ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា

កម្ពុជាមានសភាពីរថ្នាក់។ រដ្ឋសភាមានអាសនៈយ៉ាងតិច ១២០ ហើយបច្ចុប្បន្នមានសមាជិក ១២៥ រូប។ អ្នកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកដោយផ្ទាល់ តាមមណ្ឌលបោះឆ្នោតចំនួន ២៥ ដែលមានអាសនៈច្រើន ក្នុងរាជធានី និងខេត្ត ដោយប្រើប្រព័ន្ធតំណាងតាមសមាមាត្របញ្ជីបិទ។ គណបក្សទទួលបានអាសនៈតាមចំនួនសន្លឹកឆ្នោតមានសុពលភាព ដោយប្រើរូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត។ សមាជិករដ្ឋសភាមានអាណត្តិប្រាំឆ្នាំ។ បេក្ខជនត្រូវមានអាយុយ៉ាងតិច ២៥ ឆ្នាំ និងជាពលរដ្ឋខ្មែរពីកំណើត។ វិសោធនកម្មច្បាប់បោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ បានភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌសិទ្ធិឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនទៅនឹងការបោះឆ្នោតក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រទូទៅពីរលើកជាប់គ្នាមុននោះ លើកលែងតែមានមូលហេតុសមស្រប។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦២ អាសនៈ និងមានអាណត្តិប្រាំមួយឆ្នាំ។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ និងសង្កាត់ជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ៥៨ រូប ខណៈរដ្ឋសភាជ្រើសរើសពីររូប ហើយព្រះមហាក្សត្រតែងតាំងពីររូប។ បេក្ខជនព្រឹទ្ធសភាមានកម្រិតអាយុ ៤០ ឆ្នាំ។ កម្ពុជាមិនមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ទេ។ រាជរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីសម័យប្រជុំដំបូងរបស់រដ្ឋសភា នីតិវិធីផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្ត និងការអនុម័តតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញលើនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ការបោះឆ្នោតមូលដ្ឋានរួមមានការបោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់សម្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ និងសង្កាត់ តាមប្រព័ន្ធតំណាងតាមសមាមាត្របញ្ជីគណបក្ស។ កម្ពុជាមានឃុំ និងសង្កាត់ចំនួន ១ ៦៥២ ហើយគ្រោងជ្រើសរើសសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាចំនួន ១១ ៦២២ រូបសម្រាប់ការបោះឆ្នោតមូលដ្ឋានឆ្នាំ ២០២៧។ ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក និងខណ្ឌ ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយប្រយោលតាមរយៈក្រុមអ្នកបោះឆ្នោតជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា មិនមែនតាមការបោះឆ្នោតជាសកលដោយផ្ទាល់ទេ។ ដូច្នេះ ស្ថាប័នមូលដ្ឋានទាំងនេះខុសពីក្រុមប្រឹក្សាឃុំ និងសង្កាត់ ទាំងផ្នែកអ្នកបោះឆ្នោត និងនីតិវិធី។ ជាទូទៅ អ្នកបោះឆ្នោតត្រូវមានសញ្ជាតិខ្មែរ អាយុយ៉ាងតិច ១៨ ឆ្នាំ មានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីអ្នកបោះឆ្នោតផ្លូវការ និងមានអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណខ្មែរ។ NEC កែសម្រួល និងចុះបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ សម្រាប់ការបោះឆ្នោតឃុំ និងសង្កាត់ឆ្នាំ ២០២៧ រយៈពេលចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតដែលបានប្រកាស គឺចាប់ពីថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ដល់ថ្ងៃទី ៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៦ ហើយគ្រោងបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៧។ ការចុះឈ្មោះ ឬកែតម្រូវអាចធ្វើនៅសាលាឃុំ ឬសង្កាត់ ឬតាមរយៈក្រុមចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតតាមភូមិដែលបានកំណត់។ អ្នកបោះឆ្នោតអាចពិនិត្យឈ្មោះនៅ voterlist.nec.gov.kh។ ដំណើរការនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស បន្ទាប់ពីមានអាយុ ១៨ ឆ្នាំ ផ្លាស់ទៅឃុំ ឬសង្កាត់ផ្សេង