Peyizaj natirèl Ayiti yo soti nan Masif La Selle, kote Pik La Selle rive anviwon 2,684 mèt, rive nan Masif La Hotte ak Pik Macaya ki anviwon 2,347 mèt. Yo gen forè mòn, pye pen oksidantal (Pinus occidentalis), forè imid ak forè sèk sibtwopikal, fòmasyon karstik, rivyè, lak, mang, marekaj, resif koray, zèb lanmè ak anviwònman kotyè ak zile. Ayiti gen anviwon 1,771 kilomèt kòt atravè nèf depatman. Ekosistèm sa yo bay pwason ak kristase abita, ede regle dlo ak dlo anba tè, diminye ewozyon epi pwoteje kominote kotyè yo kont vag ak tanpèt. Ajans Nasyonal Zòn Pwoteje a (ANAP) jere kad zòn pwoteje a, ki rele Sistèm Nasyonal Zòn Pwoteje yo (SNAP), ansanm ak Ministè Anviwònman an, kominote lokal yo, inivèsite ak òganizasyon non-gouvènmantal. Sistèm nan sèvi ak kategori entènasyonalman rekonèt, tankou rezèv natirèl strik, pak nasyonal, moniman natirèl, zòn jesyon abita ak peyizaj pwoteje oswa peyizaj maren pwoteje. Zòn pwoteje ann Ayiti gen ladan Pak Nasyonal La Visite, Pak Nasyonal Natirèl Macaya, Pak Nasyonal Natirèl Grande Colline, Trois Baies et des Lagons aux Bœufs, Île-à-Vache, Grosse Caye ak zòn marekaj bò Aquin, ansanm ak zòn maren pwoteje bò Aquin ak Saint-Louis-du-Sud. Kad legal la gen ladan Dekrè Kad Anviwònman 2006 la ak dekrè 1983 ki asosye ak La Visite ak Macaya. Verifye limit, estati aktyèl ak règ lokal yo ak ANAP oswa otorite sit la, paske aplikasyon varye. La Selle te vin premye rezèv biosfè UNESCO ann Ayiti an 2012. Li travèse fwontyè ak rezèv Jaragua-Bahoruco-Enriquillo nan Repiblik Dominikèn epi li gen ladan Masif La Selle, Forè Pen ak koridò ekolojik. La Hotte te resevwa deziyasyon rezèv biosfè UNESCO an 2016 epi li kouvri anviwon 435,193 ekta, ladan yo apeprè 265,279 ekta tèritwa ak 169,914 ekta zòn maren. Li gen 13 zòn debaz zòn pwoteje, sis pik, Îles Cayemites ak Île-à-Vache. Yon rezèv biosfè soutni konsèvasyon, itilizasyon dirab, rechèch ak edikasyon; deziyasyon an pa entèdi aksè otomatikman nan tout rezèv la. Ayiti se yon zòn cho pou divèsite biyolojik nan Karayib la ak anpil espès endemik Ispanyola ak Ayiti. Egzanp yo gen ladan krapo Eleutherodactylus, Petrel tèt nwa oswa Diablotin (Pterodroma hasitata), Kolibri vèt Ispanyola (Chlorostilbon swainsonii), Boa Ispanyola (Epicrates striatus), Pinus occidentalis ak orkide nan gwoup Lepanthes ak Lepanthopsis. Macaya ak La Hotte gen yon nivo endemism patikilyèman wo; La Visite gen anpil kalite molisk. Pèt ak fwagmantasyon abita, dife, espès anvayisan, lachas ak komès bèt sovaj menase espès sa yo ak kote yo depann sou yo. Marekaj ak sistèm kotyè yo mande atansyon apa. Ayiti pa pati nan Konvansyon Ramsar la epi li pa gen sit Ramsar, kidonk pa gen sistèm pwoteksyon dirèk Ramsar pou konsilte. Zòn pwoteje nasyonal ak planifikasyon kotyè yo toujou kouvri mang, marekaj, lagon, Étang Lachaux ak Haut-Fourneau. Pwogram Nasyonal Jesyon Entegre Zòn Kotyè yo sipòte pwoteksyon ak restorasyon mang, marekaj ak resif koray. Mang ak resif soutni lapèch, diminye ewozyon kòt epi ede pwoteje kominote kont tanpèt. Nan Anse-à-Pitres, yon pwojè restorasyon 2019 te restore 15 ekta mang epi te angaje ansyen pwodiktè chabon kòm pwoteksyon mang. Moun sèvi ak resous natirèl Ayiti pou agrikilti, agwoforèstri, pwodiksyon kafe ak kakawo, lapèch, atizana, touris, plant medsin, agwobiodivèsite ak pwodiksyon chabon. Depandans sou ti echèl ak sibzistans wo. Agwoforèstri, rebwazman, pepinyè kominotè, restorasyon