Fasi ëd la vita an Francia

L’infansia (enfance) ëd sòlit a comensa ant un ambiant ëd famija strèit. La cura dij cit, la scòla, la salut e le atività local a colleg-o a poc a poc ij cit con la vita fòra da cà. La scòla a l’é centrala ant l’infansia e l’adolescensa. A insegna materie scolàstiche, ma a fa conoss ëdcò regole comun, valor civich, indipendensa e relassion con përson-e ëd contesta diferent. L’adolescensa a porta pi granda libertà e responsabilità. I giovani a comenso sovens a selessioné un percors d’educassion, a viagié da lor, a gestì ij sò sòld e a pensè a studi o travaj pi avanti. La prima età adulta a peul comprè l’istrussion superiora, la forma-cion professionala (formation professionnelle), un prim travaj e l’andè a stà fòra da cà dij genitor. Sti passagi a l’han pa sempre un ordin fìs, e vàire adult a resto visin e an stret contat con la lor famija. La vita ëd copìa e ëd famija a l’ha vàire form. Le përson-e a peulo vive sole, partagé na cà, marié-se, intré ant un partenarià civil a nòman PACS, fé cit o decïde ëd nen avejne. La vita adulta ëd travaj a combina sovens l’occupassion, ij dovè ëd famija, le amistà e la cura dij parent. Le cariere a peulo cambié për via ëd la forma-cion, la disocupassion, un trasferiment, na malatia o na neuva stré ch’a ven presa an përsonal. La pensiun (retraite) a marca la fin o la diminussion dël travaj pagà për vàire përson-e. A peul creé pi temp për la famija, le associassion, ij viagi, ij passatemps e la partessipassion a la comunità. La vëgia età a l’é pa na sola esperiensa. Certi përson-e anziane a vivo an manera indipendenta, mentre d’àutre a depend-o da parent, d’un sostegn a cà, ëd servissi sanitari o d’assistensa residenziala.