ภาษาในประเทศกัมพูชา

รัฐธรรมนูญกัมพูชามาตรา 5 กำหนดให้ภาษาเขมร (Khmer) เป็นภาษาราชการและอักษรทางการ ส่วนมาตรา 69 กำหนดให้รัฐคุ้มครองและส่งเสริมภาษาเขมร ราชบัณฑิตยสถานกัมพูชาและสภาแห่งชาติด้านภาษาเขมร (National Council of Khmer Language หรือ NCKL) สนับสนุนการจัดทำพจนานุกรมและศัพท์เฉพาะ การวิจัยทางภาษา หลักเกณฑ์การสะกด และวรรณกรรม ต้นฉบับภาษาเขมรของกฎหมายและบรรทัดฐานทางกฎหมายอื่น ๆ มีผลเหนือคำแปล สำเนียงภาษาเขมรแตกต่างกันระหว่างพนมเปญ พระตะบอง เสียมราฐ และพื้นที่ชนบท สำเนียงที่พูดในพนมเปญอาจต่างจากภาษาเขมรที่ใช้เขียนและในบริบททางการ กัมพูชาไม่มีการกำหนดสถานะสำเนียงอย่างเป็นทางการทั่วประเทศ และไม่มีแผนที่สำเนียงฉบับสมบูรณ์ที่เป็นปัจจุบัน ความแตกต่างของภาษาพูดในภูมิภาคส่วนใหญ่มีผลต่อการสื่อสารอย่างไม่เป็นทางการ มากกว่าภาษาที่ใช้ในการบริหารราชการระดับชาติ สำมะโนประชากรปี 2019 ของกัมพูชาระบุว่า 14,893,134 คน หรือ 95.8% ของประชากร ใช้ภาษาเขมรเป็นภาษาแม่ สำมะโนบันทึกผู้ใช้ภาษาชนกลุ่มน้อย 448,282 คน ผู้ใช้ภาษาจีน 94,450 คน ภาษาเวียดนาม 78,090 คน ภาษาลาว 13,636 คน ภาษาไทย 6,650 คน และภาษาแม่อื่น ๆ 17,969 คน รายงานชาติพันธุ์ชนกลุ่มน้อยฉบับหนึ่งนับผู้คนในหมวดหมู่ชนกลุ่มน้อยไว้ 455,610 คน จึงไม่ควรนำตัวเลขนี้ไปบวกกับยอดจากสำมะโน ในบรรดากลุ่มที่ระบุในรายงานนั้น ชาวจามมี 275,217 คน รองลงมาคือชาวปนองหรือพะนอง (Pnong) ชาวตัมปวนหรือทุมปวน (Tampuan) ชาวจาไรหรือจาไร (Jarai) ชาวเกริงหรือโกรง (Kreung) ชาวกวย (Kuoy) และชาวปรอว (Prov) ภาษา Indigenous มีความสำคัญเป็นพิเศษในจังหวัดรัตนคีรี มณฑลคีรี กระแจะ และสตึงเตรง สำมะโนปี 2019 ระบุว่า ในประชากรอายุ 7 ปีขึ้นไป 90.9% พูดเฉพาะภาษาเขมร 5.1% พูดภาษาเขมรกับภาษาอังกฤษ 2.5% พูดภาษาเขมรกับภาษาอื่น และ 1.5% พูดภาษาอื่นที่ไม่ใช่ภาษาเขมร ในกลุ่มชาติพันธุ์ชนกลุ่มน้อย ตัวเลขที่สอดคล้องกันคือ 55.1% พูดเฉพาะภาษาเขมร 1.7% พูดภาษาเขมรกับภาษาอังกฤษ 31.7% พูดภาษาเขมรกับภาษาอื่น และ 11.5% พูดภาษาอื่น อัตราการรู้หนังสือของผู้ใหญ่ที่บันทึกไว้คือ 87.7% ในประชากรทั่วไป และ 74.6% ในกลุ่มชาติพันธุ์ชนกลุ่มน้อย แสดงให้เห็นช่องว่างในการเข้าถึงอย่างมีนัยสำคัญระหว่างชุมชนภาษา รวมถึงระหว่างเขตเมืองกับชนบท กระทรวงศึกษาธิการ เยาวชน และกีฬา และสำนักงานจังหวัดสนับสนุนโครงการสองภาษาหรือหลายภาษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกัมพูชา มีสื่อการสอนและแหล่งเสียงสำหรับภาษาปนอง ตัมปวน กาเวต เกริง และจาไร