भारतमा कला

भारतको कला एउटै शैली वा एउटै ऐतिहासिक धाराको मात्र नाम होइन। यसमा अभिजात, लोकप्रिय, पवित्र, घरेलु, आदिवासी, लोक, शास्त्रीय, व्यावसायिक र प्रयोगशील रूपहरू पर्छन्। मन्दिर, स्तूप, मस्जिद, चिहान, किल्ला, दरबार, सार्वजनिक भवन र आधुनिक स्थानमा वास्तुकला तथा मूर्तिकला देखिन्छन्। तिनका रूपरेखामा समयअनुसार बदलिएका संरक्षक, प्रविधि, विश्वास र क्षेत्रीय सामग्रीको प्रभाव हुन्छ। चित्रकलाका परम्परा भित्तेचित्र र पाण्डुलिपि चित्रणदेखि मुगल र क्षेत्रीय लघुचित्र, लोकचित्र, आधुनिक कला र डिजिटल कामसम्म फैलिएका छन्। चित्रहरूले कथा, भक्ति, प्रतिष्ठा, प्रकृति, विरोध वा व्यक्तिगत अनुभव देखाउन सक्छन्। दैनिक तथा समारोहमा प्रयोग हुने कलामा रङ्गोली र त्यससँग मिल्दोजुल्दो भुइँका आकृति, कपडा, माटाका भाँडा, गहना, काठ तथा धातुका काम, कढाइ र टोकरी बुन्ने कला पर्छन्। यी अभ्यासले प्रायः परिवार र कारीगर समुदायमार्फत स्थानीय ज्ञान जोगाउँछन्। भारतीय शास्त्रीय नृत्य परम्परामा चाल, ताल, हाउभाउ, अभिव्यक्ति, पहिरन र कथा वाचन एकसाथ आउँछन्। लोक र सामुदायिक नृत्य पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्; तिनको सम्बन्ध ऋतु, काम, विवाह वा चाडसँग हुन सक्छ। सङ्गीतमा हिन्दुस्तानी र कर्नाटक शास्त्रीय पद्धतिसँगै भक्तिमूलक, लोक, चलचित्र, स्वतन्त्र र लोकप्रिय सङ्गीतका रूप पर्छन्। प्रस्तुति प्रायः नियोजित सिकाइसँगै तत्काल सिर्जना र आपसी संवादमा आधारित हुन्छ। नाटक, कठपुतली, कथा वाचन र चलचित्रले दृश्य डिजाइन, सङ्गीत, भाषा र प्रस्तुति जोड्छन्। भारतको चलचित्र संस्कृति धेरै भाषा र क्षेत्रमा फैलिएको छ; यो हिन्दी भाषाका चलचित्रमा मात्र सीमित छैन। समकालीन कलाकारले पहिचान, वातावरण, प्रविधि, असमानता, स्मृति र विश्वव्यापी जीवनबारे काम गर्छन्। उचित पारिश्रमिक, सांस्कृतिक स्वामित्व, संरक्षण र पहुँचसम्बन्धी प्रश्नले कला कसरी सिर्जना र साझा गरिन्छ भन्ने कुरामा असर पार्छ।