Dini nchini Burundi

Kanisa Katoliki ndilo jumuiya kubwa zaidi ya kidini nchini Burundi. Makanisa ya Kiprotestanti yanajumuisha Waanglikana, Wamethodisti Huru na makanisa ya Kipentekoste, miongoni mwa mengine; pia kuna makutaniko mengi madogo. Jumuiya za Waislamu kwa kiasi kikubwa ni Sunni, pamoja na vikundi vya Shia na Ismailia vichache, hasa Bujumbura. Mashahidi wa Yehova, Wakristo wa Kiorthodoksi, Kanisa la Yesu Kristo la Watakatifu wa Siku za Mwisho, Eglise Vivante, Eglise du Bon Berger, Wahindu, Majaini na jumuiya nyingine ndogo pia zipo. Mwaka 2022, Wizara ya Mambo ya Ndani ya Burundi iliripoti takriban vikundi 16,000 vya dini vilivyosajiliwa, vingi vikiwa makutaniko madogo huru ya Kikristo. Sensa ya 2008 iliripoti 62% Wakatoliki, 21.6% Waprotestanti, 2.3% Waadventista, 2.5% Waislamu, 6.1% wasio na dini na 3.7% wafuasi wa dini za asili. Utafiti wa DHS wa 2016–2017 ulipata katika sampuli yake 61.2% Wakatoliki, 27.6% Waprotestanti, 4.6% Waislamu, 3.4% Waadventista na 2.4% wasio na dini. Sampuli hii haichukui nafasi ya sensa ya kitaifa. Makadirio ya jumuiya za kidini ya takriban 12–15% Waislamu yanabishaniwa na hayapaswi kuchukuliwa kuwa takwimu rasmi za kitaifa. Nchini Burundi, jumuiya za dini mara nyingi huitwa madhehebu ya kidini (confessions religieuses). Mashirika makuu ya mwavuli ni pamoja na Baraza la Maaskofu Katoliki la Burundi (Conférence des Évêques Catholiques du Burundi (CECAB)), Baraza la Kitaifa la Makanisa ya Burundi (Conseil National des Églises du Burundi (CNEB)) na Jumuiya ya Kiislamu ya Burundi (Communauté Islamique du Burundi (COMIBU)). Makutaniko huandaa ibada, sala, mahubiri, vipindi vya kufunga na sherehe za kidini. Hakuna utaratibu mmoja wa kitaifa wa upatikanaji au ada kwa desturi za dini za asili. Mikusanyiko ya kidini lazima izingatie masharti ya utulivu wa umma, mazingira, usafi, nafasi na viwango vya kelele. Mamlaka zimechukua hatua dhidi ya kumbi zisizoidhinishwa na kelele nyingi. Kwa hiyo, ibada au sherehe ya kidini inapaswa kufanyika katika eneo linalofaa na kwa kufuata masharti ya eneo husika. Orodha rasmi ya sikukuu inajumuisha Sikukuu ya Kupaa kwa Yesu, Kupalizwa kwa Bikira Maria tarehe 15 Agosti, Siku ya Watakatifu Wote tarehe 1 Novemba na Krismasi tarehe 25 Desemba, pamoja na mwisho wa Ramadhani na Eid al-Adha. Sikukuu za Kiislamu hufuata kalenda ya Kiislamu, kwa hiyo tarehe zake hubadilika kila mwaka katika kalenda ya Gregori. Elimu ya serikali nchini Burundi inajumuisha mafundisho ya dini na maadili. Kulingana na upatikanaji, wanafunzi wanaweza kuchagua mafundisho ya Kikatoliki, Kiprotestanti au Kiislamu, au elimu ya maadili; idadi ndogo ya waliojiandikisha inaweza kupunguza chaguo. Shule za dini kwa kawaida ni taasisi za eneo zinazomilikiwa na jumuiya fulani. Sheria ya 2022 pia inahitaji kila kikundi cha dini kufanya mradi wa kiuchumi au kijamii, kama shule, kituo cha afya au mradi unaofanana. Katiba ya 2018 inaeleza Burundi kuwa jamhuri isiyo ya kidini inayoheshimu utofauti wa dini. Inalinda uhuru wa dini, fikra, dhamiri na maoni na inakataza ubaguzi kwa misingi ya dini. Haki hizi haziwezi kutumiwa dhidi ya umoja, amani, demokrasia, uhuru au tabia ya dola isiyo ya kidini. Vyama vya kisiasa haviruhusiwi kuendeleza vurugu, kutenga watu au chuki kwa misingi ya dini; Burundi pia ni mshiriki