ਚੋਣਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਘੀ ਚੋਣ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਘੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (House of Commons) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਚੋਣਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਚੋਣਾਂ ਸਥਾਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਸਥਾਨਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਚੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਬੈਲਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹਰੇਕ ਚੋਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਥਾਰਟੀ, ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ, ਉਮੀਦਵਾਰ, ਹਲਕੇ, ਪਛਾਣ-ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਘੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੋਣ ਹਲਕਾ (riding) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਸਥਾਨਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (first-past-the-post) ਅਧੀਨ ਉਸ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀਟ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੇ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉਹ ਆਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਊਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੀਤੀ-ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਤੰਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ ਚੋਣ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵੋਟਿੰਗ ਗੁਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਘੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾ (Elections Canada) ਸੰਘੀ ਚੋਣਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੂਬਾਈ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਗਰ ਚੋਣਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੋਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੋਣ ਦਿਵਸ ਦੇ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਗਾਊਂ ਵੋਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੋਟਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ, ਪਤਾ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ, ਸਥਾਨਕ ਘਰ-ਘਰ ਸੰਪਰਕ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ, ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈਸੇਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੈਸਾ, ਧਿਆਨ, ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਮਲੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹਸਤਾਂਤਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ, ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੋਣੀ ਦੌਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।