भारतमा पेशा तथा व्यवसाय

भारतमा पेशा वा रोजगारी भनेको निश्चित काम र सीपमा आधारित, पहिचान भएको कामको प्रकार हो। बोलचालमा औपचारिक योग्यता चाहिने करियर र व्यावहारिक सीपमूलक काम दुवैलाई पेशा भनिन सक्छ, यद्यपि तिनमा प्रवेशका नियम फरक हुन्छन्। नियमन गरिएको पेसामा सुरक्षित काम गर्नुअघि निश्चित मान्यताप्राप्त योग्यता, दर्ता वा अनुमति चाहिन्छ। स्वास्थ्य सेवा, कानुन र केही अन्य क्षेत्रमा व्यावसायिक निकाय र कामको परिभाषित दायरा हुन सक्छ। धेरै काम यसरी नियमन गरिएका हुँदैनन्। त्यस्ता काममा रोजगारदाता वा सेवाग्राहीले विद्यालय शिक्षा, व्यावसायिक तालिम, कार्य अनुभव, अनुमतिपत्र, कामका नमुना, सिफारिस र व्यावहारिक प्रदर्शनका आधारमा मूल्याङ्कन गर्न सक्छन्। सीपमूलक काममा विद्युतीय, यान्त्रिक, निर्माण, मर्मत, उत्पादन, सौन्दर्य, खाद्य र अन्य धेरै काम पर्छन्। औद्योगिक तालिम संस्थानहरू (Industrial Training Institutes, ITIs) भारतमा अनेक व्यावसायिक सीप सिक्ने परिचित मार्ग हुन्। प्रशिक्षार्थी कार्यक्रमले व्यवस्थित व्यवस्थाअन्तर्गत सिकाइलाई कार्यस्थलको व्यावहारिक अनुभवसँग जोड्छ। अनुभवी कामदारसँग अनौपचारिक रूपमा सिक्ने चलन पनि छ, तर त्यसको गुणस्तर र मान्यताको स्तर फरक हुन सक्छ। व्यावसायिक करियर विद्यालयका विषय, प्रवेश प्रक्रिया, उच्च शिक्षा, सुपरिवेक्षणसहितको तालिम, परीक्षा, दर्ता र सुरुआती पदबाट सुरु हुन सक्छ। क्रम कामअनुसार फरक हुन्छ; एउटै राष्ट्रिय करियर मार्ग हुँदैन। कामको छनोटमा भाषा, स्थान, शिक्षाको लागत, परिवारको अपेक्षा, सामाजिक अवरोध, अपाङ्गता भएका व्यक्तिको पहुँच, आवतजावत र मागको प्रभाव पर्छ। सम्मानित पदनामले उपयुक्त तलब वा काम गर्ने अवस्था सुनिश्चित गर्दैन। पेशाले पहिचान, दक्षता, अरूको सेवा र दीर्घकालीन प्रगति दिन सक्छन्। तिनका सीमामा लामो तालिम, प्रवेशका अवरोध, शारीरिक थकान, बदलिँदो प्रविधि, अनियमित आम्दानी र निरन्तर सिकाइको आवश्यकता पर्छन्।