ሕግ በካናዳ

ካናዳ ፌዴሬሽን ናት። የሕግ ማውጣት ሥልጣን በየካናዳ ብሔራዊ ሕግ አውጪ አካል (Parliament) እና በክልላዊ ሕግ አውጪዎች መካከል በሕገ-መንግሥቱ ይከፋፈላል፤ የግዛት መንግሥታት ግን በፌዴራል ሕግ የተሰጣቸውን ሥልጣን ይጠቀማሉ። የፌዴራል ሕግ ለብሔራዊ መንግሥት የተመደቡ መስኮችን ይሸፍናል። ክልሎችና ግዛቶች ብዙ የዕለት ተዕለት ጉዳዮችን ይመራሉ፤ ማዘጋጃ ቤቶችም በክልላዊ ወይም በግዛታዊ ሥልጣን ሥር የአካባቢ ደንቦችን ያወጣሉ። ካናዳ ሕጎች፣ ደንቦች እና የፍርድ ቤት ውሳኔዎች አሏት። ሕግ በሕግ አውጪ አካል የጸደቁ ደንቦችን ይደነግጋል፤ ደንቦች ተግባራዊ ዝርዝሮችን ይጨምራሉ፤ ቀደም ያሉ የፍርድ ቤት ውሳኔዎችም በዚህ የሕግ ሥርዓት ሥር በኋላ ለሚቀርቡ ጉዳዮች መመሪያ ሊሆኑ ይችላሉ። አብዛኛው ካናዳ በግል ክርክሮች ይህን የሕግ ሥርዓት ይጠቀማል። ኩቤክ በአጠቃላይ ለግል ሕግ ጉዳዮች የግል ሕግን የሚያደራጅ የሕግ ኮድ (Civil Code) ይጠቀማል፤ ሆኖም የፌዴራል የሕዝብ ሕግና የካናዳ ሕገ-መንግሥታዊ ደንቦች እዚያም ይተገበራሉ። ሕገ-መንግሥቱ ከሁሉ በላይ የሆነ ሕግ ነው። ይህም ጠቃሚ መብቶችን የሚጠብቀውን የካናዳ የመብቶች እና ነፃነቶች ቻርተር (Canadian Charter of Rights and Freedoms) ያካትታል፤ በተጨማሪም ፍርድ ቤቶች የመንግሥትን እርምጃ እንዲመረምሩ ይፈቅዳል። ፍርድ ቤቶች በደረጃዎች የተደራጁ ናቸው። የክልልና የግዛት ፍርድ ቤቶች ብዙ የመጀመሪያ ደረጃ ጉዳዮችን ያዳምጣሉ፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤቶች ሰፊ ሥልጣን አላቸው፣ የይግባኝ ፍርድ ቤቶች ውሳኔዎችን ይገመግማሉ፣ እና የካናዳ ከፍተኛው የይግባኝ ፍርድ ቤት (Supreme Court of Canada) የመጨረሻው ፍርድ ቤት ነው። አንዳንድ ጉዳዮች ከመደበኛ ፍርድ ቤቶች ይልቅ ወደ ልዩ የውሳኔ አካላት ይሄዳሉ። እነዚህ አካላት ብዙውን ጊዜ እንደ የሥራ ደረጃዎች፣ የሰብዓዊ መብቶች፣ ኢሚግሬሽን፣ መኖሪያ ቤት እና የሙያ ቁጥጥር ያሉ መስኮችን ይይዛሉ። ሕጋዊ ሂደቶች ብዙ ጊዜ እውነታዎችን በመሰብሰብ፣ ተጠያቂውን መንግሥት ወይም የውሳኔ አካልን በመለየት እና መደበኛ ማስታወቂያ በመስጠት ይጀምራሉ። ከዚያ ድርድር፣ ሽምግልና፣ የአስተዳደር ግምገማ ወይም የፍርድ ቤት ችሎት ሊከተል ይችላል። የካናዳ የሕግ ሥርዓት በሕግ ሊፈጸሙ የሚችሉ መብቶችን እና ውሳኔዎችን ለመቃወም መንገዶችን ይሰጣል፤ ሆኖም ሂደቶቹ ዘገምተኛ፣ ቴክኒካዊ እና ውድ ሊሆኑ ይችላሉ። ትክክለኛው ክልል፣ ግዛት፣ የጊዜ ገደብ እና ውሳኔ ሰጪ በጉዳይ ላይ ከፍተኛ ተጽእኖ ሊኖራቸው ይችላል።