Kodi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Mfumo wa kodi wa kitaifa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo unategemea hasa Code des Impôts, Sheria 004/2003 kuhusu taratibu za kodi, Sheria 23/053 kuhusu kodi ya mapato ya kampuni (Impôt sur les Sociétés, IS) na kodi ya mapato ya watu binafsi (Impôt sur le Revenu des Personnes Physiques, IRPP), pamoja na Sheria-Amri 10/001 kuhusu kodi ya ongezeko la thamani (Taxe sur la Valeur Ajoutée, TVA). Sheria ya Fedha 25/060 ya 29 Desemba 2025 inabadilisha, miongoni mwa mambo mengine, taratibu, IS, IRPP na TVA. Tangu 1 Januari 2026, kodi ya mapato iko katika kipindi cha mpito: IS na IRPP zinakusudiwa kuchukua nafasi ya mfumo wa zamani wa kodi za aina maalum, lakini matangazo ya DGI bado yanataja marejesho ya IBP, IPR na IERE kwa baadhi ya aina za kodi au miaka ya kodi. Kwa hiyo, aina ya kodi, mwaka wa mapato na kanuni ya utekelezaji inayotumika lazima vikaguliwe kabla ya kufanya hesabu yoyote. DGI inawajibika nchi nzima kwa tathmini, marejesho, ukusanyaji, ukaguzi na migogoro ya kodi inayohusu kodi kuu. Biashara kubwa, za kati na ndogo, pamoja na watu binafsi wasiofanya biashara, hupelekwa kwenye vitengo tofauti vya DGI kulingana na kundi lao: biashara kubwa kwa DGE, za kati kwa DME, na biashara ndogo pamoja na watu binafsi wasiofanya biashara kwa DEPTP. Kulingana na kanuni za mpito, pia kuna ofisi za kodi za mikoa au miji na Centres d’Impôts. Bila kubainisha mkoa au mji, haiwezekani kutaja ofisi mahususi ya eneo. Kwa watu binafsi, IRPP inahusu, miongoni mwa mengine, mapato ya ajira, mtaji unaohamishika, faida za mtaji, mapato ya biashara, viwanda, mali isiyohamishika na ufundi, taaluma zisizo za biashara na mapato ya kilimo. Wakazi kwa kawaida hutozwa kodi bila kujali uraia wao na pia kwa mapato ya nje; wasio wakazi hutozwa kodi kwa mapato yanayotokana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kwa wafanyakazi, uhusiano wa kodi unaweza kutegemea makazi au makazi ya kodi ya mwajiri. Jedwali lililochapishwa na DGI linaonyesha viwango vya asilimia 3 hadi FC 1,944,000, asilimia 15 kuanzia FC 1,944,001 hadi 21,600,000, asilimia 30 kuanzia FC 21,600,001 hadi 43,200,000, na asilimia 40 juu ya hapo. Ukurasa huo huo wa DGI pia unaweka kiwango cha juu cha asilimia 30 ya msingi unaotozwa kodi; tofauti hii inahitaji kufafanuliwa kwa kurejelea msingi wa kisheria unaotumika kabla ya hesabu mahususi ya mishahara au kodi ya mapato. Biashara zinaweza kutozwa IS, IBP au kanuni nyingine za kodi kulingana na umbo lake la kisheria na shughuli zake. IS inatumika, miongoni mwa wengine, kwa SA, SARL, SAS, vyama vya ushirika, taasisi za umma zinazolenga faida, kampuni za ukweli, associations momentanées, kampuni za kiraia za kiuchumi, SNC, SCS, sociétés en participation na baadhi ya vyama. Kwa kawaida marejesho ya mwaka lazima yawasilishwe kufikia 30 Aprili ya mwaka unaofuata; DGI inahitaji fomu na uthibitisho wa malipo ya benki. Hakuna kiwango kimoja cha sasa cha IS kinachoweza kuthibitishwa kwa uhakika kutokana na taarifa zilizopo za DGI. Kwa biashara ndogo na ndogo sana, matangazo ya DGI ya 2026 yanatofautisha mifumo ya kawaida, ndogo na ndogo sana. Kwa mfano, utafiti unataja mauzo ya mwaka yaliyo zaidi ya FC 10,000,000 na chini ya FC 80,000,000 kwa IBP katika mwaka wa kodi 2026, kwa kuzingatia mauzo ya 2025; asilimia 60 ya awamu ya kwanza ilipaswa