré tán 20% ibo tó bófin mu ní agbègbè kọ̀ọ̀kan. Fún ìṣirò ààlà, a lè fi ibo ẹgbẹ́ tó gba ó kéré tán 10% ní gbogbo orílẹ̀-èdè kún ti ẹgbẹ́ àpapọ̀ aṣòfin. Àtòjọ gbọ́dọ̀ díje ní gbogbo agbègbè. A gbọ́dọ̀ fi àwọn olùdíje sílẹ̀ ọjọ́ 60 ṣáájú ìdìbò. Owó ìdógò olùdíje àkọ́kọ́ kọ̀ọ̀kan jẹ́ 5% ti owó ìpolongo tó pọ̀ jù tí a gbà láàyè. Ní ìdìbò aṣòfin 2026, ènìyàn 7,834,608 ni a forúkọ sílẹ̀, 2,878,726 sì dìbò. Ìkópa jẹ́ 36.74%. Cour constitutionnelle fìdí àga 60 UP-R àti 49 BR múlẹ̀; àwọn aṣòfin bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní 8 February 2026. A ń yan ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ ní tààrà nípasẹ̀ àtòjọ. Ààlà orílẹ̀-èdè 10% sábà wà fún gbígba àga. Ìpín àga ń ka iye olùgbé, quotient ìjọba ìbílẹ̀ àti ìpín tó bá ibo mu; arrondissement kọ̀ọ̀kan gba ó kéré tán àga kan. Ní arrondissement tó ní àga kan, àtòjọ tó gba ibo jù ni ó ṣẹ́gun. Bí àga bá pọ̀, àtòjọ tó gba ìdá púpọ̀ ju ìdajì lọ tàbí ó kéré tán 40% gba ọ̀pọ̀ àga; a pín àwọn àga tó kù pẹ̀lú ọ̀nà ìpíndọ́gba tó ga jù. A kò ka àtòjọ tó kéré sí 10%. Ẹgbẹ́ tó ní ọ̀pọ̀ ibo lórí ìgbìmọ̀ ni ó yan maire àti igbákejì maire. Bí kò bá sí irú ọ̀pọ̀ bẹ́ẹ̀, a lè ṣe accord de gouvernance communale; bí bẹ́ẹ̀ kọ́, ìgbìmọ̀ dìbò ní ìkọ̀kọ̀. A yan chefs d’arrondissement láàárín àwọn ọmọ ìgbìmọ̀. Ẹgbẹ́ tó gba ibo púpọ̀ jù, tó sì yẹ fún ìdìbò tí ó sì ní àga, ló yan chef de village tàbí chef de quartier. Títí di 2026, àwọn àjọ ìdìbò àárín gbùngbùn ní CENA tó dúró, Electoral Council, Direction générale des élections (DGE) àti DGE iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ. ANIP ló pèsè LEI, ó sì fi ránṣẹ́. CENA ló ṣètò ohun èlò ìdìbò, òṣìṣẹ́, àwọn olùdíje àti àbájáde ìgbà díẹ̀ fún ìdìbò aṣòfin àti ààrẹ; fún ìdìbò ìjọba ìbílẹ̀, ó dá àbájáde ìkẹyìn sílẹ̀. Cour constitutionnelle ṣàyẹ̀wò ìdìbò ààrẹ àti aṣòfin, ó sì kéde àbájáde ìkẹyìn wọn. Cour suprême ló yanjú àríyànjiyàn ìdìbò ìjọba ìbílẹ̀. Cour des comptes ló ṣàyẹ̀wò owó ìpolongo. A ti ń tún ìpín ojúṣe yìí ṣe láti 2026. Law 2026-14 (Loi 2026-14) ti 14 July 2026 fagilé Title II ti Book One ti Electoral Code nípa ètò CENA. Decree 2026-456 (Décret 2026-456) ti 