ส่วนหนังสือเรียนหลายภาษาสำหรับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ถึง 3 สนับสนุนการเปลี่ยนผ่านระหว่างโรงเรียนชุมชนกับโรงเรียนของรัฐ ภาษาเขมรยังคงเป็นภาษาหลักในการศึกษาในระบบและการรู้หนังสือ ความครอบคลุมของโครงการ ภาษาที่มีให้ใช้ และความต่อเนื่อง ขึ้นอยู่กับจังหวัด โรงเรียน และโครงการในท้องถิ่น ไม่มีการกำหนดสิทธิให้ได้รับการศึกษาในภาษาแม่ทุกภาษาทั่วประเทศ เอกสารการบริหารและข้อกำกับระดับชาติจัดทำเป็นภาษาเขมรเป็นหลัก คณะกรรมการการเลือกตั้งแห่งชาติจัดทำข้อมูลการลงคะแนนและข้อมูลทางกฎหมายเป็นภาษาเขมร ดังนั้นการเข้าถึงข้อมูลการเลือกตั้งและขั้นตอนต่าง ๆ จึงอาศัยภาษาเขมรเป็นหลัก กฎในบางภาคส่วนอาจแตกต่างกัน เช่น คำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าอาจใช้ภาษาเขมรหรือภาษาอังกฤษ ส่วนภาษาอื่นต้องมีคำแปลเป็นภาษาเขมรหรือภาษาอังกฤษ ในศาลและกระบวนการทางกฎหมาย ต้นฉบับภาษาเขมรมีผลบังคับเหนือกว่า และคำแปลไม่ได้มีผลทางกฎหมายเทียบเท่าโดยอัตโนมัติ กัมพูชาไม่มีสิทธิทั่วไปทั่วประเทศที่จะได้รับบริการล่ามฟรีสำหรับการดำเนินการทางปกครองทุกกรณี การแปลโดยเอกชนอาจมีค่าใช้จ่ายแยกต่างหาก ขณะที่การเข้าร่วมโครงการของรัฐไม่มีค่าธรรมเนียมด้านภาษาหรือกำหนดเวลามาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ โทรทัศน์ วิทยุ และสื่อออนไลน์ระดับชาติที่จดทะเบียนใช้ภาษาเขมรเป็นหลัก กระทรวงสารสนเทศเป็นผู้จดทะเบียนหน่วยงานสื่อเหล่านี้ และยังมีบริการสื่อภาษาอังกฤษ ภาษาจีน และภาษาอื่น ๆ ด้วย แม้ปัจจุบันจะไม่มีการแจกแจงสัดส่วนภาษาของสื่อทั่วประเทศอย่างเป็นทางการ จาเปยแดงเวง (Chapei Dang Veng) เชื่อมโยงภาษาพูดภาษาเขมรกับการถ่ายทอดระหว่างรุ่น ความรู้ด้านวัฒนธรรมและศาสนา ตลอดจนข้อคิดเห็นทางสังคมหรือการเมือง ภาษาของชนกลุ่มน้อยยังคงเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับชุมชนและวิถีวัฒนธรรมในท้องถิ่น แต่การเข้าถึงในระบบทางการยังแยกส่วน รัฐธรรมนูญคุ้มครองความเสมอภาคโดยไม่เลือกปฏิบัติด้านภาษา และรับรองเสรีภาพในการแสดงออก สื่อมวลชน การชุมนุม และการรวมกลุ่ม ในทางปฏิบัติ การมีส่วนร่วมระดับชาติ ข้อมูลการเลือกตั้ง แบบฟอร์ม และกระบวนการทางกฎหมายอาศัยภาษาเขมรเป็นหลัก ภาษาอังกฤษและภาษาอื่นอาจช่วยให้เข้าถึงการศึกษา ธุรกิจ และการบริหารระหว่างประเทศได้ในทางปฏิบัติ แต่รัฐไม่ได้กำหนดข้อบังคับทั่วไปหรือจัดให้มีการบริหารหลายภาษาอย่างครอบคลุม ภาษาเขมรจำเป็นต่อการติดต่อในระดับชาติ ส่วนภาษาจามและภาษา Indigenous มีความสำคัญในทางปฏิบัติมากกว่าในชุมชนเฉพาะและจังหวัดทางตะวันออกเฉียงเหนือ