ባህል በኢትዮጵያ

በኢትዮጵያ ያለው የባህል ሕይወት ረጅም ታሪካዊ ሥሮችን ከሚለዋወጡ ዘመናዊ አቀራረቦች ጋር ያጣምራል። ጥንታዊ ማህበረሰቦች፣ የአክሱም መንግሥት፣ የክርስቲያንና የሙስሊም መንግሥታት፣ የግዛት መስፋፋት፣ የውጭ ወረራና ወረራን ተከትሎ የነበረ አገዛዝ፣ አብዮትና የፌዴራል መንግሥት ተቋማትን፣ ማንነቶችንና የሕዝብ ትውስታን ቀርጸዋል። የአርኪዮሎጂ ግኝቶች፣ ጽሑፎች፣ ብራናዎች፣ የቃል ትውፊቶችና ከኢትዮጵያውያን እና ከውጭ ተመልካቾች የተገኙ መዝገቦች ስለዚህ ታሪክ የተለያዩ አመለካከቶችን ያቀርባሉ። ሰዎች ባህልን በሙዚቃ፣ በሥነ ጽሑፍ፣ በፊልም፣ በትያትር፣ በዳንስ፣ በሕንፃ ጥበብ፣ በዲዛይን፣ በፎቶግራፍና በዲጂታል ሥራዎች ይገልጻሉ። መደበኛ ትምህርት፣ የባህል ማዕከላት፣ በዓላት፣ ጋለሪዎች፣ ሃይማኖታዊ ተቋማትና በማህበረሰብ የሚተላለፍ እውቀት ሁሉም አስተዋጽኦ ያደርጋሉ። አዲስ አበባ የባህል ተቋማትና የዘመናዊ ጋለሪዎች ከፍተኛ ማዕከል ሲሆን፣ የክልል ቋንቋዎች፣ ማህበረሰቦችና የባህል ቢሮዎች በመላው ኢትዮጵያ የጥበብ ሕይወትን ይቀርጻሉ። ሃይማኖትና ቋንቋ በባህል ተሳትፎ፣ በትምህርት፣ በሕዝባዊ ግንኙነትና በማህበረሰብ ግንኙነቶች ላይ ተፅዕኖ ያሳድራሉ። ኢትዮጵያ የመንግሥት ሃይማኖት የላትም፤ ሕገ መንግሥቷም በሕግ ገደቦች ውስጥ እምነትን፣ አምልኮን፣ ማስተማርንና የሃይማኖት ማህበርን ትጠብቃለች። አገሪቱ ወደ 100 የሚጠጉ ቋንቋዎች አሏት፤ ከእነሱም መካከል አፋን ኦሮሞ፣ አማርኛ፣ ሶማሊኛ፣ ትግርኛ፣ ሲዳሙ አፎና ወላይታ ይገኙበታል። አማርኛ የፌዴራል መንግሥቱ የሥራ ቋንቋ ሲሆን፣ የክልል መንግሥታት የራሳቸውን የሥራ ቋንቋዎች ሊመርጡ ይችላሉ። ወጎች በዓላትን፣ የሕይወት ዑደት ሥነ ሥርዓቶችን፣ የቡና አስተናጋጅነትን፣ አልባሳትን፣ ሙዚቃን፣ የእጅ ሥራዎችንና የልማድ ሥርዓቶችን ያካትታሉ። ትርጉማቸውና አተገባበራቸው በብዙ የኢትዮጵያ ቋንቋ ማህበረሰቦችና በአካባቢያዊ ሁኔታዎች ይለያያል። የማህበረሰብ ሕይወት የጋራ ድጋፍ ማህበር (iddir)፣ ተዘዋዋሪ ቁጠባ ቡድን (iqub) እና በእምነት ወይም በማህበረሰብ የተመሠረተ ማህበር (mahiber) የሚባሉ ማህበራትንም ያካትታል። የወረዳ፣ የሰፈርና የክልል ተቋማት የአገልግሎት ተደራሽነትንና ተሳትፎን በተለያየ መንገድ ሊቀርጹ ይችላሉ፤ ስለዚህ አንድ የባህል ልምድ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ የተለየ መልክ ወይም ትርጉም ሊኖረው ይችላል።