រកឃើញព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន ឬទិន្នន័យការិយាល័យបោះឆ្នោតមិនត្រឹមត្រូវ ឬត្រូវការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យជីវមាត្រសម្រាប់កំណត់ត្រាចាស់ពីឆ្នាំ ២០១៦ ឬ ២០១៧។ អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណខ្មែរជាឯកសារបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណសំខាន់។ NEC បានដកវិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណ និងវិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់ទិន្នន័យអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួន ដែលចេញដោយអគ្គនាយកដ្ឋានអត្តសញ្ញាណកម្មនៃក្រសួងមហាផ្ទៃ ចេញពីដំណើរការឆ្នាំ ២០២៦។ ការប្រើប្រាស់ឯកសារទាំងនេះនាពេលអនាគតនៅតែកំពុងសិក្សា។ មិនមានភស្តុតាងថាមានកម្រៃចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត ឬកម្រៃបោះឆ្នោតទេ ប៉ុន្តែការធ្វើឯកសារជំនួស ឬសេវារដ្ឋបាលផ្សេងទៀតអាចមានកម្រៃដាច់ដោយឡែក។ NEC ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអ្នកបោះឆ្នោត ប្រតិទិនបោះឆ្នោត បញ្ជីបេក្ខជន លំដាប់សន្លឹកឆ្នោត និងបទបញ្ជាយុទ្ធនាការ។ គណបក្សនយោបាយ និងបេក្ខជនចុះបញ្ជីតាមរយៈ NEC ស្របតាមច្បាប់បោះឆ្នោតដែលអនុវត្ត។ ភ្នាក់ងារគណបក្ស អ្នកសង្កេតការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ និងអ្នកសារព័ត៌មាន ចុះបញ្ជីដាច់ដោយឡែកសម្រាប់តួនាទីរបស់ពួកគេ។ តាមទិន្នន័យគោលឆ្នាំ ២០២៣ មានគណបក្សចំនួន ១៨ បានចុះបញ្ជីសម្រាប់ការបោះឆ្នោតរដ្ឋសភា ហើយគណបក្សភ្លើងទៀនមិនត្រូវបានចុះបញ្ជីទេ។ សហភាពអឺរ៉ុប និង COMFREL បានរាយការណ៍ពីការរឹតត្បិតដែលប៉ះពាល់ដល់លំហនយោបាយ និងសង្គមស៊ីវិល។ របាយការណ៍ទាំងនេះពាក់ព័ន្ធនឹងបរិយាកាសជាក់ស្តែង និងហានិភ័យនៃការចូលរួម មិនមែនបង្ហាញពីប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតផ្លូវការផ្សេងទេ។ នៅការិយាល័យបោះឆ្នោត ការកំណត់កន្លែងបោះឆ្នោតអាស្រ័យលើបញ្ជីអ្នកបោះឆ្នោតផ្លូវការ។ អ្នកបោះឆ្នោតបង្ហាញអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណខ្មែរ បញ្ជាក់ឈ្មោះក្នុងបញ្ជី ឆ្លងកាត់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ថាមិនមានកំណត់ត្រាបោះឆ្នោតមុន និងពិនិត្យម្រាមដៃ។ ជាទូទៅ ការិយាល័យបោះឆ្នោតបើកនៅម៉ោង ៧:០០។ អ្នកបោះឆ្នោតគូសសន្លឹកឆ្នោតដោយខ្លួនឯងក្នុងបន្ទប់សម្ងាត់ រួចដាក់ក្នុងហិបឆ្នោត ដើម្បីរក្សាការសម្ងាត់នៃសន្លឹកឆ្នោត។ ភ្នាក់ងារគណបក្ស និងអ្នកសង្កេតការណ៍អាចតាមដានដំណើរការនេះ។ នីតិវិធីរបស់ NEC រួមមានការចុះបញ្ជីសម្រាប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកសង្កេតការណ៍ ខណៈការរៀបចំជំនួយសម្រាប់ជនមានពិការភាពកំពុងស្ថិតក្រោមការពិគ្រោះយោបល់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ហើយគួរផ្ទៀងផ្ទាត់តាមបទបញ្ជាចុងក្រោយ។ គណៈកម្មការការិយាល័យបោះឆ្នោតធ្វើការរាប់សន្លឹកឆ្នោតជាសាធារណៈ និងបំពេញទម្រង់បែបបទ និងកំណត់ហេតុ។ បន្ទាប់មក NEC ប្រមូលផ្តុំលទ្ធផលសន្លឹកឆ្នោត។ លទ្ធផលបណ្តោះអាសន្នអាចមានបណ្តឹង និងការជំទាស់ ដែល NEC សម្រេចតាមសវនាការជាសាធារណៈ។ ការប្តឹងឧទ្ធរណ៍អាចដាក់ទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ តាមច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ ហើយ NEC អាចបញ្ជាឱ្យរៀបចំការបោះឆ្នោតឡើងវិញ។ លទ្ធផលក្លាយជាផ្លូវការបន្ទាប់ពីដោះស្រាយបណ្តឹង និងការបោះឆ្នោតឡើងវិញដែលត្រូវការរួច។ សន្លឹកឆ្នោតរដ្ឋសភាត្រូវរក្សាទុកប្រាំមួយឆ្នាំ និងសន្លឹកឆ្នោតឃុំ ឬសង្កាត់បីឆ្នាំ បន្ទាប់មកមានដំណើរការបំផ្លាញជាសាធារណៈដោយមានភាគីពាក់ព័ន្ធចូលរួម។ ក្នុងការបោះឆ្នោតរដ្ឋសភាឆ្នាំ ២០២៣ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាឈ្នះ ១២០ អាសនៈ ហើយគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចឈ្នះប្រាំអាសនៈ។