mang ak lapèch ki pi dirab ka bay lòt opsyon kote itilizasyon resous domaje forè, pant, marekaj oswa dlo kotyè. Touris ki baze sou lanati gen ladan randone ak obsèvasyon bèt sovaj nan La Selle, Forè Pen, Macaya ak La Hotte, ansanm ak vizit nan zòn kotyè ak maren. Gid lokal ak òganizasyon kominotè ka esansyèl nan pratik, men pa gen sistèm nasyonal byen dokimante pou frè antre, rezèvasyon sou entènèt, lè ouvèti oswa santye vizitè estanda. Depans ak aksè depann de zòn pwoteje a, founisè, transpò, sekirite, sezon, aranjman gid ak pèmi ki nesesè. Danje natirèl ki gen rapò ak anviwònman Ayiti gen ladan siklòn ak tanpèt twopikal, gwo lapli ak inondasyon, sechrès, glisman teren, ewozyon tè ak kòt, monte nivo lanmè, antre dlo sale ak asidifikasyon oseyan. Debwazman ak pant ki mal jere ka ogmante ewozyon ak ekoulman dlo. Jesyon basen vèsan, pwoteksyon mang ak resif, agwoforèstri ak mezi pou kenbe dlo ka diminye ekspozisyon epi ranfòse adaptasyon. Tranblemanntè ak repons pou katastwòf se sijè ki toupre; yo antre isit sèlman lè konsantrasyon an se yon pwosesis natirèl oswa risk ki gen rapò ak ekosistèm. Lekòl, inivèsite, minisipalite ak òganizasyon pwojè sipòte edikasyon anviwònman. Yon dekrè ki date 15 janvye 2021 prevwa Edikasyon sou Anviwònman ann Ayiti nan sistèm edikasyon an. Ministè Anviwònman an, Direksyon Edikasyon Anviwònman li, Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl, Inivèsite Leta Ayiti, UNESCO ak patnè sosyete sivil patisipe atravè pwogram lekòl, aktivite rebwazman, Éco-Génie ak kou inivèsite. Pa gen yon sèl chemen nasyonal inifòm pou fòmasyon sou lanati; aksè depann de lekòl, inivèsite oswa pwojè a. Yo konsidere anviwònman an kòm eritaj nasyonal pataje. Leta responsab pwoteksyon, restorasyon ak itilizasyon dirab, epi li dwe bay enfòmasyon anviwònmantal piblik. Pwojè ki ka afekte anviwònman an ka mande evalyasyon anviwònmantal ak sosyal. Lachas, vann, kenbe oswa transpòte bèt sovaj ki pwoteje oswa menase mande otorizasyon ki aplikab la. Rechèch ak travay ki gen rapò ak resous jenetik mande apwobasyon ANAP oswa yon akò espesifik pou sit la. Patisipasyon kominote fè pati apwòch zòn pwoteje a, men pa gen garanti tout moun ka sèvi ak resous natirèl nenpòt jan tout kote. Konfli prensipal yo gen ladan agrikilti ak presyon tè, pwodiksyon chabon ak pèt forè oswa mang, twòp lapèch ak kapti ti pwason an relasyon ak zòn maren pwoteje, lachas ak komès zwazo, ekstraksyon sab oswa wòch ilegal sou pant, ak konstriksyon kotyè oswa fatra ki afekte mang ak resif. Jesyon ansanm, komite lokal zòn pwoteje, lòt mwayen pou viv, restorasyon ak siveyans ka adrese konfli sa yo, men enstitisyon fèb, mank finansman, done limite ak responsablite ki sipèpoze souvan limite aplikasyon. Se poutèt sa, verifye règ aktyèl, pèmi, sekirite ak limit sit yo dirèkteman ak Ministè Anviwònman an, ANAP oswa òganizasyon lokal ki konsène a.
Lanati ann Ayiti
Ayiti gen forè mòn, peyizaj karstik, rivyè ak lak, mang, marekaj, resif koray, zèb lanmè, ak ekosistèm zile ak kòt. Lanati soutni agrikilti, lapèch, regilasyon dlo, kontwòl ewozyon ak pwoteksyon kòt; pèt abita, dife, espès anvayisan, twòp lapèch ak eksplwatasyon san plan mete sistèm sa yo anba presyon. Zòn pwoteje peyi a gen ladan La Visite, Macaya, Grande Colline ak zòn maren ak marekaj, men règ aksè, sèvis ak aplikasyon yo varye selon sit la.
VivAVia can make mistakes. Check important information.