भारतमा धर्म

भारतमा धर्म विविध छ र इतिहास तथा दैनिक जीवनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। मानिसहरू भक्त हुन सक्छन्, नाम मात्र जोडिएका हुन सक्छन्, धर्म नमान्न सक्छन् वा एकभन्दा बढी सांस्कृतिक परम्पराबाट प्रभावित हुन सक्छन्। हिन्दू परम्परामा धेरै देवता, दर्शन, ग्रन्थ, गुरु, कर्मकाण्ड र क्षेत्रीय अभ्यास छन्। पूजा उपासना गर्ने सामान्य विधि हो भने दर्शनले व्यापक रूपमा देवता वा पवित्र व्यक्तिलाई देख्ने र उनको उपस्थितिमा रहने अर्थ दिन्छ। भारतको इस्लाममा विभिन्न सुन्नी, शिया, सूफी र अन्य समुदाय छन्। मस्जिद, नमाज, रोजा, दान, चाडपर्व र स्थानीय चलन मुस्लिम जीवनका अङ्ग हुन्। भारतका ईसाई समुदायको इतिहास धेरै क्षेत्रसँग जोडिएको छ र तिनमा धेरै सम्प्रदाय छन्। चर्च, प्रार्थना, शिक्षा, सेवा र विशिष्ट क्षेत्रीय चलनले तिनको जीवनलाई आकार दिन्छन्। सिख धर्म पञ्जाबमा सुरु भयो र गुरुहरूका शिक्षा तथा गुरु ग्रन्थ साहिबलाई केन्द्रमा राख्छ। गुरुद्वारा उपासनास्थल हो; लङ्गर सेवा र समानता व्यक्त गर्ने सामुदायिक भोजन हो। बौद्ध धर्म र जैन धर्म भारतीय उपमहाद्वीपमा उत्पन्न भए र आचरण, मुक्तिको मार्ग र अहिंसासम्बन्धी शिक्षा विकास गरे। तिनका संस्था र समुदाय आधुनिक भारतको अङ्ग छन्। आदिवासी, मूलनिवासी, स्थानीय, यहूदी, जोरोएस्ट्रियन, बहाई र अन्य परम्पराले पनि भारतको धार्मिक परिदृश्यमा योगदान गर्छन्। धार्मिक वर्गीकरण भाषा, वंश, क्षेत्र र सामुदायिक पहिचानसँग एकअर्कामा मिसिन सक्छ। भारतको संवैधानिक व्यवस्थाले धर्मको स्वतन्त्रता र धर्मनिरपेक्ष राज्यलाई मान्यता दिन्छ। व्यवहारमा धार्मिक सहअस्तित्वमा सहकार्य र साझा चलनसँगै मतभेद, भेदभाव र द्वन्द्व पनि हुन सक्छन्।