kulipwa kufikia 31 Januari 2026 na asilimia 40 iliyobaki baadaye. Mfumo, kiwango na ratiba ya malipo hutegemea kanuni inayotumika na mauzo husika. TVA ni kodi ya matumizi kwa bidhaa na huduma zinazotumiwa au kutumika ndani ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inaweza kuwahusu watu binafsi, biashara, serikali, mikoa, taasisi za maeneo zilizogatuliwa (Entités Territoriales Décentralisées) na taasisi za umma. Kiwango cha mauzo kilichochapishwa ni angalau FC 80,000,000 kwa mwaka; taaluma huru pia zinaweza kutozwa kodi hata bila kufikia kiwango hiki. Kiwango cha kawaida ni asilimia 16, huku mauzo ya nje yakitozwa asilimia 0. Biashara hukata TVA iliyokusanywa dhidi ya TVA inayokatwa kwenye ununuzi; salio la mkopo linaweza kuhamishwa mbele au kudaiwa kurejeshwa. Marejesho na malipo hufanyika kila mwezi, kabla au kufikia tarehe 15 ya mwezi unaofuata. Waajiri hutangaza na kulipa kodi za mishahara kama IPR, IERE na sehemu husika ya IRPP ya mishahara. DGI pia huweka tarehe za mwisho na viwango kwa baadhi ya malipo kwa wasio wakazi, mapato ya mtaji unaohamishika na TVA. Masharti haya hutofautiana kulingana na aina ya kodi na hali; tarehe ya mwisho ya kalenda ya TVA au kodi ya mishahara haipaswi kutumiwa kwa jumla kwa kodi nyingine. Mtu yeyote anayefanya shughuli za kiuchumi anahitaji NIF. DGI inaeleza kuwa maombi ya NIF ni bure na usajili wa kielektroniki unapatikana. Registre du Commerce et du Crédit Mobilier (RCCM) na anwani ya biashara lazima viwekwe pamoja na NIF kwenye FACNO. FACNO ni ankara sanifu ya kielektroniki inayoweza kufuatiliwa, yenye msimbo wa QR au uthibitishaji; DEF au SFE pia zinaweza kuhitajika kwa wasambazaji na miamala inayostahili. Matumizi ya jumla yalipanuliwa kuanzia 1 Desemba 2025, kutegemea kanuni ya utekelezaji inayotumika. Uzingatiaji wa kiufundi unaweza kusababisha gharama za vifaa au mifumo, ambazo kiasi chake halisi hakijabainishwa. Walipa kodi lazima wajisajili, wawasilishe marejesho sahihi, walipe kwa wakati, wakate kodi inapohitajika, wahifadhi kumbukumbu za biashara na watoe au wakubali FACNO. DGI inaweza kufanya ukaguzi wa nyaraka au wa eneo, uchunguzi, ukusanyaji wa madai na kutoa adhabu. Maombi ya msamaha, pingamizi na migogoro ya kodi husimamiwa na Code des Impôts na Sheria 004/2003; tarehe mahususi za kiutaratibu lazima zikaguliwe kwa kila kesi. Ushuru wa forodha na kodi za bidhaa mahususi kwenye mpaka wa uagizaji au usafirishaji hushughulikiwa hasa na DGDA badala ya DGI. Viwango vinavyotajwa mara nyingi vya forodha ni asilimia 5, 10 au 20 kwa bidhaa zinazoagizwa na asilimia 1, 5 au 10 kwa baadhi ya bidhaa zinazosafirishwa. Kodi za bidhaa mahususi zinaweza kutumika kwa pombe, tumbaku, mafuta ya petroli, mawasiliano ya simu, plastiki na magari, miongoni mwa bidhaa nyingine. Uchimbaji madini na sekta nyingine zinaweza kusababisha kodi maalum za ziada. DGRAD inahusu hasa mapato yasiyo ya kodi ya serikali na si sehemu ya eneo kuu la kodi linaloelezwa hapa. Katika hali za kuvuka mipaka, mapato ya nje ya wakazi, mapato ya wasio wakazi yanayotokana na Kongo, kodi za zuio kwa huduma au mapato ya mtaji na kanuni za taasisi ya kudumu vinaweza kuwa muhimu. Code inataja mikataba ya nchi mbili na Afrika Kusini na Ubelgiji. Msaada dhidi ya kutozwa kodi mara mbili hutegemea makazi, chanzo cha mapato, njia ya mkataba na shughuli mahususi; hakuna msamaha wa jumla wa kodi.