ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ‘ರಾಜ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಭಾರತದ ಸಂಘಟಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅದರ ಘಟಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಭಾರತವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವೂ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನಿಂದಲೇ ಬರಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯ ಸಂವಿಧಾನ. ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ, ಶಾಸನಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯನೀತಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ತ್ವಗಳೂ, ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳೂ ಅದರಲ್ಲಿವೆ. ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾನೂನನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಘಟಕಗಳು. ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಮ್ಮದೇ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಂತರ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತವೆ, ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳು ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತವು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಸಚಿವಾಲಯಗಳು, ಇಲಾಖೆಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಕಚೇರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಂಬುದು ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ವಹಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಭಾಗಶಃ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯವು ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅಸಮಾನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಮಿತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಲು ಲಿಖಿತ ಅರ್ಜಿಗಳು, ದೂರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಮಾಹಿತಿ ಅರ್ಜಿಗಳು, ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.