wa Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kiraia na Kisiasa. Jumuiya ya dini lazima isajiliwe kabla ya kuanza shughuli zake kwa Wizara ya Mambo ya Ndani, Maendeleo ya Jamii na Usalama wa Umma (Ministère de l’Intérieur, du Développement communautaire et de la Sécurité publique). Utaratibu unasimamiwa na Sheria Na. 1/30 ya tarehe 16 Septemba 2022, inayorekebisha Sheria Na. 1/35 ya tarehe 31 Desemba 2014. Jumuiya huru ya Burundi inahitaji angalau wanachama 300, ilhali jumuiya ya kigeni inahitaji wanachama angalau 500 nchini. Maombi lazima yajumuishe, miongoni mwa mambo mengine, jina na uhusiano wake, kanuni za jumuiya, makao yaliyosajiliwa nchini Burundi, makao makuu ya nje ikiwa yapo, chombo cha uongozi, mwakilishi wa kisheria na taarifa kuhusu umiliki na akaunti za benki. Mwakilishi wa kisheria lazima awe raia wa Burundi, awe na angalau miaka 30 na awe na shahada ya kwanza au elimu ya juu zaidi. Chombo cha uongozi huchaguliwa kwa miaka mitano na kinapaswa kufanywa upya kidemokrasia. Jumuiya zenye makao makuu ya nje zinahitaji pia makubaliano ya mfumo na taarifa inayoweza kuthibitishwa kuhusu ufadhili wa nje. Majengo lazima yatimize masharti ya ujenzi na usafi; shughuli wakati wa saa za kazi zinahitaji idhini ya Wizara ya Mambo ya Ndani. Kuendeleza ukana Mungu kumepigwa marufuku chini ya kanuni husika. Ripoti ya Kimataifa ya Uhuru wa Dini ilisema ada ya usajili ilikuwa 20,000 BIF, na mara nyingi mchakato huchukua wiki mbili hadi nne. Ada na utaratibu wa maombi unapaswa kuthibitishwa na wizara husika kabla ya kuwasilisha. Hakuna msamaha wa jumla wa kodi; uagizaji wa misaada na baadhi ya miundombinu na vifaa vya shule za dini vinaweza kusamehewa ushuru chini ya masharti fulani. Faida na mauzo ya shughuli za kibiashara hubaki kutozwa kodi. Ada za ibada na shule huwekwa na jumuiya husika. Shughuli zikikataliwa, kusimamishwa au kuvunjwa, adhabu zinaweza kujumuisha kifungo cha miezi sita hadi miaka mitano, faini au vyote, kutegemea kesi. Hadhi ya muda ya kisheria inaweza kudumu kwa muda usiozidi miaka miwili. Kwa hiyo jumuiya za dini zinapaswa kufafanua usajili, uwakilishi, majengo na ufadhili wao kabla ya kuanza shughuli. Baraza la Baina ya Dini la Burundi (Conseil Interconfessionnel du Burundi (CICB)), linalojulikana pia kama Religions for Peace Burundi, huunganisha CECAB, CNEB na COMIBU. Husaidia ushirikiano, haki ya kijamii, amani, maridhiano na maendeleo endelevu. Mitandao yake hufanya kazi katika viwango vya kitaifa, mkoa, eneo na kutaniko; mitandao ya wanawake na vijana imepangwa. Tume ya Maaskofu ya Haki na Amani (Commission Episcopale Justice et Paix) ya CECAB hufanya kazi kupitia tume nane za dayosisi kuhusu upatanishi, mazungumzo ya jamii, elimu ya amani, maridhiano na haki za binadamu. Matukio ya kidini ya maisha yanajumuisha ubatizo, Ekaristi au Komunyo, maandalizi ya ndoa ya Kikristo na harusi, pamoja na ndoa, sala na mazishi ya Kiislamu. CECAB huchapisha viwango vya ndoa za Kikristo. Hata hivyo, hakuna ibada moja ya kitaifa ya dini wala ada au muda mmoja wa kitaifa. Sherehe ya kanisani au Kiislamu haichukui nafasi moja kwa moja ya usajili wa kiraia; athari yake ya kisheria inapaswa kuthibitishwa kando na ofisi ya serikali husika. Njia za Kikatoliki na Kiprotestanti, pamoja na huduma za Kiislamu mijini, zina umuhimu mkubwa kwa upatikanaji wa vitendo.