22 July 2026 ṣètò bí a ṣe pa dúkìá CENA mọ́ àti bí a ṣe ń yanju gbèsè rẹ̀. Àwọn orísun ìjọba tí a ṣàyẹ̀wò kò tíì dá àṣẹ ìdìbò tó rọ́pò rẹ̀ mọ̀ kedere. Nítorí náà, a gbọ́dọ̀ tún ṣàyẹ̀wò ojúṣe, gbigbe LEI, ibi fífi ẹ̀dùn sílẹ̀, kàlẹ́ńdà ìdìbò, àkókò fífi olùdíje sílẹ̀ àti owó nípa àwọn òfin ìjọba ṣáájú ìdìbò ọjọ́ iwájú kọ̀ọ̀kan. Kíkà ibo bẹ̀rẹ̀ ní ibùdó ìdìbò, ó sì tẹ̀lé sí abúlé tàbí agbègbè ìlú, arrondissement àti àárín. Fún ìdìbò apapọ̀, ìgbìmọ̀ ibùdó ní ààrẹ kan àti àwọn assessors méjì fún àpótí ìdìbò kọ̀ọ̀kan. Àwọn olùdíje àti àtòjọ lè ṣọ́ ìdìbò, kíkà àti ìṣirò. A kọ àkíyèsí sínú procès-verbal ìjọba. A fi ẹ̀dà feuille de dépouillement sí ibi ìdìbò, a sì fún àwọn aṣojú tó wà níbẹ̀. A fi ìwé ìdìbò mẹ́ta tí a dí mọ́ránṣẹ́; gbigbe àti ìparí rẹ̀ yẹ kí ó ṣẹlẹ̀ kí ọjọ́ tó tẹ̀lé tó parí. Ìdádúró, àìsí àkọsílẹ̀ tàbí ìbuwọ́lu ìjọba, fífi ìwé ìdìbò sínú àpótí láìtọ́ àti àwọn àwòrán àmì tí kò bá ara wọn mu wà lára àwọn ewu tí a kọ sílẹ̀ ní ìdìbò 2026. Síbẹ̀, Cour constitutionnelle ka ìdàrúdàpọ̀ tí a rí sí ti agbègbè kan, tí kò sì yí àbájáde gbogbo ìdìbò padà. Nínú ìdìbò ààrẹ, olùdíje gbọ́dọ̀ fi ẹ̀dùn ìkọ̀wé sí Cour constitutionnelle láàárín ọjọ́ márùn-ún lẹ́yìn ìkéde ìgbà díẹ̀. Ilé-ẹjọ́ pinnu irú ẹ̀dùn bẹ́ẹ̀ láàárín ọjọ́ mẹ́wàá; bí wọ́n bá fagilé ìdìbò, ìpele tuntun wáyé láàárín ọjọ́ 14. Aṣòfin olùdíje tàbí olùdìbò tó forúkọ sílẹ̀ ní agbègbè ìdìbò tó yẹ lè tako ìdìbò aṣòfin láàárín ọjọ́ mẹ́wàá lẹ́yìn ìkéde. A fi ẹ̀dùn ìjọba ìbílẹ̀ ránṣẹ́ ní kíkọ tààrà tàbí nípasẹ̀ ilé-ẹjọ́, maire, chef d’arrondissement, préfet tàbí minisita tó yẹ sí Cour suprême. Ẹ̀dùn wọn kò dá ìmúṣẹ dúró, a kò sì lè fi ẹjọ́ sí ìpinnu náà síwájú. Bí wọ́n bá fagilé ìdìbò, àkókò òfin fún ìdìbò àrọ́pò ló kan. Owó ìpolongo ní ààlà tó pọ̀ jù CFA 1,500,000 fún olùdíje ìjọba ìbílẹ̀, CFA 30,000,000 fún olùdíje aṣòfin àti CFA 2,500,000,000 fún ìdìbò ààrẹ. A gbọ́dọ̀ fi ìṣírò isuna ránṣẹ́ sí Cour des comptes ó kéré tán ọjọ́ 40 ṣáájú ìdìbò. A gbọ́dọ̀ fi àkọsílẹ̀ ìkẹyìn sílẹ̀ kò pẹ́ ju ọjọ́ 60 lẹ́yìn àbájáde ìkẹyìn. Lẹ́yìn ìtẹ̀jáde, àkókò àtakò ọjọ́ 15 wà. A lè fi owó tó kọjá ààlà ránṣẹ́ sí agbẹjọ́rò ìjọba. Àkọsílẹ̀ ìlànà ìdìbò kò ní owó.