Ayiti gen yon sistèm dèt ki divize, kote prè fòmèl ak enfòmèl fonksyone an paralèl. Founisè fòmèl yo gen bank, kes popilè oswa koperativ, enstitisyon mikwofinans, konpayi lokasyon finansye ak kèk founisè peman elektwonik. Bank Repiblik Ayiti a (BRH) kontwole oswa sipèvize sistèm finansye ki konsène a; Direksyon Sipèvizyon Bank ak Enstitisyon Finansye yo (DSBIF) sipèvize enstitisyon mikwofinans; Direksyon Jeneral Enpo ak Kredi Piblik la (DIGCP) sipèvize kes popilè. Kredi enfòmèl gen ladan prè fanmi oswa zanmi ak prete nan gwoup ekonomi, oto-èd oswa solidarite. Aranjman sa yo ka bay aksè kote kredi fòmèl limite, men kondisyon ekri yo, mwayen pou fè respekte yo ak pwoteksyon yo ka diferan anpil. Kreditè fòmèl yo anjeneral egzamine kontra, idantite, kapasite pou remèt ak nenpòt garanti materyèl oswa garantiè ki nesesè. BIC se fonksyon enfòmasyon kredi BRH la. Yon kreditè ka sèvi ak rapò BIC pou evalye demann, men rapò a pa deside si kreditè a ap bay kredi. Moun ki prete a ka mande pwòp rapò pa l, mande korije enfòmasyon ki pa egzak epi fè mete yon diskisyon nan dosye a pandan yo ap revize l. Si yon enstitisyon rejte reklamasyon an, yo ka disponib yon nòt eksplikatif. Done kredi ka rete nan achiv pou yon maksimòm 10 ane apati dènye done yo resevwa a. Sondaj Bank Mondyal 2017 la te rapòte 43% granmoun ayisyen te gen dèt ki depase revni de mwa: 26% te gen dèt ki egal a de rive douz mwa revni epi 17% te gen dèt ki depase douz mwa revni. Menm sondaj la te rapòte 36% granmoun te gen prè enfòmèl; prete enfòmèl te pi komen nan zòn riral, 58%, konpare ak 16% nan zòn iben ak 9% nan Pòtoprens. Prè fòmèl te rive jwenn 10% granmoun, ladan yo 4.7% nan bank, 3.5% nan enstitisyon mikwofinans ak 2.8% pou ipotèk. Chif sa yo dekri peryòd sondaj la; pa konsidere yo kòm mezi aktyèl. Anvan ou pran kredi, kalkile tout montan pou remèt olye gade sèlman kantite lajan ou resevwa oswa to enterè ki deklare a. Verifye frè, chaj reta, dat peman, garanti materyèl, responsablite yon garantiè ak nenpòt garanti sou byen (gage) oswa ipotèk (hypothèque). Yon prè nan yon lòt deviz kreye risk chanjman pousantaj lajan lè revni a an goud ayisyen. Bay prè enfòmèl menm kalite verifikasyon pratik la: ekri montan, dat peman, pri total, konsekans reta ak nenpòt byen pwomèt oswa angajman yon twazyèm moun. Moun ki prete dwe suiv obligasyon peman ki nan kontra a epi konsève kontra, resi peman ak kominikasyon. Kontakte kreditè a bonè ka mennen nan yon akò pou chanje kalandriye peman, men sa mande akò kreditè a. Rechèch ki disponib la pa montre yon moratwa jeneral legal pou konsomatè oswa anilasyon dèt otomatik ann Ayiti. Sikilè BRH CIR.BRH/IF/2026/131 la aplike pou bank, konpayi lokasyon finansye, enstitisyon mikwofinans, kes popilè, founisè ak ajan peman elektwonik. Li trete bon tretman, transparans, konduit responsab, vi prive, plent ak reparasyon. Yon plent nòmalman kòmanse ak kreditè a oswa enstitisyon finansye a. Moun ki prete a ka chèche korije done kredi nan BIC. Sant Kontak BRH la bay enfòmasyon, asistans, akonpayman, plent oswa doleâns ak edikasyon finansye. Prèv ki disponib yo pa montre BRH li menm deside diskisyon sou dèt prive oswa bay lòd pou kreditè reòganize yon prè. Si reta yo kontinye, kreditè a ka sèvi ak kontra a, yon garantiè, garanti sou byen oswa ipotèk, epi chèche rekouvreman nan tribinal oswa sezi byen (saisie) dapre lwa ayisyen ki aplikab. Enterè, penalite ak depans legal, tribinal, bonmannyè, evalyasyon oswa vant ka ajoute; delè ak kantite lajan depann de ka a. Apre ranbousman oswa antant, jwenn prèv ekri ki montre montan peye a ak estati kont lan. Mande kreditè a ak BIC mete dosye a ajou, epi konteste nenpòt ensidan ki rete oswa ki pa egzak. Règ achiv 10 ane a konte apati dènye done yo resevwa; se pa yon dat otomatik pou reyabilitasyon dèt. Kòd Komès Ayiti a gen règ pou fayit komèsan, likidasyon, antant ak reyabilitasyon, men prèv disponib yo pa konfime yon pwosedi jeneral fayit pèsonèl oswa ajisteman dèt fanmi. Ayiti pa nan lis 17 eta manm OHADA yo; kidonk, Lwa OHADA sou pwosedi kolektif ak rekouvreman pa aplike otomatikman. Dèt piblik se yon lòt sijè pase prè fanmi oswa biznis. Ministè Ekonomi ak Finans (MEF) responsab rapò finans piblik ak dèt piblik. Evalyasyon dirabilite dèt Fon Monetè Entènasyonal (IMF) pou ane fiskal 2024 la te bay dèt piblik brit 3.8 milya dola ameriken, sa ki te egal 15.1% PIB apre anilasyon Petrocaribe; MEF te prevwa 12.4% PIB pou ane fiskal 2025 la. IMF te evalye risk detrès dèt ekstèn ak total la kòm wo pandan li te dekri dèt piblik la kòm dirab. Katastwòf, sekirite, ekspòtasyon, transfè lajan dyaspora, sibvansyon ak envestisman dirèk etranje ka gen gwo efè sou rekiperasyon ak risk dèt piblik.
Dèt ann Ayiti
Dèt ann Ayiti se lajan oswa lòt obligasyon yon moun ki prete dwe bay yon kreditè. Dèt fòmèl ka soti nan bank, kes popilè, enstitisyon mikwofinans, lokasyon finansye oswa founisè peman elektwonik; prete enfòmèl nan men fanmi, zanmi ak gwoup ekonomi toujou gaye anpil. Anvan ou pran kredi, konpare kantite total pou remèt, frè, chaj reta, garanti materyèl, responsablite garantiè ak risk deviz.
VivAVia can make mistakes. Check important information.