Manje ann Ayiti

Sistèm alimantè Ayiti a melanje pwodiksyon fanmi ak kominote, mache lokal, machann nan lari, restoran, otèl ak pwovizyon enpòte. Agrikilti reprezante anviwon yon senkyèm pwodui enteryè brit la epi li bay plis pase mwatye mendèv la travay, men plis pase 70% bezwen sereyal peyi a soti nan enpòtasyon. Diri ak ble se prensipal sereyal yo enpòte. Pwodiksyon sereyal 2025 la te pi ba pase mwayèn senk ane a; yo te estime bezwen enpòtasyon pou 2025/26 la anviwon 1,000,000 tòn. Vyolans, deplasman, baraj wout, enflasyon ak pwoblèm metewolojik ka deranje pwodiksyon, transpò ak aksè nan mache. Nan depatman Latibonit ak Sant, anviwon 2,200 ekta ak 600 ekta tè agrikòl respektivman te abandone pandan 2023–2025 akòz pwoblèm pwodiksyon ak sekirite. Sezon grangou ant mas ak jen souvan ogmante presyon sou rezèv manje fanmi yo, menm si rekòt lokal ka estabilize pri tanporèman. Pri manje depann anpil de kote a, depans enpòtasyon, aksè ak wout, sekirite ak sezon. Enflasyon manje a te rive 35.1% an septanm 2025, epi pri yo te rete pi wo pase mwayèn senk ane a. Engredyan manje debaz yo gen ladan diri, pwa, bannann, manyòk, rasin ak joumou. Pami asyèt yo dokimante souvan ann Ayiti gen diri ak pwa, griyo, pikliz, kasav, akasan ak tonmtonm. Joumou, yo rele soupe au giraumon tou, melanje joumou, legim, bannann, vyann, pat ak epis. Fanmi ak kominote prepare l 1ye janvye, jou Endepandans Ayiti; yo asosye l ak dejene dimanch tou. An 2021, yo te mete joumou sou lis Eritaj Kiltirèl Imateryèl UNESCO a. Gen vèsyon rejyonal, men pa gen kat ofisyèl nasyonal konplè sou espesyalite lokal yo. Pòtoprens rasanble asyèt ak biznis manje ki soti nan diferan rejyon, men sekirite ka chanje aksè nan mache ak restoran rapidman. Nan Nip, gen dokiman sou inite pwodiksyon ak transfòmasyon nan Ansavo, Ti Rivyè Nip, Payan ak Fon dè Nèg. Grand Sud ak Grand Nord gen risk move tan ak enfrastrikti; kondisyon nan Latibonit ak Sant enfliyanse agrikilti ak transpò. Aksè ak manje se yon kesyon sekirite alimantè tou. Chif PAM yo endike anviwon 5,800,000 moun pa gen ase sekirite alimantè epi anviwon 1,800,000 moun nan kondisyon Ijans IPC. Pou 2025, yo te prevwa anviwon 2,850,000 timoun t ap fè fas ak ensekirite alimantè egi epi 129,000 t ap bezwen tretman pou sove lavi kont malnitrisyon egi grav. Chif sa yo konsène aksè ak kalite manje; se sèvis sante ki bay tretman klinik. PAM, enstitisyon Leta ak òganizasyon patnè bay asistans alimantè, repa lekòl, pwoteksyon sosyal ak sipò pou ti pwodiktè, men aksè depann de gwoup sib la ak kote a; sèvis la pa inivèsèl. Otorite sante piblik yo fè enspeksyon regilye nan kote yo vann manje pou chèche pwodui gate oswa danjere. Ministè agrikilti a gen yon laboratwa espesyalize pou veterinè ak kalite manje. Ministè Komès ak Endistri ak Biwo Ayisyen Nòmalizasyon an okipe nòm, etikèt, pwoteksyon sante ak anviwònman. Ayiti patisipe nan Codex Alimentarius depi 1984, men nòm Codex yo se referans; yo pa otomatikman aplike sof si lalwa nasyonal adopte yo. Enfòmasyon sèvis piblik yo egzamine a pa bay frè pou enspeksyon regilye mache. Risk klimatik ak anviwònman afekte disponiblite manje sou lontan. Anviwon 96% popilasyon Ayiti ekspoze ak chòk klimatik. Travay aktyèl adaptasyon ki lye ak Plan Nasyonal Adaptasyon 2022–2030 ak angajman klimatik 2022 yo revize a mete aksan sou agrikilti rezistan, agroforestri, jesyon tè ak basen vèsan, transfòmasyon lokal ak plis otonomi pou manje ak rezèv. Pwodiksyon lokal ka redui depandans enpòtasyon; transpò, sekirite, enfrastrikti ak kondisyon sezon an toujou enfliyanse manje ki rive nan kay ak mache.