بھارت وچ ریاستی نظام

اِتھاں ریاست دا مطلب بھارت دا منظم عوامی اختیار آلا نظام اے، صرف اوہدی کوئی اک جزو ریاست کائنی۔ آئینی طور تے بھارت کوں ریاستاں دا اتحاد آکھیا ویندا اے، تے اوہدے علاقے وچ یونین علاقے وی شامل ہن۔ سارے عوامی اداریاں دا اختیار آئین تے قانون توں حاصل تھیوݨا چاہیدا اے۔ آئین بھارتی ریاست دی بنیاد اے۔ ایہہ جمہوری حکومت قائم کریندا، اداریاں دے کردار وکھ کریندا، قانون سازی دے اختیار ونڈدا تے بنیادی حقاں دی حفاظت کریندا اے۔ ایں وچ ریاستی پالیسی دے رہنما اصول تے شہریاں لئی بنیادی فرائض وی شامل ہن۔ یونین دے درجے تے پارلیمنٹ اپنے آئینی دائرے وچ قانون بݨیندی اے، انتظامیہ اوہناں تے عمل کریندی اے، تے عدلیہ قانون دی تشریح تے اطلاق کریندی اے۔ صدر آئینی سربراہ اے، جݙاں جو وزیرِاعظم تے وزیراں دی کونسل مرکزی حکومت دی سیاسی قیادت کریندی اے۔ بھارت دیاں ریاستاں آئینی اکائیاں ہن تے اوہناں دیاں اپنی حکومتیں تے قانون ساز ادارے ہن۔ گورنر ریاست دا آئینی سربراہ ہوندا اے، جݙاں جو وزیرِاعلیٰ تے وزیراں دی کونسل اوہدی منتخب حکومت دی قیادت کریندے ہن۔ یونین علاقیاں وچ پوریاں ریاستاں توں وکھرے انتظام ہن، تے کجھ علاقیاں دے اپنے قانون ساز ادارے وی ہن۔ عدلیہ سیاسی انتظامیہ توں آزاد اے۔ سپریم کورٹ سب توں اوتے اے، اوندے بعد ہائی کورٹ تے ماتحت عدالتاں ہن۔ عدالتاں جھگڑے حل کریندیاں، قانونی حقاں دی حفاظت کریندیاں، سرکاری کارروائی دا جائزہ گھندیاں تے ایہہ وی ویکھ سڳدیاں ہن جو قانون یا سرکاری فیصلہ آئین دے مطابق اے یا نئیں۔ عوامی انتظامیہ قانون تے پالیسی کوں روزمرہ دے کم وچ بدلدی اے۔ وزارتاں، محکمے، ضلعی انتظامیہ، نگران ادارے، پولیس سروسز تے عوامی ایجنسیاں ریکارڈ، فلاح، تعلیم، صحت، بنیادی ڈھانچے، آمدن تے امن عامہ جیہے معاملات سنبھالیندیاں ہن۔ ذمہ دار دفتر دا دارومدار موضوع تے حکومت دے درجے تے اے۔ پنچایتیں، بلدیاتی ادارے تے میونسپل کارپوریشناں ریاست دی مقامی تہہ بناندیاں ہن۔ ایہہ جمہوری نمائندگی مہیا کریندیاں تے مقررہ مقامی کم سنبھالیندیاں ہن۔ انہاں دے اختیار، وسیلے تے اثر پذیری کجھ حد تک ریاستی قانون تے انتظامی بندوبست تے منحصر ہن۔ بھارتی ریاست قانونی حق، عوامی خدمات، جمہوری جوابدہی تے سرکاری غلطی درست کرݨ دے طریقے مہیا کریندی اے۔ نال ایہہ پیچیدہ کارروائیاں، غیر مساوی صلاحیت، تاخیر تے رسائی وچ عدم مساوات جیہیاں رکاوٹاں دا سامنا وی کریندی اے۔ تحریری درخواستاں، شکایتی نظام، معلومات دیاں درخواستاں، اپیلیں، نگران ادارے تے عدالتاں چارہ جوئی دے وکھ وکھ رستے مہیا کریندے ہن۔