Viv ansem an Fransa

La convivenza an Fransa a ven sovens discussa për mèz dij principi republich coma la libertà, l'uguaglianza, la fraternità e la laïcité. Sti principi a dano na lenga comun, për quant che la gent a peul nen esse d'acòrd su sò sens ant situassion specifiche. La civiltà d'ogni di a comensa riconossend j'àutri. Saluté, speté sò torn, respeté lë spassi personaj e lassé ij pòst partagià an condission d'esse adovrà a peulo evité tante picole dispute. La vita ëd quartié a cangia tra le sità granda, le periferìe, le sitadine, ij borgh e la campagna. Ël contat a peul esse curt o stret, ma ël rumor, la ròba butà via, ël parchegi, j'animaj, le intràe e ij servissi partagià a veulo sovens collaborassion. La Fransa a l'ha famije, class social, origin, credense, lenghe, abilità e stìl ëd vita divers. Viv ansem a veul nen dì che tuti a devo esse parèj, ma a veul dì respeté la dignità ëd mincadun e le regole partagiàe. Le scole e ij pòst ëd travaj a mes-cio regole formal con abitudin pa scrite. Ciamé coma ch'a se gestisso la comunicassion, la puntualità, ij past, le riunion e ij desacòrdi a peul giuté un neuv rivà a capì l'ambient. J'associazion a son na part important dla vita local. I club ëd sport, ij grup cultural, le carità, ij grup ëd genitor e le organizassion ëd quartié a përmeto a la gent ëd partecipe con n'obietiv partagià. Ël desacòrdi a l'é normal e a peul esse esprimù diretament. A ven pi facil ëd gestì quand la gent a parla d'na azion precisa e dël sò efet, anvece d'atacà l'identità, l'origin, la religion, l'età o ël caràter. Certe question a veulo dël sostegn da fòra. Un responsàbil d'ëdifici, na scola, un patron, n'associazion, un mèdiator, n'autorità local, un servissi d'emergensa o n'àutr enc adaté a peul giuté, dapress a la situassion.